İlmi çalışmaların değerlendirilmesi, ileri sürülen tezlerin tartışılması, konuların olgunlaştırılmasını amaçlayan review geleneği maalesef bizde pek yok gibidir. Aksine bizde, ya tamamen descriptive veya çoğu zaman haddinden fazla övgülerle dolu, herhangi bir katkıda bulunmaktan uzak yalın bir tanıtım; yahut yıllarca uğraşılarak ortaya konulmuş emek mahsulü bir çalışmayı, -hiçbir tarafını takdir etmeksizin- göze takılan birkaç yanlıştan hareketle adeta hiçe sayan eleştiri geleneği vardır. Ayrıca yapılan eleştirilerin, ne kadar tutarlı olduğu da tartışılır.

Bunun son örneğini, “Sahâbenin Sünnet Anlayışı” adlı doktora çalışmamıza yönelik, Yusuf Acar imzasıyla yayınlanan “Hadis Metinlerini Anlamada Öznellik Sorunu” başlıklı eleştiride görmekteyiz.[1] Yoğun bir emek ve mesai harcanarak hazırlandığı ve alanında ilk olduğu kabul edilmekle birlikte çalışmamız, sosyal bilimlerdeki öznellik sorununun rivayet ilimlerindeki yansımasına ilişkin somut örnekler içerdiği için önemli görülmüştür. Ayrıca, çalışmada, gerek senet gerekse metin kritiği yapılırken anlayan öznenin içinde bulunduğu (inanç, kültür, önyargılar ve tercihler vs.) ortamın bir izdüşümü durumundaki zorlama çıkarsamalar ve benimsenen yöntemin bütün rivayetlerde standart bir şekilde sürdürülememesi gibi subjektifliklerin varlığı iddia edilmiştir.[2]

Yüzlerce rivayetten hareketle Sahâbenin sünnet anlayışını tesbite gayret ettiğimiz toplam 494 sayfalık çalışmaya yöneltilen eleştirileri önem sırasına göre şu şekilde gruplayabiliriz:

Tezin planına, muhtevasına yönelik eleştiriler,

Yöntem, kaynak ve rivayetleri değerlendirme ile ilgili eleştiriler,

Tezde ulaşılan sonuçlara dair eleştiriler.

Herşeyden evvel ifade edelim ki, sosyal bilimlerde, özellikle de rivayetlere dayalı ilimlerde öznelliğin, her zaman ve mekan için geçerli olduğu bir hakikattir. Hatta bu durumun, rivayetlerin tedvin ve tasnif edildikleri dönemlerde –dönemlerin itikadî, fıkhî ve siyasî yansımalarının neticesi olarak- çok daha fazla olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Sayın Acar’ın benzetmesini kullanacak olursak, aslında kendi dönemlerindeki belli şartlar altında, okyanustaki yüzbinlerce balık içerisinden sadece birkaç bin tanesini yakalayan ve talebi de dikkate alarak bunları tablalarında sergileyenler, muhaddislerimiz olsa gerektir. Bizlerin yapmaya çalıştığı şey ise, sadece tablalarda mevcut olan balıkları tanımaya, tanıtmaya, onlar içerisinden de en taze ve sağlıklı olanlarını seçmeye yönelik belli tercihler yapmaya çalışmaktır.