İLİM ve ULEMÂ ANLAYIŞIM

İzmirli İsmail HAKKI

1285/1868 yılında dünyaya gelmiştir. Dört yaşında tahsil hayatına başlamış, amcası Hafız Hasan Efendi’den hafızlığını ikmal ederek, Rüşdiye mektebinde tahsiline devam etmiştir. Rüşdiye’nin yanında medrese ve tasavvufla da ilgilenmiş Şâzelî tarikatından icazet almıştır. Rüşdiye sonrası İstanbul’a gelerek Dârulmuallimîn’e kaydolmuş, burada hafız Şakir Efendi’den medrese icazeti almıştır. Öğrenimini tamamladıktan sonra çeşitli medrese, okul ve fakültede din dersleri, tarih, ahlak, fıkıh usûlü, felsefe, İslâm felsefesi hocalığı yapmış, Edebiyat Fakültesi’nde Ordinaryüs Profesör olmuştur. Dokuz ayrı eğitim kurumunda çeşitli idari görevlerde de bulunmuş, en son İslâmiyât Enstitüsü müdürlüğü görevinde bulunduktan sonra emekliye ayrılmıştır. Tefsir, kelam, usûl-ü fıkıh, ilm-i hilâf, siyer, felsefe, tasavvuf vb. alanlarda 12 den fazla eser ve bir çok makale yayınlamıştır. 3700 ciltten oluşan kitaplığını Süleymaniye Kütüphanesi’ne bağışlamıştır. 1946’da vefat eden İzmirli, Cebeci Asri mezarlığına defnedilmiştir. İzmirli İsmail Hakkı Arapça, Farsça, Fransızca ve Rumca biliyordu.[1]

İzmirli’nin Darulhikmeti’l-İslamiye’de görevli olduğu yıllarda Şeyh Saffet Efendi ile aralarında geçen bir tartışmanın ürünü olarak “Mustasvife Sözleri mi? Tasavvufun Zaferleri mi? Hakkın Zaferleri” adlı bir eser telif etmiştir. Eserinin giriş bölümünde Şeyh Saffet Efendi’nin kendisi hakkında sarf ettiği çeşitli ithamlara değinen İzmirli bu ithamlara bir cevap verme ihtiyacı hissetmiş, bu meyanda başta Kur’ân-ı Kerim ve hadis olmak üzere temel İslâm kaynakları ve önceki alimlere bakış açısını içeren bir açıklama yapmıştır. İzmirli bu yazısında kendisini ve ilim anlayışını şu ifadelerle ortaya koymuştur:

Lehü’l-hamdü ve’l-minnet dîn-i mübînimize nâçîzâne bir hidmet ile cidden müftehirim. O mukaddes ‘âlî dînimizin muktezâyâtından olmak üzre Server-i Kâinât aleyhi ekmelü’t-tahiyyât Efendimiz hazretlerinden mâ ‘adâ hiç bir müslimi ma’sûm bilmem. Bi’l-umûm ‘ulemânın sözlerini yalnız burhân ile kabul ederim.