Araştırma Makalesi

Muhaddis-Sûfî Ebû Bekir El-Gülâbâdî (Kelâbâzî) (380/990)

Muhaddith-Sufi Abu Bakr al-Gulâbadi (Kalabadhi) (D. 380/990)

Öz

İslam dünyasının önemli ilim merkezlerinden biri olan Buhara’da, hicri II. asrın ortalarından itibaren pek çok alim yetişmeye başlamıştır. Muhaddis-sûfî Ebû Bekir el-Gülâbâdî (Kelâbâzî) de bunlardan birisidir. Kaynaklarda hayatı hakkında pek bilgi verilmeyen Gülâbâdî’nin yaşadığı sosyo-kültürel çevre makalemizde ele alınmıştır. Ebû Bekir’in ismi hakkındaki ihtilaflar giderilerek adının "Ebû Bekir, Mu-hammed b. İbrahim b. Ya’kûb b. Yusuf b. Kesîr b. Hâtim b. Abdurrahman el-Gülâbâdî el-Buhârî el-Hanefî es-Sûfî" olduğu ve 380/990 yılında vefat ettiği tespit edilmiştir. Ardından Ebû Bekir’in yaptığı ilmi seyahatler, hocaları, öğrencileri ve eserleri ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Buhara which became one of the important science centers after the mids of the 2nd century of the Hegira has contributed to the raising of important schol-ars. Muhaddith-sufi Abu Bakr al-Gulabadi (Kalabadhi) is one of them. In this paper, it has been tried to point out the social-cultural environment where this scholar lived. The conflict on this scholars name and date of death has been solved and concluded as "Abu Bakr, Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb b. Yusuf b. Kathir b. Ha-tim b. Abdurrahman al- Gulabadi (Kalabadhi) al-Buhari al-Hanafi al-Sufi" and 380/990. Thereafter his scholarly travels, teachers, students and his works were mentioned.

Anahtar Kelimeler

Ebû Bekir El, Muhaddis, Hadis, Tasavvuf
Abu Bakr Al- Gulabadi (Kalabadhi), Muhaddith-Sufi, Hadith, Tasawwuf

Kaynakça

  • Ahmed Emîn, Zuhru’l-İslâm, III. bs. Kahire 1962.
  • Ahmed Zeki Safvet, Cemheretü Resâili’l-Arab fî Usûri’l-Arabiyyeti’z-Zâhire, Beyrut ts.
  • Akın, Günkut, Asya Merkezi Mekan Geleneği, Kültür Bakanlığı, Ankara 1990.
  • Arberry, Arthur John, The Doctrine of The Sûfîs, London 1977.
  • Arberry, Arthur John, “Kelâbâzî”, İslam Ansiklopedisi (İA), (MEB), İstanbul 1967.
  • Arberry, Arthur John, “Tasavvuf”, çev: Y. Nuri Öztürk, ed: İsmail Kıllıoğlu, İslam Tarihi Kültür ve Medeniyeti, İstanbul 1989.
  • Ateş, Süleyman, İslâm Tasavvufu, yy. trs.
  • Barthold, Vasiliy Viladimiroviç, Moğol İstilasına Kadar Türkistan, haz: Hakkı Dursun Yıldız, İstanbul 1981.
  • Barthold, Vasiliy Viladimiroviç, Orta Asya Türk Tarihi Hakkında Dersler, haz: Kâzım Yaşar Kopraman-Afşar İsmail Aka, Ankara 1975.
  • Barthold, Vasiliy Viladimiroviç-Köprülü, Muhammed Fuad, İslam Medeniyeti Tarihi, Ankara 1963.
  • Belâzurî, Ahmed b. Yahya, Futûhu’l-Buldân, çev: Mustafa Fayda, Ankara 1987.
  • Brockelmann, Carl, Geschichte der Arabischen Litteratur, Erster Supplementband (GAL), Leiden 1937.
  • Brockelmann, Carl, Geschichte der Arabischen Litteratur, Zweite den Supplementbänden, (Suppl), Leiden 1943.
  • Büchner, V. F. “Sâmânîler”, İslam Ansiklopedisi (İA), (MEB), İstanbul 1964.
  • Cezzâr, Fikrî Zekî, Medâhilü’l-Müellifîn ve’l-Â’lâmi’l-Ârab, Riyâd 1994.
  • Chabbi, Jacqueline, “Réflexions Sur Le Soufisme Iranien Primitif”, Journal Asiatique (JA), Paris 1978, CCLXVI, 39.
  • Damghani, Ahmed Mahdavi, “Persian Contributions to Sufi Literature in Arabic”, ed: Leonard Lewisohn, Classical Persian Sufism: From its Origins to Rumi, London 1993.
  • Fazlurrahman, İslam, çev: Mehmet Dağ-Mehmet Aydın, İstanbul 1993.
  • el-Fihrisü’ş-Şâmil li’t-Türâsi’l-Arabî’l-İslâmî el-Mahtût –el-Hadîsü’n-Nebevîyyü’ş-Şerîf ve Ulûmuh ve Ricâluh-, Heyet tarafından hazırlanmış, el-Mecma’u’l-Melikî Li Buhûsi’l-Hadârati’l-İslâmiyye, Müessesetü Âlî’l-Beyt, Ammân 1991.
  • Graham, Terry, “Abû Sa’d Abi’l-Khayr and the School of Khurâsân”, ed: Leonard Lewisohn, Classical Persian Sufism: From its Origins to Rumi, London 1993.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr/Bahru’l-Fevâid -İlk 80 Varak-, thk: Fikret Karapınar, Konya 1999.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Bahru’l-Fevâid el-Meşhûr bi Maâni’l-Ahbâr, thk: Muhammed Hasan Muhammed İsmail-Ahmed Ferîd el-Mezîdî, Beyrut 1999.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Topkapı Müzesi, III. Ahmed, 538 numaralı nüsha (asıl).
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Şam, Mektebetü’l-Esed (Zahiriyye), hadis no: 1034.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Kütüphanesi (SÜİFK). 1075/A numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Şam, Mektebetü’l-Esed (Zahiriyye), hadis: 13495 (yeni) numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Topkapı Müzesi, III. Ahmed, 600 numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Topkapı Müzesi, III. Ahmed, 619 numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Beyazıd Ktp. Velîyyüddîn Efendi, 718 numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Beyazıd Ktp. Velîyyüddîn Efendi, 844 numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Çorlulu Ali Paşa, 128 numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Millet Ktp. Murat Molla, 610 numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Halep, Ahmediyye Medresesi Nüshası, 76, (hadis: 274).
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Süleymaniye Ktp. Cârullah 995 numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Süleymaniye Ktp. Şehid Ali Paşa, 375, numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Süleymaniye Ktp. Fatih 697 numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Süleymaniye Ktp. Yeni Cami, 274 numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Süleymaniye Ktp. Hacı Selimağa/Hüdayi Efendi, 161 numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Süleymaniye Ktp. Râğıb Paşa, 311 numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, Maâni’l-Ahbâr, Süleymaniye Ktp. Murad Buhârî, 94/M numaralı nüsha.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, et-Taarruf li Mezhebi Ehli’t-Tasavvuf, thk: Abdulhalîm Mahmûd-Taha Abdulbâkî Surûr, Kahire 1960.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, et-Taarruf li Mezhebi Ehli’t-Tasavvuf, thk: Ahmed Şemsüddîn, Beyrut 1993.
  • Gülâbâdî, Ebû Bekir Muhammed b. İbrahim b. Ya’kûb, et-Taarruf, haz. ve çev: Süleyman Uludağ, (Kelâbâzî Doğuş Devrinde Tasavvuf Taarruf), İstanbul 1992.
  • Hâce Muhammed Parsâ, Faslu’l-Hıtâb (Tevhide Giriş), çev: Ali Hüsrevoğlu, İstanbul 1988.
  • Hamevî, Yâkut b. Abdullah, Mu’cemu’l-Büldân, Beyrut trs.
  • Hasan İbrahim Hasan, İslâm Tarihi, çev: Heyet, İstanbul 1987.
  • İbn Hacer el-Askalânî, Fethu’l-Bârî, thk: Muhıbbuddîn el-Hatîb-Muhammed Fuad Abdulbâkî, Kahire 1986.
  • İbn Hallikân, Şemsüddin, Vefeyâtü’l-Â’yân ve Enbâu Ebnâi’z-Zaman, thk: İhsan Abbas, Beyrut trs.
  • İbn Hayr Ebû Bekir el-İşbîlî, Fihrist mâ Ravâhu an Şuyûhıhî, nşr: Franciscus Codera-J. Ribera Tarrago, II. bs. Beyrut 1979.
  • İbn Kutluboğa, Ebû’l-Fidâ’, Tâcü’t-Terâcim, thk: Muhammed Hayr Ramazan Yusuf, Dımaşk 1992.
  • İbn Teymiyye, Ahmed b. Teymiyye, Mecmû’ Fetavâ, der: Abdurrahman b. Muhammed b. Kâsım ve oğlu, Riyad 1991.
  • İsmail Paşa Bağdatlı, Hediyyetü’l-Ârifîn Esmâü’l-Müellifîn ve Âsâru’l-Musannifîn, İstanbul 1955.
  • İzgi, Özkan, Uygurların Siyasi ve Kültürel Tarihi (Hukuk Vesikalarına Göre), Ankara 1987.
  • Karaman, Hayreddin, İslâm Hukuk Tarihi, İstanbul 1989.
  • Karapınar, Fikret, Muhaddis Sufilerin Hadis Usulü ve Hadisleri Anlama Yöntemleri, (H.IV.-V./X.-XI. Asır), SÜSBE, (yayımlanmamış doktora tezi), Konya 2006.
  • Karapınar, Fikret. “İlk Devir Sûfîlerin Hadis Birikimleri”. Marife 7/2 (2007): 37-55. https://doi.org/10.5281/zenodo.3343849.
  • Kâtib Çelebi, Hacı Halîfe, Keşfü’z-Zünûn an Esâmi’l-Kütübi ve’l-Fünûn, İstanbul 1941.
  • Kays Âlü Kays, el- Îrâniyyûn ve’l-Edebü’l-Arabî, Tahran H. 1363.
  • Kehhâle, Ömer Rıza, Mu’cemü’l-Müellifîn, Beyrut ts.
  • Kettânî, Muhammed b. Ca’fer, er-Risâletü’l-Müstatrafe, çev: Yusuf Özbek, İstanbul 1994.
  • Kitapçı, Zekeriya, Orta Asyada İslâmiyetin Yayılışı ve Türkler, Konya 1998.
  • Koçkuzu, Ali Osman, “Hadislerde İşâri Tefsir Yolu ve Sadreddin Konevi”, (yayımlanmamış makale).
  • Koçkuzu, Ali Osman, “Hz. Peygamberin Mizâcı ve Hadiste İşâri Tefsir”, SDÜ İlahiyat Fakültesi IV. Kutlu Doğum Sempozyum’unda sunulan tebliğ, Isparta 2001.
  • Kuraşî, Muhyiddîn Ebî Muhammed, el-Cevâhiru’l-Mudıyye fî Tabakâti’l-Hanefiyye, thk: Abdulfettâh Muhammed el-Hılv, Riyad 1979.
  • Kuraşî, Muhyiddîn Ebî Muhammed, el-Cevâhiru’l-Mudıyye fî Tabakâti’l-Hanefiyye, Haydarabad 1332/1913, Meclisü Dâirati’l-Maârifi’n-Nizâmiyye matbaası.
  • Leknevî, Muhammed Abdulhay, el-Fevâid el-Behiyye fî Terâcimi’l-Hanefiyye, Kahire 1364.
  • Madelung, Wilferd, “Abû Bekir Kalâbâdî”, Encyclopedia of Iranica (EIR), London 1983.
  • Makdisî, Şemsüddin el-Beşşârî, Ahsenü’t-Tekâsîm fî Ma’rifeti’l Ekâlîm, nşr: Muhammed Mahzûm, Beyrut 1987.
  • Mez, Adam, el-Hadâratü’l-İslâmiyye fî’l-Garni’r-Râbii’l-Hicrî, çev: Muhammed Abdulhâdî Ebû Riyde, Beyrut 1967.
  • Molla Câmî, Mevlânâ Nureddin, Nefâhâtu’l-Üns, çev: Kamil Candoğan-Sefer Malak, İstanbul 1971.
  • Narşahî, Ebû Bekir, Târîhu Buhârâ, thk: Emin Abdulmecid Bedevî-Nasrullah Mubeşşir, Kahire 1993.
  • Nicholson, Reynold A. A Literary History of The Arabs, London 1969.
  • Nwyia, P. “al-Kalâbâdhi”, The Encylopedia of Islam (EI), Leiden 1978.
  • Özel, Ahmet, Hanefi Fıkıh Alimleri, Ankara 1990.
  • Ritter, Hellmut, Orientalia, İstanbul 1933.
  • Saklan, Bilal, Ebû Bekir Muhammed el-Kelâbâzî ve Maâni’l-Ahbâr, (Yayımlanmamış araştırma), Konya 1991.
  • Saklan, Bilal, Hadis İlimleri Açısından Muhaddis-Sûfîler ve Sûfî-Muhaddisler (h.IV./m.X. Asır), Konya 1997.
  • Schimmel, Annemarie, İslamın Mistik Boyutları, çev: Ergun Kocabıyık, İstanbul 1999.
  • Sem’ânî, Ebû Sa’d et-Teymî, el-Ensâb, tlk: Abdullah Ömer el-Bârûdî, Beyrut 1988.
  • Sezgin, M. Fuat, Geschichte des Arabischen Schrifttums (GAS), Leiden 1967.
  • Shiloah, Ammon, The Theory of Music in Arabic Writings, (c.900-1900), München 1979.
  • Sülemî, Ebû Abdurrahman, Tabakâtü’s-Sûfiyye, thk: Nureddin Şerîbe, III. bs. Kahire 1997.
  • Şeşen, Ramazan, İslam Coğrafyacılarına Göre Türkler ve Türk Ülkeleri, Ankara 1985.
  • Şeşen, Ramazan, “Buhârâ”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), İstanbul 1992.
  • Taberî, Ebû Ca’fer, Târîhu’r-Rusul ve’l-Mulûk, thk: Muhammed Ebu’l-Fadl İbrahim, Kahire trs.
  • Uludağ, Süleyman, “Kelâbâzî”, Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi (DİA), Ankara 2002, XXV, 192-193.
  • Waley, Muhammed İsa, Catalogue of Arabic Manuscripts in ss Cyril and Methodius National Library, Sofia, Hadith Sciences, Completed by: Stoyanka Kenderova, London 1995.
  • Yılmaz, Nusrettin, Kelâbâzî’nin Tasavvuf ve Akâid Alanındaki Görüşleriyle Mâturîdî’nin Mukâyesesi, (Basılmamış Yüksek lisans tezi), Kayseri 1990.
  • Zehebî, Şemsüddîn, Siyeru A’lâmi’n-Nübelâ, thk: Şuayb el- Arnaût-Muhammed Naîm el-Arkasûsî, Beyrut 1983.
  • Ziriklî, Hayruddin, el-A’lâm Kâmûsu Terâcim, Beyrut 1984.

Detaylar

Sayı
Cilt: 8, Sayı: 1, Bahar 2008
Geliş Tarihi
04.03.2008
Kabul Tarihi
22.08.2019
Yayın Tarihi
31.05.2008
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
Hadis

Nasıl Atıf Yapılır

Karapınar, Fikret. “Muhaddis-Sûfî Ebû Bekir El-Gülâbâdî (Kelâbâzî) (380/990)”. Marife 8/1. 31 Mayıs 2008. 77-104. https://doi.org/10.5281/zenodo.3343944.
Özet Görüntüleme: 2
PDF İndirme: 1

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.