Araştırma Makalesi

İslâm-Osmanlı Tıp Tarihinde Cerrahlık/Kadavra Eğitim ve Uygulamasının Dini Temelleri Üzerine

On the Religious References of Training and Practising of Surgery/Cadaver in the Medicial History of Ottoman

Özet

Genel olarak İslâm’ın, özel olarak Osmanlı’nın tıp ilmine bakışı, tedavi ve cerrahlık eğitimi konusunda kimi kaynaklarda bazı olumsuz görüş ve yorumlar bulunmaktadır. İslâm’ın tıp eğitimine özellikle de cerrahlık ve cerrahlık eğitiminde anatomi çalışmalarına cevaz vermediği en azından mekruh saydığı, müslümanların bu ve benzeri gerekçelerden dolayı tıp ilmine yeterince rağbet etmedikleri gibi iddialar bunlardan bazılarıdır. Bu çalışmada konu, temel İslâm kaynakları doğrultusunda ele alınmış, fetvâ ve arşiv kaynaklarına dayanarak da Osmanlı dönemi hakkında bazı tespitlerde bulunulmuştur. Yapılan tespitler ise bu iddiaların gerçeği yansıtmadığını göstermiştir.
There are several negative opinions and comments present in certain resources particularly with regards to the Ottoman scope and Islamic in general, of medicine, medical treatment and surgery. Some of these claims are that Islam prohibits (jawaaz) or at least disapproves (makrooh) surgery and anatomical studies during the education of surgery by which Muslims didn’t have an appeal in the field of medicine adequately. In this study, the subject is discussed through the main sources of Islam and based on the fatwa (juridical verdicts) and archive records, the certain points in Ottoman Period are determined. The points which have been concluded indicate that these claims are unreal.

Anahtar Kelimeler

İslam, Teşrih, Cerrahlık, Tedavi, Anatomi, Fetva, Fıkıh, Tıp
Islam, Medicine, Medical Treatment, Surgery, Anatomy, Fatwa, Fiqh

Referanslar

  • Ahmed Muhammed Ken’ân, el-Mevsûa'tü't-tıbbiyeti'l-fıkhiyye, Beyrut, 2000.
  • Ahmed Refik, On Birinci Asr-ı Hicrî'de İstanbul Hayatı (1592-1688), İst., 1988.
  • Ahmed Refik, Onikinci Asr-ı Hicrî'de İstanbul Hayatı (1689-1785), İst., 1988.
  • Ahmed Refik, Onuncu Asr-ı Hicrî'de İstanbul Hayatı (1495-1591), İst., 1988.
  • Ali Murtezâ b. Zübeyr, İlâveli Mecmûa-i Cedîde, I-II, İstanbul, 1329.
  • Asım Efendi, Kamus Tercümesi, I-IV, İstanbul, 1305.
  • Avcı, Mustafa, Osmanlı Hukukunda Suç ve Cezalar, İst., 2004.
  • Başbakanlık Osmanlı Arşivi, İrâde-i Dâhiliye, 1771, Levha III; 7419.
  • Buhari, Ebu Abdillah Muhammed b. İsmail, el-Câmiu’s-sahîh, I-III, İstanbul, 1981.
  • Denizkuşları, Mahmud, Peygamberimiz ve Tıp, İst., 1981.
  • Doğruyol, Hasan, "Cerrâhlık ", DİA, VII, 421-423.
  • Düstûr, Birinci Tertip, C. II. (“Düstûr” Osmanlı nizamnamelerini ihtiva eden kanunname metnidir.).
  • Düzdağ, Ertuğrul, Şeyhülislâm Ebussuûd Efendi Fetvâları Işığında 16. Asır Türk Hayatı, İstanbul, 1983.
  • Ebu Dâvûd, Süleyman b. el-Eş’as es-Sicistânî, Sünen-u Ebî Dâvûd, I-, İstanbul, 1981.
  • Vezâratü’l-Evkâf, el-Fetâvâ'l-İslâmiyye min Dâri'l-İftâi'l-Mısriyye, IV. C., Kahire, 1981.
  • Emîr Çelebî, Enmûzecü't-tıbb, (Müstensih: Mustafa b. Hac Muhammed ez-Zerkerî, 1090), Süleymaniye Ktp., Fatih, 3535.
  • Ergin, Osman, Türk Maârif Tarihi, I-III, İst., 1977.
  • er-Rûmî, Fahreddin, Müştemilü'l-ahkâm, Slm.Ktp. Esad Ef., 977.
  • es-Serahsî, Ebubekr Muhammed b. Ahmed, Şerhu's-siyeri'l-kebîr, (thk. Salahuddin el-Müneccid-Abdülaziz Ahmed), I-V, Kahire, 1971.
  • eş-Şâfii, Muhammed b. İdris, el-Ümm, I-VIII, Kahire, 1968.
  • Fetâvâ, Millet Ktp., Ali Emiri, Şry. 109/2.
  • el-Hâdimî, Ebu Said Muhammed, Hâşiye ale’d-Dürer ve’l-Gurer, İstanbul, 1269.
  • el-Hamevî, Ahmed b. Muhammed, Gamz-u uyûni'l-besâir, I-IV, Beyrut, 1985.
  • el-Hemezânî, Ebubekr Muhammed b. Musa el-Hâzimî, el-İtibâr fi’n-nâsihi ve’l-mensûhi mine’l-âsâr, (thk. Abdulmu’tî Emin Kal’acî), Kahire, 1982.
  • Hitti, Philip, İslâm Tarihi, (Çev. Salih Tuğ), I-II, İst., 1995.
  • İbn Hazm, Ebu Muhammed Ali b. Ahmed, el-Muhallâ, I-VII, Beyrut, ts.
  • İbn Mâce, Ebu Abdillah Muhammed b. Yezid, es-Sünen, I-II, İstanbul, 1981.
  • İbn Nüceym, Zeynüddin b. İbrahim, el-Bahru'r-râik, I-VIII, Mısır, 1311.
  • İbn Nüceym, Zeynüddin b. İbrahim, el-Eşbâh ve'n-nezâir, (thk. Muhammed Mutî’ el-Hâfız), Dımaşk, 1983.
  • İbn Teymiyye, Takiyyüddin Ebu’l-Abbas b. Abdülhalim, el-Fetâvâ’l-kübrâ, (thk. Hasaneyn Muhammed Mahlûf), I-V, Beyrut, 1386.
  • İbnu’l-Cevzî, Ebu'l-Ferac, Zâdü'l-mesîr, I-IX, Beyrut, 1404.
  • İbnu’l-Hümâm, Kemâlüddin Muhammed b. Abdülvâhid, Fethu'l-kadîr, I-IX, Beyrut, ts.
  • İbnu'l-Kayyım, Ebu Abdillah Muhammed, Zâdü'l-me'âd, (thk. Şuayb el-Arnâvût-Abdulkadir el-Arnâvût), I-V, Beyrut, 1986.
  • İzgi, Cevat, Osmanlı Medreselerinde İlim, I-II, İst., 1997.
  • Kâsânî, Alâüddin Ebibekr b. Mes’ûd, Bedâiu’s-sanâi’ fî tertibi’ş-şerâi, I-VII, Beyrut, 1986.
  • el-Kerderî, Muhammed b. Muhammed, el-Fetâvâ'l-Bezzâziye, (Hindiyye kenarı), IV-VI. C., Beyrut, ts.
  • Koçu, Reşat Ekrem, İstanbul Ansiklopedisi, I-VIII, İst., 1966.
  • el-Merğînânî, Burhânüddin Ali b. Ebu Bekr, Muhtârâtü'n-nevâzil, Süleymaniye Ktp., Esad Ef., no: 969.
  • el-Merğînânî, Burhânüddin Ali b. Ebu Bekr, et-Tecnîs-ü ve'l-mezîd, Slm. Ktp., Esad Efendi, 599.
  • el-Merğînânî, Burhânüddin Ali b. Ebu Bekr, el-Hidâye, I-II, Kahire, ts.
  • el-Mavsılî, Abdullah b. Mahmud, el-İhtiyâr li ta’lîli’l-Muhtâr, I-V, İst., 1984.
  • Max Meyerhof, "Cerrah ", İA, III, 110-111.
  • Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye.
  • Molla Hüsrev, Dureru’l-hukkâm fî şerh-i Gureri’l-ahkâm, I-II, İstanbul, 1308.
  • Muhammed Fıkhî el-Aynî, Behcetü'l-Fetâvâ, İst., 1266.
  • Muhammed Şerif er-Rahmûnî, er-Ruhasu'l-fıkhiyye mine'l-Kur'âni ve's-Sünneti'n-Nebeviyye, Tunus, 1992.
  • Munazzamatü’l-mu’temeri’l-İslâmî, Mecelletü’l-Memau’l-fıkhi’l-İslâmî, I-XIII, Cidde, 1992.
  • Müslim b. Haccâc el-Kuşeyrî, Sahîh-u Müslim, I-III, İstanbul, 1981.
  • Ömer b. Muhammed b. Ivaz eş-Şâmî, Nisâbu'l-ihtisâb, Slm.Ktp., Esad Ef., 1024.
  • Ömer b. Muhammed b. Ivaz eş-Şâmî, Örnekleriyle Türkçe Sözlük, (Heyet), I-IV, MEB., İst., 2002.
  • el-Özcendî, Fahruddin Hasan b. Mansûr, Fetâvâ Kâdîhân, (Hindiyye kenarı), I-III, Mısır 1310.
  • Özel, Ahmed, Hanefî Fıkıh Alimleri, Ank., 1990.
  • Pakalın, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, I-II, İstanbul, 1993.
  • Redhouse Sözlüğü, İst., 1995.
  • Robert Mantran, XVII. Yüzyılın İkinci Yarısında İstanbul, (Çev. Mehmet Ali Kılıçbay-Enver Özcan), I-II, Ank., 1990.
  • Sakaoğlu, Necdet, Osmanlı Eğitim Tarihi, İst., 1993.
  • Süheyl Ünver-Esin Kaya, "Teşrih ", İA, XII/1, 197-201.
  • Şemseddîn Sâmî, Kâmûs-i Türkî, İst., 1317.
  • Şeyhülislâm Abdurrahim Efendi, Fetâvâ-yı Abdurrahim, I-II, İst., 1243.
  • Şeyhülislâm Ebussuûd Efendi, Muhammed b. Muhammed el-İmâdî, Fetâvâ-i Ebussuûd, İsmihan Sultan, 241.
  • Şeyhülislâm Ebussuûd Efendi, Muhammed b. Muhammed el-İmâdî, İrşâdü'l-akli's-selîm ilâ mezâyâ'l-Kitâbi'l-Kerîm, I-VI, Beyrut, 1999.
  • Şeyhülislâm Seyyid Feyzullah Efendi, Fetâvâ-yı Feyziyye, İst. 1266.
  • Şurunbilâlî, Hasan b. İmâd, Hâşiye alâ Düreri’l-hukkâm fî şerh-i Gureri’l-ahkâm, I-II, İstanbul, 1308.
  • Tekin, Yaşar, Şer’iyye Sicilleri Işığında Osmanlı Devleti’nde Ta’zir Suç ve Cezaları (1179/1765), Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Ünv., Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 1995.
  • Tirmizi, Muhammed b. İsa, Sahîhu’t-Tirmizî, I-V, İstanbul, 1981.
  • Uludağ, Osman Şevki, "Tanzîmât ve Hekimlik ", Tanzimat, İst., 1999, II, 967-977.
  • Ünver, A. Süheyl, "Tıb ", İA, XII/I, 230-234.
  • Velî b. Yusuf, Mecmûatü’l-fetâvâ, İst. Mft. Ktp., 178.

Detaylar

Sayı
Cilt: 7, Sayı: 1, Bahar 2007
Gönderildi
20.03.2007
Yayınlanmış
31.05.2007
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
İslam Hukuku

Nasıl Atıf Yapılır

Düzenli, Behlül. “İslâm-Osmanlı Tıp Tarihinde Cerrahlık/Kadavra Eğitim Ve Uygulamasının Dini Temelleri Üzerine”. Marife 7/1. 31 Mayıs 2007. 65-92. https://doi.org/10.5281/zenodo.3343809.