KADINLARIN CUMA NAMAZI YÜKÜMLÜLÜĞÜ

Halit ÇALIŞ

Cuma ve bayram namazları, diğer bütün namazlardan farklılık arz eden bir özelliğe sahiptir. Teklifî hüküm açısından bayram namazıyla ilgili farklı değerlendirmeler bir kenara bırakılırsa, bir kere her iki namaz için de cemaat şarttır.[1] Dolayısıyla bu namazlar ancak cemaat halinde edâ edilebilirler. Aynı şekilde diğer namazlardan farklı olarak her iki namazda da hutbe vardır. Diğer yandan zamana yayılma itibariyle bayram namazı senede iki kez kılınır, Cuma namazı ise haftalık bir namazdır. Ayrıca bayram namazı, kadın-erkek, çocuk, genç ya da yaşlı, özür sahibi olan ve olmayan herkesin namazın edâ edildiği yerde (musallâ/namazgâh) hazır bulunduğu bir namaz hüviyetine sahiptir. Bu yönüyle sırf bir ibadet olmanın ötesinde anlamlar taşımaktadır.

Bu ve sayılabilecek daha başka nitelikleriyle Cuma ve bayram namazları, ‘kadının ibadet hürriyeti’ söylemi altında aktüel bir değere de sahiptir. Sıklıkla kadının Cuma ve bayram namazlarını mutlaka kılması gerektiği, bu iki ibadet açısından sorumluluk noktasında kadınla erkek arasında herhangi bir fark bulunmadığı ifade edilmektedir.

İşbu çalışmada, bir yandan konunun aktüel değeri, diğer yandan klasik fıkıh doktrinindeki değerlendirmelerde, özellikle yükümlülük açısından bayram namazlarının Cuma namazıyla ilgili görüşler paralelinde şekillenmiş olması dikkate alınarak, kadınların Cuma namazı yükümlülüğü konusu ele alınacaktır. Bununla birlikte hemen belirtilmelidir ki, bayram namazlarının sırf bir ibadet olmanın ötesinde anlamlar taşıması itibariyle, esasen içinde bulundukları hal sebebiyle namaz kılmaları doğru/caiz olmayanlar da dahil olmak üzere mümkün olan herkesin namazgahta (musallâ) hazır bulunmasına dair hadisler[2] dikkate alındığında, kadınların bayram namazlarına iştiraklerinin ayrı bir değerlendirmeye tabi olduğu kesindir.