ABBÂSÎ DEVLETİ’NE KARŞI İLK SİLAHLI HAREKETLER

Cem ZORLU

Abbâsîler, İslâm tarihi içerisinde, uzun ömürlü devletlerden birisini kurmuşlardır. Emevîlere karşı 32 yıl sabırla sürdürülen bir davet sürecinden sonra kurulan Abbâsî Devleti’nin ilk halifesi, Ebu’l-Abbas’ın dört yıl süren iktidarı döneminde, genç devleti derinden etkileyen güçlü bir muhalefet hareketine rastlamamaktayız. Dört yıllık bu kısa dönem, Abbâsî propagandacılarının cazip vaadlerine kanarak Abbâsî Daveti’ne katılan değişik grupların umutlu bekleyişleri ile geçmiştir.

Mansur iktidara geldikten sonra, Abbâsî Daveti çatısı altında toplanan ve her birinin yeni devletten beklentileri olan çok farklı niteliklere ve gayelere sahip gruplardaki bu ümidin yavaş yavaş hayal kırıklığına dönüştüğünü görmekteyiz. Bu grupların isteklerine bazı komutanların siyâsî beklentileri de katılınca, Abbâsî Devleti’ne karşı büyük bir muhalif güç ortaya çıkmıştır. Aslında devletin kurulduğu ilk günlerde değişik oturumlarda resmi ağızlar tarafından dile getirilen devletin Abbâsî hanedanına ait olduğu olgusu, Ebu’l-Abbas’ın yumuşak tabiatı neticesinde pratikte pek şiddete dönüşmemişti. Ancak siyâsî bir dahi olan Mansur’un sert ve şiddete yönelik politikaları aile içi çatışmaları körüklemiş ve muhalif grupları harekete geçirmiştir.

İşte Mansur’un 20 yıllık iktidar döneminde ortaya çıkan 25 civarında büyüklü küçüklü isyanları, sebeplerini ve arka planlarındaki dinî, siyâsî, sosyal ve ekonomik fenomenleri bir makale sınırları içerisinde incelemeye çalışacağız.