KUR’ÂN’IN SES, SÖZ, ANLAM UYGUNLUĞU

Bahattin DARTMA

En önemli iletişim aracı olan dil, harf, kelime ve bunların oluşturduğu cümlelerden meydana gelmektedir.[1]

İnsanları hidayete getirmek için inen Kur’ân[2] ise bir dil mucizesidir. O, mevcut edebî türlerden (nazım-nesir) farklı bir dil ve anlatım özelliğine sahiptir; ne nazım ve ne de nesir sınıfına girmektedir, kendine münhasır, başlı başına edebî bir türdür. Bu nedenle olmalı ki Tâhâ Hüseyin, “O (Kur’ân) ne şiir, ne de nesirdir, o sadece Kur’ân’dır” demek[3] suretiyle, Kur’ân’ın nazım ve nesir kategorisine girmediğini belirtmiştir.

Bir hidayet iletişim aracı olarak Kur’ân, muhâtaplarına iletmek istediği manaları ifade etmek için oluşturduğu cümleler, cümlelerde kullanımını tercih ettiği kelimeler ve bu kelimeleri meydana getiren harfler vb. açılardan beşerin idrak sınırını ve gücünü aşan hârikalıklara sahip bir hârikulâde eserdir.

İşte bu küçük çaplı etüdümüzde en az sözle en geniş manaları içeren, en ufak bir değişiklikle önemli anlam farklılıkları meydana getiren Kur’ân’ın bu hususiyetlerine kısaca değinmeye çalışacağız; onun kullandığı bazı ses, kelime ve cümle hususiyetlerine bir göz atacağız. Bunu yaparken de, -kesin bir şekilde ayırmak mümkün olmadığı için bazı istisnalar dışında- meânî, bedî ve beyân konularına girmemeye çalışacağız. Kur’ân’da, ses/harf, kelime ve cümle seçimiyle, harf ve kelime değişikliği ve yapılan bir takım ilâveler üzerinde duracağız.