Araştırma Makalesi

Mevlânâ’nın Mu’tezile’ye Yönelttiği Tenkitler

The Criticisms of Mawlana to Mu’Tezile

Öz

Mevlânâ, bir kelamcı değildir, ama kelamla ilgili görüşler ileri sürmüştür. O, yaşadığı dönemde kelam ilminin konularının felsefeden farksız olduğuna değinir. Bu sebeple kelam kitaplarının dilini itici bulur. Ayrıca, kelam bilginlerinin soyut tar-tışmalar yaptığını, dolayısıyla bu tartışmaların sosyal hayatla bağının olmadığını dile getirir. Mevlânâ, gönül ve aklın bir sentezini yapmak suretiyle yeni bir kelam söylemini ortaya atar. Özellikle Mu’tezile’yi salt aklın ve duyuların verdiği bilgilere sonsuz güven duymakla suçlar; çünkü insan; akıl, kalp ve duygu yönü olan bir varlıktır. İnsanî sorunların çözümünde bu yönler dikkate alınmalıdır. Bu bağlamda, "Allah’ın ahirette görülmesi" inancı, duygu boyutuyla yakından ilişkilidir. Dolayısıyla Mu’tezile’nin Allah’ın ahirette görülmeyeceği görüşlerini en ağır bir şekilde eleştirir. "İnsanın isteklerine göre, eylemlerini Allah yaratır" diyen Mevlânâ, bu konuda Mu’tezile’nin değil, Mâtürîdîlerin görüşlerine katılır. Kısaca o, sadece aklın değil, kalbin de taleplerine cevap veren bir kelamdan yana mücadele vermiştir.
Mevlânâ isn’t an Islamic Theologians (Kelam) but he has opinions for Is-lamic Theology. He said, there weren’t any differences between Islamic Theology and Philosophy units when his age. And this reason he said the style of Islamic Theologian books are booster. Also he said the Islamic theologians were debate metaphysics units so these arguments were not related to social life. He synthe-sized the mind and intellect for composed a new style of Islamic Theology. He blamed Mu’tezile because in his opinion Mu’tezile believe only intellect and sensori-al organs. Because a human have sides which involve intellect, heart and mind. If we resolve the problems of human we should consider these sides. In this context, the faith of to see Allah in life to come is related to side of mind. So he criticized to Mu’tezile for their opinion which Allah doesn’t see in the life to come. Mevlânâ who said Allah create activities according to demand of human, he accede to not Mu’tezile but Maturidi’s opinions. Shortly, he wants an Islamic Theologian which in-volves intellect and mind together.

Anahtar Kelimeler

Mevlânâ, Kelam İlmi, Mu’tezile, Mâtürîdiler, Felsefe, İnsanın Eylemleri, Akıl, Vahiy, Aşk.
Mevlânâ, Islamic Theology, Mu’tezile, Maturidies, Philosophy, Activities Of Humans, Intelligence, Logos, Love

Kaynakça

  • Abdülhamîd, İrfan, İslam’da İtikâdî Mezhepler ve Akâid Esasları (ter. Saim Yeprem), İstanbul 1994.
  • Ahmed Emin, Duha’l-İslam, Beyrut, 1936.
  • Altıntaş, Ramazan, İslam Düşüncesinde İşlevsel Akıl, İstanbul, 2003.
  • Arasteh, A. Reza, Aşkta ve Yaratıcılıkta Yeniden Doğuş, (çev. B. Demirkol-İ.Özdemir), Ankara 2000.
  • Bağdadî, Abdülkâhir, Usûlü’d-Dîn, İstanbul, 1928.
  • Cârullah, Z. Hasan, el-Mu’tezile, Beyrut, 1990.
  • Ebû Zeyd, Nasr Hâmid, el-İtticâhu’l-Aklî fi’t-Tefsîr, Beyrut 1982.
  • Eflâkî, Ahmet, Âriflerin Menkıbeleri, (çev. Tahsin Yazıcı), İstanbul, 1995.
  • Eş’arî, Ebu’l-Hasan, Makâlâtü’l-İslâmiyyîn, (tahk. Helmut Ritter), Wıesbaden, 1980.
  • Gökberg, Macit, Felsefe Tarihi, İstanbul, 2000.
  • Hassûn, Ali, Zehâiru’l-Akvâl fî Mevlânâ Celâleddîn er-Rûmî, Dımaşk, 2003.
  • İblağ, İnâyetullah, Celâleddîn er-Rûmî Beyne’s-Sûfiyye ve Ulemâi’l-Kelâm, Beyrut, 1987.
  • Kâdî Abdülcebbâr, el-Muğni fî Ebvâbi’t-Te’vil ve’l-Adl (tahk. İbrahim Medkur-Taha Hüseyin), Kahire, ts.
  • Kâdî Abdülcebbâr, el-Muhtasar Fî Usûli’d-Dîn, (Resâilü’l-Adl ve’t-Tevhîd içinde), tahk. M. Umara, Dâru’l-Hilâl, 1971.
  • Kâdî Abdülcebbâr, Şerhu’l-Usuli’l-Hamse, (tahk. Abdülkerim Osman), Kahire, 1965.
  • Kevserî, M. Zâhid, “Mukaddimetü’n-Nâşir”, (İbn Asâkir, Tebyînü Kezibi’l-Müfterî), Beyrut, 1984.
  • Koç, Turan, Din Dili, Kayseri, 1995.
  • Macit Fahri, İslam Felsefesi Tarihi, (çev. Kasım Turhan), İstanbul, 1998.
  • Malatî, Ebu’l-Huseyn, et-Tenbîh ve’r-Red, (tahk. M. Zahid Kevseri), Beyrut, 1968.
  • Mes’ûdî, Ebu’l-Hasan Ali b. Hüseyin b. Ali, Murûcu’z-Zeheb ve Meâdinü’l-Cevher, (thk. M. Muhyiddin Abdülhamid), Beyrut, ts.
  • Mevlânâ , Mektuplar, (Haz. A. Gölpınarlı), İstanbul, 1963.
  • Mevlânâ, Mesnevî, (çev. Veled İzbudak), İstanbul 2004.
  • Mevlânâ, Fîhi Mâfih,(çev. Meliha Ü. Tarıkahya), İstanbul, 1990.
  • Mevlânâ, Rübâiler, (Hazr. Abdülbaki Gölpınarlı), İstanbul, 1964.
  • Murtaza, Şerîf, “İnkâzü’l-Beşer mine’l-Cebri ve’l-Kader”, (Resâilü’l-Adl ve’t-Tevhîd içinde), thk. M. Umâra, Dârü’l-Hilâl, 1971.
  • Nedvî, Ebu’l-Hasan, Ricâlü’l-Fikr ve’d,Da’ve fi’l-İslam, Kuveyt, 1983.
  • Osman, Abdülkerim, “Mukaddime”, (Kâdî Abdülcebbâr, Şerhu’l-Usûlü’l-Hamse), Kahire, 1965, s. 25.
  • Ressî, el-Kâsım b. İbrahim b. İsmail, Kitâbu’l-Adl ve’t-Tevhîd ve Nefe’t-Teşbîhi Ani’llâhi’l-Vâhidi’l-Hamîd, (Resâilu’l-Adl ve’t-Tevhîd içinde), thk. M. Ammara, Dâru’l-Hilâl, 1971.
  • Şehristânî, Abdülkerim, el-Milel ve’n-Nihal, (çev. Mustafa Öz), İstanbul 2005.
  • Tekin, Mustafa, Mevlânâ Pergelinde Toplum, Konya, 2005, s. 76.
  • Topaloğlu, Bekir, Kelam İlmi, Giriş, İstanbul, 1981.

Detaylar

Sayı
Cilt: 7, Sayı: 3, Kış 2007
Geliş Tarihi
17.09.2007
Kabul Tarihi
18.10.2019
Yayın Tarihi
31.12.2007
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
Kelam

Nasıl Atıf Yapılır

Altıntaş, Ramazan. “Mevlânâ’nın Mu’tezile’ye Yönelttiği Tenkitler”. Marife 7/3. 31 Aralık 2007. 147-162. https://doi.org/10.5281/zenodo.3343863.
Özet Görüntüleme: 3
PDF İndirme: 3

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.