SEMÂ VE DEVRÂN HAKKINDA İKİ RİSÂLE

Dilâver GÜRER

1. Zenbilli Alî Efendi’nin (ö. 932/1525)[1] Risâlesi

Risâle fî Hakkı Deverâni’s-Sûfiyye[2]

Bismillâhi’r-Rahmâni’r-Rahîm

El-Melik, el-Mennân, el-Azîz, el-Muktedir, ed-Deyyân (olan Allah’a hamd olsun)[3] ki O, Kur’ân nûrunun marifeti ile irfânı bizlere farz kılmıştır.

Nebîsine ve onun halîfelerinin üzerine en güzel bir şekilde, daima ve her zaman salât olsun.

Akıl sayfama gelen bilgileri, gönülden ve geldiği şekliyle bir risâle hâline getirmeyi tasarladım. Sonra bunları, sadece biz biliriz, Allah bize verdi diye övünerek değil de, eksik ve noksanımızı kabul ederek ve Allah’ın inayetiyle, haddi aşmış kimselerin inadını kırmak için kaleme almaya başladım.

Rabbim! Beni îmanlı kimselerden eyle. Şeytanın vârislerinden yapma. Mîzân günü beni ârifler zümresi içerisinde haşret.

 Ey kardeşim! Bil ki, insanlar fazîleti de ve inadı da kabul etmede serbesttirler. Fakat onlar sağ tarafını sol tarafından ayırt edemeyen, kibirli, cahil kimselerin inkârları ile dik başlı bir hale gelmişlerdir. Bu sebeple, îmanlı kimselerin, özellikle de zamanımızdakilerin kalplerindeki şüphenin ortadan kalkması için, gerçeği ve kesin delîli apaçık metinler ile beyan etmek bizim üzerimize vâcip olmuştur. Zîrâ, zamane câhillerinin açıklamalarının ortaya çıkardığı fitneler yüzünden insanların çoğu şaşkın bir haldedir. Bu insanlar hayır ehlinin sözlerini söylerler, fakat îmanları boğazlarından öteye geçmez. Bunlar, okun yaydan çıktığı gibi dinden çıkarlar. Şeytanlar topluluğundan, inatçılar grubundan ve şirret insanlardan Allah’a sığınırız.

El-Bezzâziyye sahibinin “sûfîlerin zikir meclislerindeki devrânı oyundur ve haramdır, kötü bir fiil olduğu için imamın bunu yasaklaması gerekir” şeklinde, sırf garaz dolu bir sözü vardır.

Meşhur fakîh Câmiu’l-Fetâvâ isimli eserinde de şöyle der: “Sûfîlerin devrânı haramdır. Onlara katılmak haramdır. Haramı helâl sayan kimse kâfirdir.”

El-Pezdeviyye sahibi de şöyle demiştir: “Sûfîlerin devrânı çirkin bir fiil ve açık bir haramdır.”

Devrânı haram sayanlar, buna delil olarak Peygamberimiz’in^(as) “Bir kavme benzeyen kimse onlardandır”[4] sözünü ileri sürüyorlar. Devrân oyundur ve icmâ ile haramdır, diyorlar. Yine, diyorlar ki: Devrân rakstır ve onu ilk ihdas eden Sâmirî’dir (Allah müstehakkını versin). Devrânın keferenin ve müşriklerin fiili olduğu açıktır. Sûfîlerin raksında da onlara benzeyiş vardır. Onların bu fiilleri kötü, âdî bir fiildir. Bu davranışın “Hakk’ı gözeten, insaf sahibi kimseler”[5] nazarında bir oyun ve bir eğlence olduğu açıkça bellidir.

Onların bu husustaki dayanakları el-Keşşâf sahibinin “cehrî zikir Tâhâ sûresindeki: “Eğer sen sözü açıktan söylersen, bilesin ki, o gizliyi de, gizlinin gizlisini de bilir”[6] ayeti ile Kur’ân’da yasaklanmıştır” sözüdür.

Biz ise bütün bu iddialara katî bir cevap ile şöyle cevap veririz: el-Bezzâziyye sahibinin devrânın haramlığı konusundaki sözü sâbit değildir, doğru değildir. Çünkü, devrânın raks olduğu herkesçe kabul edilen bir hüküm değildir. Ne zikir bir oyundur, ne de zikreden oynayan bir kimsedir. Zikir ibadetlerin en fazîletlisi olduğu gibi, zâkirler de en fazîletli kimselerdendir. Zikrin en fazîletli ibadet olmasına şu ayet delildir: “Sana kitaptan indirileni oku. Namazı dosdoğru kıl. Muhakkak ki namaz hayâsızlıktan ve çirkinlikten alıkoyar. Allah’ı zikretmek (ibadetlerin) en büyüğüdür. Allah yaptıklarınızı bilir.”[7] Zikredenlerin üstünlüğüne ise Hz. Peygamber’in^(as) şu sözü delildir: “Zikreden kimse Allah’ın sevgilisidir.”[8] Yine şu hadisler de buna delildir: “Gâfiller içinde Allah’ı zikreden kimse, ölüler arasındaki diri kimseler gibidir.”[9] “Gâfiller arasında Allah’ı zikreden kimse, kuru ağaçların ortasındaki yemyeşil ağaç gibidir.”[10] İşte bizim olduğu gibi, cinlerin ve diğer insanların da peygamberi olan Hz. Peygamber’in bu sözleri zikrin ve zikredenlerin üstünlüğünü açıkça belirtmektedir. Bunları bile bile inkâr edenler kâfir olur. Böyle inkârcılardan olmaktan Allah’a sığınırız.