ŞÂTIBÎ’NİN HADÎS VE SÜNNET ANLAYIŞI

Yavuz KÖKTAŞ

Şâtıbî (ö. 790/1388), İslam düşünce geleneğinde önemli bir mevkii işgal etmektedir. Şâtıbî, el-Muvâfakât fî usûli’şerî’a adlı eseriyle usûl-i fıkıh geleneğine; el-İ’tisâm adlı eseriyle de bid’atın nasıl anlaşılması gerektiğine önemli katkılar sağlamıştır. Câbirî’ye göre İbn Rüşd’ün felsefede, İbn Haldûn’un tarihte yaptığını Şâtıbî usûl-i fıkıhta yapmıştır.[1] Şüphesiz bunun altında yatan temel sebep Şâtıbî’nin usûl-i fıkıhta makâsıdu’ş-şerî’aya yaptığı vurgudur. Bu vurgu öyle sarsıcıdır ki, mesela Musa Carullah’ı başka usûl-i fıkıh eseri kabul etmemeye sevk etmiştir.[2]

Şâtıbî’nin makâsıdu’ş-şerî’a bağlamında ortaya koyduğu görüşler günümüzden bakıldığında üç şekilde yorumlanmıştır:

a. Şâtıbî, makâsıd teorisiyle nassçı geleneğin karşısında yer almıştır.

b. Şâtıbî, makâsıd teorisiyle lâfızcı usûl-i fıkıh geleneğinin karşısında olmuştur.

c. Şâtıbî, bu teorisiyle nassçı Şâfiî geleneğinin karşısında yer almıştır.

Şâtıbî’nin makâsıd teorisinin usûl-i fıkıhtaki yeri ve nassçılık karşısındaki konumu geniş araştırmaların konusu olmakla birlikte[3] bizim bu çalışmayı yapmaktaki amacımız onun hadîs/sünnet düşüncesine bakışıdır. Bizi böyle bir çalışmaya iten sebepler şunlardır:

a. Şâtıbî’nin, makâsıd teorisiyle hadîs/sünneti anlama arasındaki ilişki nasıldır? Diğer bir ifadeyle makâsıd teorisini hadîs/sünneti anlamaya nasıl uygulamaktadır?

b. Şâtıbî, hadîs konusunda gelenekten farklı mı düşünmektedir? Şâtıbî’de hadîs-sünnet ilişkisi nasıldır? Şâtıbî’ye göre hadîs ve sünnet farklı şeyler midir?

c. Şâtıbî’ye göre sünnet kaç çeşit anlamda kullanılmaktadır? Sünneti Hz. Peygamber’in dışında başka materyallerden elde etmek mümkün müdür?

d. Şâtıbî’ye göre sünnetin Kur’an karşısındaki konumu nedir? Şâtıbî, bu konuda yeni düşünceler geliştirmiş midir?