FAHREDDİN RAZİ’NİN “MÜNAZARA Fİ’R-REDDİ ALE’N-NASARA” ADLI ESERİ ÜZERİNDE BİR İNCELEME

Hidayet IŞIK

Müslüman bilginlerin Hıristiyanlığa karşı yazdığı reddiyeler, İslam İlahiyatının Hıristiyan Teolojisine bakış açısını yansıttığı gibi, bir yandan Müslüman-Hıristiyan ilişkilerinin/polemiğinin tarihi seyrinin tespit edilmesine katkıda bulunmakta, diğer yandan da günümüzde gündemde olan Dinlerarası Diyaloğu nasıl anlamamız gerektiğinin tarihi ipuçlarını vermektedir.

İslam düşünce tarihinde diğer dinlere karşı yazılan reddiye geleneği, hicri ilk yüzyıllara kadar geriye gitmektedir. Hıristiyanlık, tarih boyunca Müslümanların birinci dereceden ilişki içinde bulundukları dinlerin başında geldiği için, bu dine karşı Müslüman bilginlerin yazdığı reddiyeler öncelikli önem taşımaktadır[1].

Hıristiyanlık karşıtı reddiyeler arasında, ünlü Müslüman bilgin Fahreddin Razi (ö. 606/1209)’nin “Münazara fi’r-Reddi ale’n-Nasara”[2] adlı eseri ayrı bir yer tutmaktadır. Razi ile Harezm’e gelen bir Hıristiyan bilgin arasında cereyan eden tartışmanın yazıya geçirilmiş şekli olan bu reddiyeden, o devirde Orta Asya Türk bölgelerinin bazı kesimlerinde yayılmış olan Hıristiyanlık hakkında özlü bilgiler edinmekteyiz.

Münazaranın yazarı Fahreddin Muhammed b. Ömer er-Razi, 543/1148 yılında Rey şehrinde doğmuş, 606/1209 yılında Herat şehrinde dünyaya gözlerini yummuştur. Hemen bütün kaynaklar onun, Mürcie fırkalarından biri olan Kerramiye mensupları tarafından zehirlendiğini söyler.

Babası Ziyauddin Ömer (ö. 559/1164)’den sonra Kemal es-Simnani ve Mecdüddin el-Cili elinde öğrenimine devam eden Razi, tahsilini tamamladıktan sonra yeni şeyler öğrenmek ve tartışmalar yapmak üzere seyahate çıkmıştır. Razi Harezm, Serahs, Buhara, Gazne gibi Maveraünnehr ve Horasan bölgelerinde dolaşmış ve buralarda hemen her fikir ve mezhep mensubuyla tartışmalarda bulunduğu gibi[3], Harezm’e gelen bir Hıristiyan bilginiyle de tartışmalar yapmıştır.

Devrindeki hemen bütün ilimler hakkında eser vermiş olan Razi’nin eserlerinin sayısının 200 kadar olduğu söylenmektedir. Onun, Dinler Tarihi ile ilgili bilgilerin yer aldığı eserleri, “Münazara fi’r-Reddi ale’n-Nasara”dan başka Îtikâdâtu Fırakı’l -Müslimîn ve’l -Müşrikîn (el-Milel ve’n-Nihal), Mefâtîhu’l-Ğayb (Tefsîr-i Kebîr), Hadâiku’l-Envâr fî Hakâikı’l-Esrâr (Câmi’u’l-Ulûm)’dur. Bununla birlikte el-Metalibu’l-Aliyye, el-Mebahisu’l-Maşrıkıyye, el-Muhassal, el-Erbain, Me’âlim Usuli’d-Din ve Münazarat gibi diğer bazı eserlerinde de Dinler Tarihi ile ilgili kısmî bilgiler bulunmaktadır[4]