TEFSİR ANA BİLİM DALI LİSANSÜSTÜ SEMİNER VE TEZLERİNDE DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR VE YAZIM İLKELERİ ÜZERİNE

Fethi Ahmet POLAT

Akademik çalışmaların en önemli aşamalarından olan Yüksek Lisans ve Doktora çalışmaları, yazın hayatına başlayan genç araştırmacıların ilk ciddi sınavları mesabesindedir. Bu aşamalarda rehberlik son derece önemlidir. Vaktinde muttali olunamayan konular, araştırmacıların yetersiz müktesebatıyla bu dünyaya girmesine sebep olmakta, bu durum da gerek ilmi çalışmaların kalitesi, gerekse topluma faydası noktasında istenen düzeyin bir türlü yakalanamamasına sebep olmaktadır. Aslında bu sıkıntıların aşılmasına matuf olarak İlahiyat Fakültelerinde bir ders de okutulmaktadır. Ancak nedendir bilinmez, Araştırma Teknikleri derslerinden geçilmesine rağmen, maalesef lisansüstü çalışmalarda bu konularla ilgili olarak beklenen verim alınamamaktadır. Kanaatimizce bu durumun çeşitli sebepleri olabilir.

Öncelikle mezkur derslerin İlahiyat öğrencileri tarafından gereken ciddiyetle ele alınmadığı söylenebilir. Genelde pratik ve yakın zamanda faydasını göreceklerini düşündükleri derslere daha fazla dikkat gösteren talebeler, anlaşıldığı kadarıyla bu derse yeterli ilgiyi göstermemektedirler.

Bir başka sebep, söz konusu derslerin, yalnızca teorik boyutta kalması -elbet ki ders saatlerinin bunda etkisi yadsınamaz- pratik çalışmalarla okunan konuların sağlamasının yapılamamasıdır. Kuşkusuz insan bir konuyu yalnızca okurken değil, aynı zamanda okuturken de öğrenir. Hatta okuttuğu dersin materyallerini hazırlarken, hazırlanan materyalleri talebeye sunarken ve nihayet bu sunumları yayın dünyasına açarken birçok hatasının farkına varan araştırmacılar, çalışmalarının basımından sonra da gelen eleştiriler doğrultusunda eserlerine yeniden çeki-düzen verirler. Talebelerin bu aşamaların hiç birinden geçmemesi, bu derslerden gerekli faydaların sağlanmasına da mani olmaktadır.

Kanaatimizce bu derslerin istenen başarıyı yakalayamamasının bir diğer nedeni, okutulan derslerdeki muhtevanın ya İlahiyat alanıyla çok da ilgili olmaması, ya da talebelerin ilgi sahasına giren derslerden yeterli örneklemelerin yapılmamasıdır. Bu da derse olan ilgiyi azaltmaktadır. Daha birçok sebebin zikredilmesi mümkündür, ancak yazının amacı bir Araştırma Teknikleri kritiği yapmak olmadığından, sadece önemli gördüğümüz bu hususları zikretmekle yetiniyoruz.

Tefsir Ana Bilim Dalında yapmış olduğumuz derslerde, bitirme tezleri, seminer ve tez çalışmalarında aynı sıkıntıları yaşamış olduğumuzdan, en azından kendi bölümümüzde kullanılabilecek bir kılavuz hazırlamanın uygun olacağı düşüncesiyle bu çalışmaya başladık. Bilindiği gibi akademik çalışmaların yöntem, çalışma tekniği ve yazım kurallarında bir birlik bulunmamakta, çoğu zaman farklı yaklaşımlar sebebiyle çeşitli tartışmalar yaşanmaktadır. Bu kargaşanın giderilmesi ve bölüm içerisinde ana hatlarıyla çalışma teknikleri ve yazım kurallarında birlikteliğin sağlanmasına makalemizin katkıda bulunacağını ümit ediyoruz.

Araştırma notu olarak hazırladığımı bu yazının temel iki mütevazı hedefinden ilki, bu tür çalışmaların diğer dallarda da yapılmasına ve bu sayede en azından Temel İslam bilimlerinde ortak bir tutumun belirlenmesine bir basamak teşkil etmek; ikincisi ise söz konusu çalışmaların ileriki bir aşamaya geçerek her branşla ilgili araştırma yöntemleri derslerinin oluşturulmasına katkıda bulunmaktır. Örneğin Tefsir Ana Bilim Dalında yapılan bir akademik araştırmada hangi alanların bakir olduğu, yapılan çalışmalara paralel olarak mutlaka bakılması gereken kaynaklar, ilgili kaynakların yöntemleri, kaynaklardan istifade yolları, modern çalışma teknikleri ya da araştırma merkezleri gibi konularda genç araştırmacıları bilgilendirmek, bu çalışmanın nihai adımı olacaktır. Bu sebeple ilgili konularda hazırlanacak ders notlarına dayanılarak “Tefsir Araştırmalarında Yöntem” başlığında bir dersin, mutlaka Yüksek Lisans döneminin ilk yıllarında okutulması gerektiğini düşünüyoruz. Yazımız muhtelif araştırma tekniği kitaplarından (Zeki Arslantürk tarafından kaleme alınan Araştırma Metod ve Teknikleri kitabı gibi), Üniversite sitelerinde yer alan çeşitli kılavuzlardan (Selçuk, Çukurova, Uludağ ve Ege Üniversitelerinin web siteleri gibi) ve özellikle kişisel tecrübelerden hareketle kaleme alınmıştır. Bu sebeple, tüm branşların eleştirisine ve katkısına açıktır. Eleştiri ve katkıların e-mail adresimize gönderilmesi ya da bir başka şekilde şahsımızla, kamuoyu ile paylaşılması durumunda, bu bilgiler müşterek bir metnin hazırlanmasını temin etmiş olacaktır.