TÜRKÇE KUR’AN MEALLERİNDE “MİN” HARFİNİN AKTARIM PROBLEMİ

Gıyasettin ARSLAN

Kutsal metinler, insanlara hitap ederler; bunun için onlar insanların anlayacakları dilden konuşurlar. Bunun en güzel örneği Kur’an-ı Kerim’dir. Nitekim o, bu yargının altını önemle çizer. Esasen dil o kadar önemlidir ki, onu ilk[1] ve olgun[2] şekliyle öğretimini bizzat yüce yaratıcı üstlenmiştir. Çünkü dil, her yönüyle son derece hassas ve incelikleri olan, aynı zamanda yaratıcının da kullandığı en kadim fenomenlerden biridir.

Dilin hassas/sanatsal inceliklerinden biri de şüphesiz harflerdir. Hemen hemen her dilde -özellikle de Arapça’da- harfler, linguistik öğeler içinde mühim bir yer tutarlar. Bu harflerden birisi de “harf-i cer” ailesinden addedilen  (min) harfidir.

İşte bu çalışmada biz (min) harfinin dilsel fonksiyonu ile onun Kur’an-ı Kerim’de yüklendiği kimi anlamları ve bunların Türkçe tercümelere ve meallere aktarımını incelemeye çalışacağız.

Bilindiği gibi Arapça’da  (min) harfi, birbirinden farklı anlamlarda kullanılmaktadır. Onun mekân ve zaman için başlangıç zarfı, bir şeyin bütününden bir bölüm/ba’ziyet, bir eylemde sebep bildirme, herhangi bir ifadede beyan ve tefsir görevi yapma, bazı harf ve edatlarla -(ba) (‘alâ) (fî) (‘an) (‘inde) gibi- eş anlamlı olarak kullanılması gibi fonksiyonları ilk akla gelen hususlardır. Bazen de (min) harfi te’kid ve sıla anlamında da kullanılmaktadır.[3]            

Bu bağlamda (min) harfinin geçtiği bazı ayetlerde üstlendiği kimi fonksiyonları temel kaynaklardan tespit ettikten sonra (min) harfinin bu ayetlerde hangi anlamda kullanıldığını ve Türkçe’ye aktarımda bu anlamların hedef dile hakkıyla, diğer bir ifadeyle öz anlamını koruyarak taşınıp taşınmadığı hususunu araştırdık. Bunun için otuza yakın Türkçe meale başvurduk. Türkçe mealin ilgili kısmını olduğu gibi alıntılayarak aldık ve kısa değerlendirmesini de yaparak bir sonuca gitmeye çalıştık. Değerlendirmede iki önemli nokta üzerinde durduk: Birincisi  (min) harfinin, kaynak dilden hedef dile aktarılırken ayet içerisinde yüklendiği anlamları korunmuş mu? İkincisi, kaynak dildeki anlamın (korunan şekliyle) Türkçe’ye aktarımında Türk dilinin gramer, edebiyat ve selikasına uyulmuş mu? Bütün bunları incelerken son derece objektif olmaya da çalıştık.

Mealleri hazırlayanların isimlerini[4] ilk geçtiği yerde tam, sonraki referanslarda kısaltarak sadece mütercimin soyadı ile gösterdik. Söz konusu meallerin hemen hepsinin başında isim olarak “Kur’an-ı Kerim”, “Meali” “Anlamı” ve “Tercümesi” gibi birbirine benzer ortak kelimeler bulunduğundan bunları tanıtım dip notunda tekrar tekrar zikretme gereği duymadık. Ayetlerin hemen altında yer alan tam mealler ise “Mürşid 3.0” programına aittir.[5] Bu programın kullanılması tamamen pratik olmasındandır. Tercih ettiğimiz mealler ve gerekçelerini ise her örneğin sonunda verdik.