KUR’ÂN’DA ELEŞTİRİLEN HIRİSTİYANLIK

W. Montgomery WATT - Çeviren: Tuncay İMAMOĞLU - Celal BÜYÜK

Bu makalenin amacı, Kur’ân’da bulunan Hıristiyanlığın eleştirilerine veya görünen eleştirilerine yeni bir bakış açısı kazandırmak ve bunların Ortodoks Hıristiyanlığa yönelik saldırılar olup olmadığını ve yine Ortodoks Hıristiyanların bizzat kendilerinin, Hıristiyanlığa ters düşünceler olarak bunlara itibar edip etmemesi gerektiğini düşünmektir. Bu makale, daha önceden Geoffrey Parrinder’in “Jesus in the Qur’an” (London, 1965) adlı bilimsel ve uzlaşımcı çalışmasının bir yönünü açıklamakta ve burada ortaya konulan birçok konu da onun tarafından kabul görmektedir. Parrinder’in bu çalışması şu spesifik soruya dikkat çekmesinden ötürü önemli görünmektedir: Kur’ân tarafından eleştirilen Hıristiyanlık, Ortodoks Hıristiyanlık mıdır, yoksa Ortodoks Hıristiyanlığa aykırı inançlar mıdır?[1]

Kur’ân’ın, Hıristiyanlığı eleştirdiği düşüncesiyle Kur’ân’a yaklaşmak batılı bir bilim adamı için oldukça doğaldır. Çünkü Hz. Muhammed’in hayatının ilk yıllarında onunla Hıristiyanlar arasında bir çekişme vardı. Önceleri, Hz. Muhammed Hıristiyanlara dostça davranmıştır. Hz. Muhammed vahiy almaya başladığı zaman Hz. Hatice’nin Hıristiyan akrabası Varaka bin Nevfel’in ona cesaret verdiği söylenmektedir. Bir süre sonra Mekke’den göç edenlere Habeş Kralı güvenli bir ortam sağlamıştı. Gerçekte Müslümanlar ondan daha fazlasını bekledikleri için hayal kırıklığına uğradılar, ancak diğer taraftan Habeş Kralı, putperest Mekkelilere, Müslümanlar aleyhine yardım etmeyi reddetti. Medine’ye hicretten sonra, Yahudi düşmanlığı Müslümanların tecrübesinde önemli bir faktör oldu. Hıristiyan dostluğu ile Yahudi düşmanlığı arasındaki zıtlık ayette şöyle ifade edilmektedir:

“İnsanlar içerisinde iman edenlere düşmanlık bakımından en şiddetli olarak Yahudiler ile şirk koşanları bulacaksın. Onlar içerisinde iman edenlere sevgi bakımından en yakın olarak da ‘biz Hıristiyanlarız’ diyenleri bulacaksın. Çünkü, onların içinde keşişler ve rahipler vardır ve onlar büyüklük taslamazlar. ”(Maide, 82)

Muhtemelen Mekke’nin fethinden (Ocak 630) özellikle de Tebük Seferinden(Ekim 630’dan Aralık 630’a) sonra Hz. Muhammed, İslam devletinin genişlemesi için Suriye sınırındaki Hıristiyan kabileleri ile askeri mücadele yapmak zorunda kaldı. Tevbe Suresi 29. ayetinde kendilerine karşı mücadele edilmesi gerekenler arasında bundan sonra muhtemelen Hıristiyanlar da vardır.

Eğer Kur’ân’ın yeniden gözden geçirildiği farz edilirse –yeniden gözden geçirme, nasihin bir formu olarak ortaya çıkmasından dolayı bu faraziye Müslümanların vahiy anlayışına aykırı olmayacaktır- o zaman ilk önce Yahudileri tenkit eden birçok ayetin şimdi hem Yahudileri hem de Hıristiyanları hedef alması muhtemeldir. Kur’ân’ın kendisine bakılırsa o, Hıristiyan ve Yahudi kutsal kitaplarının genel bir tahrifini iddia eder görünmemektedir.[2] Bununla birlikte Irak, Suriye ve Mısır’ın fethinden sonra Müslüman Araplara, artık birarada yaşadıkları iyi eğitimli Hıristiyanlara karşı bir savunma aracı olarak verilmesi için tahrif doktrini çeşitli şekillerde ayrıntılandırıldı. Bu zamandan itibaren İslam ve Hıristiyanlığın birbirlerine rakip oldukları sonraki dönemlerde bu iddiayla Kur’ân’daki Hıristiyan doktrinlerinin eleştirisinin düşmanca bir niyet taşıdığını farz etmek doğal hale gelmiştir. Muhtemelen hatalı bir faraziye olan böyle bir düşünceyle, bu eleştirilerin detayına bir göz atalım.

Hıristiyanlığın teslis inancına bir eleştiri ayette açıkça şu şekilde ifade edilmektedir:

“And olsun ‘Allah, üçün üçüncüsüdür’ diyenler kafir olmuşlardır. Halbuki bir tek Allah’tan başka hiçbir Tanrı yoktur. ”(Maide, 73)

“Ey Ehl-i Kitap! Dininizde aşırı gitmeyin ve Allah hakkında gerçek olandan başkasını söylemeyin. Meryem oğlu İsa Mesih, ancak Allah’ın resulüdür. O, Allah’ın Meryem’e ‘ol’ kelimesidir. O’ndan bir ruhtur. Şu halde Allah’a ve Peygamberlerine iman edin. Üçtür demeyin, sizin için hayırlı olmak üzere bundan vazgeçin. Allah ancak bir tek ilahtır. O, oğlu olmaktan münezzehtir. ”(Nisa, 171)

Bu ayetler bütüncül bir şekilde gözden geçirilirse, onların Ortodoks Hıristiyanlığın teslis inancını eleştirmediği açıkça görülür,[3] fakat bu doktrinin bazen yanlış yorumu üçlü teizm / tritheism (teslisin üç unsurunun ayrı ayrı Tanrı olduğu şeklindeki inanç) olarak adlandırılmaktadır. Hıristiyan otoritelerinin büyük çoğunluğu üç tanrıya inandıklarını kabul etmemekte ve bir olan Tanrıya inandıklarını itiraf etmektedirler. Onlar monoteist olduklarını iddia etmekte ve üçlü tanrı inancına (tritheism) sahip oldukları anlayışını şiddetle reddetmektedirler. Gerçekte üçlü teizmin hatası gibi görünen yanlış inanca sahip, sıradan Hıristiyanlar bulunabilir, ancak onlar tritheist oldukları kadar, genel kabul görmüş, Hıristiyan doktrinlerine de karşıdırlar. Bu makalenin amacı, tartışılan eleştirilerin kaynaklarını araştırmak değildir. Ancak onların en iyi şekilde geçmişteki Hıristiyan kaynaklarından çıkarılabileceği göz önünde bulundurulmalıdır.