KUR’ÂN’I ANLAMADA HADİSLERDEN YARARLANMANIN GEREKLİLİĞİ ÜZERİNE (el-Bakara Sûresi 286. Ayet Örneği)

Mirza TOKPINAR

Kur’ân’ın bilinmesi ve anlaşılması İslâmî emirlerin en önemlilerindendir. Bu emrin son zamanlarda geçmişe nazaran daha iyi anlaşılmış olduğu yönünde görülen emareler ve karşı tepkilerin azalması sevindiricidir. Kur’ân’ı doğru anlamanın araçları, şartları ve gerekleri, klâsik kaynaklarımızda ve modern çalışmalarda, uzun uzun açıklanmış ve tartışılmış olup bu çalışmalar günümüzde de sürdürülmektedir. Bu makalenin konusu, Kur’ân-ı Kerîm’in doğru anlaşılabilmesi için, ilgili hadis ve diğer rivayetlerin mutlaka kullanılmasının gerekliliğini, bilinen hususların tekrarından kaçınarak bir kez daha vurgulamak, bu arada anlaşılmasında önemli problem bulunduğu tespit edilen 2 el-Bakara Sûresi 286. ayetin ilk cümlesinin doğru anlamını belirlemeye çalışmak ve tartışmaya açmaktır.

Konu her ne kadar tefsir ilminin konusu gibi görünse de aslında, bize göre hadis kaynaklı her konu, aynı zamanda hadis ilminin konusunu teşkil eder. Ayrıca bilinmesi gereken bir başka husus da, ilk dönem rivayet metodu ile yazılmış tefsir kaynaklarının aynı zamanda bir hadis kaynağı olduklarıdır. Çünkü müfessirlerden bir kısmı, hadis ilminin altın çağı denilen ve altı temel hadis kitabının yazıldığı asır olan hicrî üçüncü asırda yaşamış hadis bilginleri ile çağdaştırlar.[1] Bu bakımdan rivayet metodu ile yazılmış ilk dönem tefsirleri hadis ilminin de inceleme alanına girerler ve kaynaklarını oluştururlar. [2] Gene câmi’ denilen ve temel hadis konularını içeren her hadis kaynağında “Kitâbü’t-Tefsîr” bölümünün bulunması da tefsir-hadis ilişkisini göstermektedir. Hadisçiler buna o kadar önem vermişlerdir ki meselâ Müslim (261/ 875)’in es-Sahîh’inde bu bölüm hadis bilginlerine göre istenilen miktarda rivayet içermediği için, câmi’ niteliğindeki eserlerden sayılmama gibi bir durumla karşı karşıya kalmıştır.