Araştırma Makalesi

İlk Devir Sûfîlerin Hadis Birikimleri

Hadith Accumulation in the Early Period Sufis

Öz

Hz. Peygamberin örnekliğinde oluşan ilk İslam toplumu sahabe döneminden sonra yavaş yavaş değişime uğramıştır. Onun zâhidane yaşam tarzı da bu değişimden nasibini alarak zamanla tasavvuf ve tarikatlara dönüşmüştür. Yabancı kültürlerle karşılaşan İslam dünyası, karşılaştığı kültürlerle etkileşime girmiş, Kur’an ve sünnetten neşet eden İslam tasavvufu da bundan nasibini almıştır. İlk beş asır sûfîlerin de diğer İslam âlimleri gibi, iyi bir İslam ilimleri altyapısı aldıkları geride azımsanamayacak birikimlerinin olduğu bıraktıkları eserlerden anlaşılmaktadır. Hadisleri işârî/manevî olarak yorumlayan sûfîler bu yönüyle zâhirî ve bâtınî şerh usulünden ayrılmaktadırlar. Onların birtakım şartlara bağlı kalarak yaptıkları şerhler daha çok gönüle hitap etmektedir. Ancak iddia edildiği gibi, kendilerine mahsus usulleri bulunmamakla birlikte eserlerinde sanıldığı kadar mevzu hadis de kullanmamışlardır.
The first Islamic society established in accordance with the model of Prophet Muhammad has gradually changed following the period of Companions. His ascetic way of life was also effected by this change and it has been transformed into tasawwuf and tariqats. The Muslim world encountered with foreign cultures began to be interacted with these cultures and the Islamic sufism based on al-Qur’an and al-Sunnah was influnced by these new circumstances. It is clearly understood from the works written by the sufis of the first five centuries that they were also well educated in the Islamic sciences just like other Muslim scholars. The sufis differ from the exoteric and esoteric method of interpretation since they have practiced symbolic interpretation in hadith. The interpretations which they made according to some principles have been addressed mainly to heart. Nevertheless, as claimed, they don’t acquire peculiar methods, but they have not used invented hadiths in their works either, as it is supposed.

Anahtar Kelimeler

Hadis, Zühd, İşârî Yorum, İlk Devir
Hadith, Tasawwuf, Symbolic (Ishari) Interpretation, Early Period

Kaynakça

  • Afîfî, Ebû’l-A’lâ, Tasavvuf: İslâm’da Manevî Hayat, çev. Ekrem Demirli-Abdullah Kartal, İstanbul 1996.
  • Ateş, Süleyman, Sülemî ve Tasavvufî Tefsîri, İstanbul 1969.
  • Aydınlı, Abdullah, Doğuş Devrinde Tasavvuf ve Hadis, İstanbul 1986.
  • Canlı, Mustafa, Hicrî İlk Dört Asırda Hadis Şerhçiliği, Kayseri 1998, (yayımlanmamış doktora tezi).
  • Derin, Süleyman, İngiliz Oryantalizmi ve Tasavvuf, İstanbul 2006.
  • Dihlevî, Şah Veliyyullah, Huccetullahi’l-Baliğa, çev. Mehmet Erdoğan, İstanbul 2003.
  • Ebû Nuaym, Ahmed b. Abdillah el-İsfehânî, Hılyetü’l-Evliyâ ve Tabakâtü’l-Esfiyâ, Beyrut 1967.
  • Ebû Tâlib el-Mekkî, Kûtu’l-Kulûb fî Muâmeleti’l-Mahbûb ve Vasfi Tarîki’l-Mürîd ilâ Makâmi’t-Tevhîd, Mısır 1961.
  • Eren, Mehmet, “Sadreddîn Konevî’nin Tasavvufî Hadis Şerhçiliği”, Akademik Araştırma -İlmi Dergi-, yıl: 1, sayı: 1, Bahar: 2001, Konya.
  • Goldziher, Ignaz, “Materialien zur Entwicklungsgeschichte des Sûfismus” Wiener Zeitschrift für die Kunde des Morgenlandes, XIII. Band, Wien 1899.
  • Goldziher, Ignaz, Vorlesungen über den Islam, Heidelberg 1910.
  • Gülâbâdî (Kelâbâzî), Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr/Bahru’l-Fevâid -İlk 80 Varak, thk. Fikret Karapınar, I. bs. Konya 1999.
  • Gülâbâdî (Kelâbâzî), Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, et-Taarruf, haz. ve çev. Süleyman Uludağ, (Kelâbâzî Doğuş Devrinde Tasavvuf Taarruf), İstanbul 1992.
  • Hâce Muhammed Parsâ, el-Buhârî, Faslu’l-Hıtâb (Tevhide Giriş), çev. Ali Hüsrevoğlu, İstanbul 1988.
  • Hakîm et-Tirmizî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ali (295,310/907,922 civ.), Nevâdiru’l-Usûl fî Ma’rifeti Ehâdîsi’r-Rasûl, Topkapı Sarayı Müzesi Ktp. (TSMK) III. Ahmed blm. Yazma nr. 610, İstanbul; Süleymaniye Ktp. Köprülü blm. Yazma nr. 465, İstanbul.
  • Hakîm et-Tirmizî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ali (295,310/907,922 civ.), Tefsîru’l-Kur’an, Burdur Umumî Kütüphanesi (BYEK), nr. 143, kitap şu anda Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi’ndedir.
  • Hakîm et-Tirmizî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ali (295,310/907,922 civ.), Kitâbü’l-Furûk, Kütahya Vahîdpaşa Ktp. Yazma nr. 2251 vrk. 1-119.
  • Hakîm et-Tirmizî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ali (295,310/907,922 civ.), Kitâbü’l-Menhiyyât, thk. Besyûnî Zağlûl, II. bs. Beyrut 1986.
  • Hakîm et-Tirmizî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ali (295,310/907,922 civ.), Kitâbü Hatmi’l-Evliyâ, thk. Osman İsmail Yahya, Beyrut 1965.
  • Hakîm et-Tirmizî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ali (295,310/907,922 civ.), Kitâbü Sîreti’l-Evliyâ, (Diğer adı: Kitâbü Hatmi’l-Evliyâ, Salâsatu Musannafât li’l-Hakîm et-Tirmizî içinde), thk. Bernd Radtke, Beirut 1992.
  • Hakîm et-Tirmizî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ali (295,310/907,922 civ.), Mecmû’a Bâyezid Ktp. Veliyyüddin Efendi blm. Yazma nr. 770, İstanbul, Kitâbü’s-Salât (128/b-177/b).
  • Hakîm et-Tirmizî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ali (295,310/907,922 civ.), Riyâdatü’n-Nefs, thk. İbrahim Şemsüddin, Beyrut 2002.
  • Hakîm et-Tirmizî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ali (295,310/907,922 civ.), Menâzilü’l-Kurbe, thk. Hâlid Zahrî, I. bs. Rabât 2002.
  • Hakîm et-Tirmizî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ali (295,310/907,922 civ.), es-Salâtü ve Makâsıduhâ, thk. Behîc Ğazzâvî, Dâru ihyâi’l-ulûm, II. bs. Beyrut 1991.
  • Hakîm et-Tirmizî, Ebû Abdillah Muhammed b. Ali (295,310/907,922 civ.), Tabâiu’n-Nufûs (el-Ekyâsu ve’l-Mu’terrûn), thk. Ahmed Abdurrahim es-Sâyih-Seyyid Cümeylî, I. bs. Kahire 1989.
  • Hatîb el-Bağdâdî, Şerefu Ashâbi’l-Hadîs, thk. Mehmed Said Hatiboğlu, Ankara 1991.
  • İbn Hafîf eş-Şîrâzî, Ebû Abdillah (371/982), Ibn Hafîf aş-Şirazî und seine Schrift zur Novizenerziehung (Kitâb al-İqtisâd) –Biographische Studien-, thk. ve Almanca çev. Florian Sobieroj, Beirut 1998.
  • İbnü’l-Cevzî, Ebû’l-Ferec, Telbîsü İblîs, thk. Eymen Sâlih, Kahire 2003.
  • İbnü’l-Imâd, Ebû’l-Felâh Abdulhay İbnü’l-Imâd el-Hanbelî, Şezerâtü’z-Zeheb fî Ahbâri men Zeheb, Beyrut 1979.
  • Kara, Mustafa, Tasavvuf ve Tarikatlar Tarihi, İstanbul 1990.
  • Karapınar, Fikret, Muhaddis Sufilerin Hadis Usulü ve Hadisleri Anlama Yöntemleri, (H.IV.-V./X.-XI. Asır), Konya 2006, (yayımlanmamış doktora tezi).
  • Karapınar, Fikret. “Hakîm Tirmizî ve Ona Ait Bir Mecmû’a”. Marife 5/2 (2005): 229-243. https://doi.org/10.5281/zenodo.3343609.
  • Kitâbü Edebi’l-Mulûk fî Beyâni Hakâiki’t-Tasavvuf (Ein Handbuch zur Islamischen Mystik aus dem 4./10. Jahrhundert), (Müellifi IV./X. asırda yaşamış biri), dipnot ilavelerle haz. Bernd Radtke Beyrut 1991.
  • Koçkuzu, Ali Osman, Hz. Peygamberin Mizâcı ve Hadiste İşâri Tefsir, (SDÜ. IV. Kutlu Doğum Sempozyumu’nda sunulan bildiri, Isparta 2001).
  • Koçkuzu, Ali Osman, “Hadislerde İşâri Tefsir Yolu ve Sadreddin Konevi”, (yayımlanmamış makale).
  • Mâlînî, Ebû Sa’d Ahmed b. Muhammed b. Ahmed, Kitâbü’l-Erbaîn fî Şuyûhi’s-Sûfiyye, thk. Âmir Hasan Sabrî, Beyrut 1998.
  • Meier, Fritz, “Ein Wichtiger Handschriftenfund zur Sufik”, Oriens, 20 (1967), Leiden 1969.
  • Mez, Adam, Onuncu Yüzyılda İslâm Medeniyeti –İslâm’ın Rönesansı-, çev. Salih Şaban, İstanbul 2000.
  • Muhâsibî, Hâris b. Esed, er-Riâye li Hukûkillah, thk. Abdurrahman Abdulhamîd, I. bs. Mısır 1999.
  • Muhâsibî, Hâris b. Esed, Risâletü’l-Müsterşidîn, thk. tlk. Abdulfettah Ebû Ğudde, X. bs. Kahire 2000.
  • Nicholson, Reynold, Tasavvufun Menşei Problemi, çev. Abdullah Kartal, İstanbul 2004.
  • Racâ’ Mustafa Huzeyyin, al-Hakîmü’t-Tirmizî ve Menhecuhu’l-Hadîsî fî Nevâdiri’l-Usûl, Kahire 1998.
  • Radtke, Bernd, al-Hakîm at-Tirmidî-Ein islamischer Theosoph des 3./9.Jahrhundert, Freiburg 1980.
  • Saklan, Bilal, Kûtu’l-Kulûb’daki Tasavvufi Hadîslerin Hadîs Metodolojisi Açısından Değeri, (yayımlanmamış doktora tezi), Konya 1989.
  • Saklan, Bilal, Hadis İlimleri Açısından Muhaddis-Sûfîler ve Sûfî-Muhaddisler (h.IV./m.X. Asır), Konya 1997.
  • Schimmel, Annemarie, İslamın Mistik Boyutları, çev. Ergun Kocabıyık, İstanbul 2001.
  • Sem’ânî, Ebû Sa’d Abdulkerim b. Muhammed b. Mansûr et-Teymî, el-Ensâb, tlk. Abdullah Ömer el-Bârûdî, Beyrut 1988.
  • Suyûtî, Celaleddin, el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’an, İstanbul 1978.
  • Sülemî, Ebû Abdirrahman Muhammed en-Nîsâbûrî, Tabakâtü’s-Sûfiyye, thk. Nureddin Şerîbe, III. bs. Kahire 1997.
  • Şâtıbî, Ebû İshak, el-İ’tisam, thk. Ebû Ubeyde Meşhûr b. Hasan, yy. ts.
  • Tûsî, Ebû Nasr es-Serrâc, el-Lüma’, thk. Abdulhalim Mahmud-Tâha Abdulbâkî Surûr, Bağdat 1960.
  • Yıldırım, Ahmet, Tasavvufun Temel Öğretilerinin Hadislerdeki Dayanakları, Ankara 2000.
  • Yılmaz, Hasan Kamil, Tasavvufî Hadîs Şerhleri ve Konevî’nin Kırk Hadîs Şerhi, İstanbul 1990.
  • Yılmaz, Hasan Kamil, Tûsî, Ebû Nasr es-Serrâc, İslâm Tasavvufu -el-Lüma’-, (Lüma’ çevirisi içindeki kendi yazıları), İstanbul 1997.
  • Zehebî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osman, Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ, thk. Şuayb el- Arnaût-Muhammed Nuaym el-Arkasûsî, Beyrut 1981-1985.

Detaylar

Sayı
Cilt: 7, Sayı: 2, Güz 2007
Geliş Tarihi
10.07.2007
Kabul Tarihi
15.11.2019
Yayın Tarihi
30.09.2007
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
Hadis

Nasıl Atıf Yapılır

Karapınar, Fikret. “İlk Devir Sûfîlerin Hadis Birikimleri”. Marife 7/2. 30 Eylül 2007. 37-55. https://doi.org/10.5281/zenodo.3343849.
Özet Görüntüleme: 6
PDF İndirme: 7

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.
DergiPark İstatistikleri: