Marife Online - Makaleler

YAHUDİLİĞİN ERKEN DÖNEMLERİNDEKİ ÖRTÜNME GELENEĞİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Hakkı Şah YASDIMAN

Kadınların örtünmesi geleneği, tarihsel süreçte, pek çok kültürde karşımıza çıkmaktadır. Değişik kültürlerde rastlanılan bu geleneğin, genelde benzer özellikler göstermesine rağmen, bazı toplumlarda örtünmenin farklı yorumlandığı ve farklı uygulandığı da görülmektedir. Bu yorum ve uygulama farklılıklarının, örtünme olgusunun etrafındaki bir kısım problemleri çözmek gayretinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Günümüzde de benzer bir durumun varlığından söz etmek mümkündür. Biz bu makalenin güncelliği devam eden örtünme konusunda yapılacak çalışmalara ışık tutacağını düşünüyoruz.

Tarih boyunca örtünmenin görüldüğü toplumlarda bu gelenekle ilgili en fazla dikkati çeken hususlardan birisi, belki de en önemlisi, bu uygulamanın dinsel bir söyleme dayandırılıyor olmasıdır. Araştırmamızda, “Yahudilik” çerçevesinde, dinsel söylemin kadınların örtünmesi geleneği üzerindeki etkisi gözden geçirilecektir. Ayrıca, yaşayan kültürün örtünme adetleri ile münasebeti de yine Yahudilik ölçeğinde mercek altına alınacaktır.

Yahudi kadınların yaşamlarında Fransa’daki Rönesans’ın ve Avrupa’daki Sanayi Devrimi’nin önemli izlerinin olduğunu söyleyebiliriz. O günlere kadar -genellikle- evlerinde oturan Yahudi kadınları, hem Rönesans’ın getirdiği hürriyet havasından kaynaklanan yeni fikirlerin etkisiyle ve hem de sanayinin gelişmesinden sonra insan gücüne duyulan ihtiyaç nedeniyle dışarı çıkmaya başlamışlardır. Önceleri fabrikalarda işçi olarak çalışmışlar, arkasından da sosyal hayatın diğer alanlarında görülmüşlerdir.

Bu süreçte, Yahudi kadınların hayatında izlenen önemli değişim ve dönüşümlerden birisi de onların geleneksel kıyafetlerinde olmuştur. Özellikle de, günümüz modern Yahudi kadınlarının giydikleri kıyafetler ile daha önceki yüzyıllarda yaşayan kadınların kıyafetleri arasında büyük bir fark bulunmaktadır.

Makalemizde, Yahudi kadın kıyafeti de ele alınacak olmakla birlikte, başlıkta kullanılan “örtünme” kavramından asıl kastettiğimiz başın kapatılmasıdır. Dolayısıyla, araştırmamızın temel kurgusu “başın kapatılması” üzerine olacaktır. Bu arada kadınların vücutlarını kapatmaları ile ilgili görüşlerden ve Yahudi kadınların asırlarca üzerlerinde taşıdıkları kıyafetlerden de genel bir şekilde bahsedilecektir. Çalışma alanımız ise; Yahudi kutsal kitaplarından sadece “Eski Ahid[1]” ve “Talmud[2]”un yazıldığı (yaklaşık MÖ XIII-MS VII.[3]) asırlar ile sınırlı kalacaktır.

[1] Eski Ahid’in yazılımı, muhtevası, son şeklini alıp kitap haline getirilmesi vb. konular için bkz. JPS Hebrew-English Tanakh: The Traditional Hebrew Text and the New JPS Translation, The Jewish Publication Society, Philadelphia, 1999, Önsöz bölümü, ss.1-11. Tanyu, Hikmet, “Yahudiliğin Kutsal Kitapları ve Esasları”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1996, C .XIV, ss.94-124; Harman, Ömer Faruk, Metin, Muhteva ve Kaynak Açısından Yahudi Kutsal Metinleri (Basılmamış Doçentlik tezi), İstanbul, 1988, ss.1-40, 199-225.

[2] Talmud’la ilgili olarak bkz. Maccoby, Hyam, Back to the Sources Reading the Classic Jewish Texts a Touchstone Book, Ed.Barry W. Holtz, Simon & Schuster, New York, 1984, ss.129-176; “Talmud”, The Jewish Encyclopedia, Funk and Wagnalls Co., New York, 1951, C .XII, ss.1-30; Revel, H., “Talmud”, The Universal Jewish Encyclopedia, Ed. Isaac Landman, Universal Jewish Encyclopedia Co., Inc., New York, 1948, C .X, ss.162-163; Wylen, Stephen M., Settings of Silver: An Introduction to the Judaism, Paulist Press, New York, 1989, ss.185-194.

[3] Tevrat’ın bizzat Hz. Musa tarafından yazılmadığı konusunda ileri sürülen görüşler dikkate alınırsa bu tarihi biraz daha geriye çekmek de mümkündür. Tevrat konusunda geniş bilgi için bkz. Adam, Baki, Yahudi Kaynaklarına Göre Tevrat, Seba Yayınları, Ankara, 1997, s.77; Ellis, Peter, “The Mosaic Authenticity of the Pentateuch”, The Men and the Message of the Old Testament, The Liturgical Press, 1975, ss.55-56.