ŞÎA’DA BİR HİDÂYET REHBERİ OLARAK EHL-İ BEYT VE “NÛH’UN GEMİSİ” BENZETMESİ

Hüseyin KAHRAMAN

“Ehl-i beyt” terkîbi, sözlükte “akraba, aşiret, zevce” gibi mânâlara gelen “ehl” kelimesi ile “mesken, ev, aile” mânâlarına gelen “beyt” kelimelerinden oluşur. Câhiliyye döneminde kabilenin hâkim ve önde gelen ailesini ifade etmek üzere kullanılan[1] bu terimin Kur'ân’da özellikle peygamberlerin eşlerine veya ev halkına delâlet ettiği görülür.[2] Hz.Peygamberin aile fertleri hakkında nâzil olan “… Ey Ehl-i beyt! Allah sizden sadece günahı gidermek ve sizi tertemiz yapmak istiyor” meâlindeki âyette[3] de Kur'ân’ın bu husûsî kullanımını görmek mümkündür.

Kur'ân’ın bu olumlu ve ayrıcalıklı yaklaşımına mazhar olan “Ehl-i beyt” terimi, çeşitli açılardan Sünnîlerle Şiîler arasında ihtilâfa neden olmuştur. Bu ihtilâfların başında “Ehl-i beyt”in kimlerden oluştuğu konusu gelmektedir. Şiî inancına göre Hz.Peygamber’e ilâveten Hz.Ali, Fâtıma, Hasan, Hüseyin[4] ve ayrıca imam kabul edilen dokuz kişi[5] bu terimin kapsamına girmektedir. Sünnîler arasında ise bu terimin çerçevesi hususunda görüş birliği yoktur. Bazılarına göre sadece Hz.Peygamber’in hanımları, bazılarına göre ise Benî Hâşim’in tamamı Ehl-i beyt kapsamına girmektedir.[6]

Ehl-i beyt teriminin kapsamı ile ilgili bu tartışmalar, bir başka ihtilâf konusunu da beraberinde getirir. Ehl-i sünnet ile Şîa arasındaki bu ikinci temel ihtilâf, Ehl-i beyt mensuplarının diğer Müslümanlardan farklı olarak bazı özelliklere sahip olup olmadığı ile ilgilidir. Bu tartışmalar ise Kur'ân’da da ifade edildiği üzere “Ehl-i beyt’in günahlardan temizlenmesi" yani “masum oluşu” (ismet) temeline dayanır. Ehl-i sünnete göre insanlar arasında sadece peygamberler masumdur.[7] Halbuki Şîa’ya göre bu terimin kapsamına giren tüm insanlar, Hz.Peygamber’le aynı özelliklere sahiptir. "Şeyh Sadûk" diye bilinen Şiî âlim Ebû Cafer İbn Bâbeveyh el-Kummî (381/991), ismet sıfatına ilâveten Ehl-i beyt’in sahip olduğu bu ayrıcalıklı özellikleri şöyle ifade etmektedir:

“Bizim onlar hakkındaki inancımız şudur: Onlar, Allah’ın kendilerine itâat etmeyi emrettiği ulu’l-emr olan kişilerdir. Onlar insanlar üzerinde şâhiddirler. Selâm üzerlerine olsun onlar, Allah’ın kapılarıdır; ona giden yoldur, ona işâret eden delillerdir. Selâm üzerlerine olsun onlar, onun ilminin hazînesi, vahyinin açıklayıcıları ve tevhîdinin rükünleridir. Onlar hata ve yanlışlardan korunmuşlar (masûm)dır. Onlar, Allah’ın kendilerinden kirleri giderdiği ve tertemiz temizlediği kimselerdir. Onların mucizeleri ve delilleri vardır. Yıldızların gök halkının emniyeti oluşları gibi onlar da yeryüzü insanlarının emniyetidir. Onlar bu ümmet içinde Nûh’un gemisine benzetilebilir. Ona binen kurtulur ve bağışlanma kapısına (Hıtta) ulaşır. Onlar Allah’ın kerîm kullarıdır, ondan önce söz söylemezler ve onun emriyle hareket ederler. Ve selâm üzerlerine olsun, onlar hakkında şu inancı taşırız: Onları sevmek imân, onlardan nefret küfürdür. Onların buyruğu Allah’ın emri, yasakları da Allah’ın nehyidir. Onlara itâat Allah’a itâat, onlara itâatsizlik Allah’a karşı gelme; onların dostu Allah’ın dostu ve düşmanları da Allah’ın düşmanlarıdır.”[8]

Hatadan korunduğunun kabul edilmesi ve özellikle de Allah’ın ilminin hazinesi konumunda görülmesi, Şîa’ya göre Ehl-i beyt’e tüm müslümanlar için hidâyet rehberi ve kurtuluş vesilesi olma özelliği kazandırmaktadır. Zira Hz.Âdem’den itibâren bütün peygamberlere verilen ilme sahip olan Ehl-i beyt, İslâmî kültür ve bilimin de kaynağı durumundadır.[9] Bu ilim derin ve köklü olup insanların muhtaç oldukları her şeyi kapsamaktadır. Bu özelliği ile Ehl-i beyt, insanları doğru yola sevkeden kurtarıcı bir fonksiyona sahiptir. Bu fonksiyon Ehl-i beyt’e Hz.Peygamber’den, ona Cebrâil’den, Cebrâil’e ise Allah’tan intikâl etmiştir.[10] Hatta Şîa’ya göre başta Hz.Ali olmak üzere Ehl-i beyt mensubu olan on iki imam, bu özelliğin kaynağı olan “bilgi” konusunda peygamberlerden daha üstün bir konumdadır.[11] Bu düşünceye göre Ehl-i beyt’in dindeki bu konumunu ve Müslümanlar için taşıdığı önemi dile getiren çok sayıda âyet ve hadis vardır. Meselâ “Sizin dostunuz ve yardımcınız ancak Allah, onun rasûlü ve Allah’ın emirlerine boyun eğerek namazı dosdoğru kılan ve zekâtı veren müminlerdir”[12] gibi pek çok âyet[13] Ehl-i beyt hakkında nâzîl olmuştur. Yine, “Sakaleyn Hadisi” olarak bilinen “Size iki şey bırakıyorum, onlara sarıldıkça asla dalâlete düşmezsiniz: Allah’ın kitâbı ve Ehl-i beytim”[14] gibi pek çok hadis de Ehl-i beyt’e yönelmenin vücûbuna delâlet eden, Allah’ın hükümleri konusunda onların Hz.Peygamber’den sonra aslî mercî olduğunu gösteren katî delillerdir.[15] Hemen her Şiî âlimin bu konuda kullandığı delillerden biri de Hz.Peygamber’in Ehl-i beyt’i Nûh’un gemisine benzettiği hadistir.