Araştırma Makalesi

Kur’an’da Hikmet Kavramı -Tefsirlere Göre Hikmet Ayetleri-

The Concept of Hikma in Qur’an -The Verses of Hikma in Qur’an According the Interpreters-

Öz

Sözlükte bir şeye engel olmak, işi sağlam yapmak ve sağlamlaştırmak, sözde ve fiilde isabetli olmak ve her şeyi yerli yerine koymak gibi anlamlara gelen hikmet kelimesi Kur’an’da on dokuz ayette, yirmi defa geçmektedir. Hikmet kelimesi, geçtiği ayetlerde değişik anlamlar taşır. Müfessirlerin açıklamaları göz önünde bulundurulduğunda hikmet kelimesinin Kur’an’daki anlamlarıyla ilgili olarak şu yorumu yapmak mümkündür: Hikmetin bir ilmî, bir de amelî boyutu vardır. Hikmetin geçtiği ayetlerin tefsirini yaparken bazı müfessirler hikmetin ilim boyutunu, bazıları amel yönünü, bir kısmı da hikmetin ilim ve amelden ibaret olduğunu vurgulamışlardır. Hikmet, kişiyi güzel ameller yapmaya götüren, kişinin ahlâkının olgunlaşmasını sağlayan sağlam ve faydalı ilim ve anlayış manasındadır. Bu manasıyla hikmet, İslâm’daki iman-amel bütünlüğüyle de alâkalı bir kavramdır. Kur’an’a göre hikmete atfedilen ikinci ve önemli bir mana da nübüvvet ve vahyin uygulanması olan Sünnettir. Kur’an’da hikmete atfedildiğini düşündüğümüz diğer bir mana da Kur’an’ın kendisi ve Kur’an’da geçen hükümlerin açıklamalarıdır.
The word of "hikma", mentioned in Qur’an twenty times in nineteen verses has meanings like to prevent something, to put something on a sound footing, to be to the point in words and works, to put everything in a right place. The word of "hikma" has different meanings according to the verses it is used. It is possible to comment about the meanings of "hikma" in Qur’an like this when the explanations of interpreters are taken into account. Hikma has a scientific and practical dimension. Some interpreters emphasizes on a scientific dimension and some emphasizes on practical dimension of hikma when they interpret the verses about hikma, some of them stresses on that hikma is composed of science and practice. Hikma has a meaning of reliable and useful science and understanding which makes people do good works and provides to mature morality. With this meaning, hikma is a concept related with the wholeness of belief and practice in Islam. The second and important meaning which is attributed to the hikma according to the Qur’an is the Sunna, applying of prophecy and revelation. Another meaning attributed to hikma according to Qur’an is the Qur’an itself and the explanations in Qur’an.

Anahtar Kelimeler

Kur’ân, Hikmet, Sünnet, Müfessir, Tefsir
Qur’an, Hikma (Wisdom), Sunna, İnterpreter, İnterpretation

Kaynakça

  • Ahmed b. Hanbel, el-Müsned, el-Mektebü’l-İslâmî, Beyrut 1985.
  • Âlûsî, Ebu’l-Fadl Şihâbuddin es-Seyyid Mahmud el-Bağdâdî, Rûhu’l-Meânî fi Tefsiri'l-Kur'ani’l-Azîm ve's-Seb'i’l-Mesânî, Dâru İhyâi't-Türâsi'l-Arabî, Beyrut tsz.
  • Ateş, Süleyman, Kur’an-ı Kerim Tefsiri, Yeni Ufuklar Neşriyat, İstanbul 1995.
  • Ateş, Süleyman, İslâm Tasavvufu, Yeni Ufuklar Neşriyat, İstanbul 1992.
  • Beydâvî, Nâsıruddin Ebu’l-Hayr Abdullah b. Ömer b. Muhammed b. Ali, Envâru’t-Tenzîl ve Esrâru’t-Te’vil, Şirketu Mektebe ve Matbaa Mustafa el-Bâbî el-Halebî, Beyrut 1968.
  • Bikâî, Burhanüddin Ebu’l-Hasen İbrahim b. Ömer, Nazmü’d-Dürer fi Tenâsübi’l-Âyât ve's-Süver, Dâru'l-Kütübi'l-İslâmî, Kahire 1992.
  • Bilmen, Ömer Nasuhi, Hukukı İslâmiyye ve Istılâhâtı Fıkhiyye Kamusu, Bilmen Yayınevi, İstanbul tsz.
  • Bilmen, Ömer Nasuhi, Büyük Tefsir Tarihi, Bilmen Yayınevi, İstanbul 1974.
  • Buhârî, Ebu Abdullah Muhammed b. İsmail b. İbrahim b. el-Muğîre, Sahihu’l-Buhârî, el-Mektebetü’l-İslâmiyye, İstanbul tsz.
  • Bursevî, İsmail Hakkı, Tefsiru Ruhi’l-Beyan, Eser Kitabevi, İstanbul 1389.
  • Cürcânî, eş-Şerif Ali b. Muhammed, Kitabü’t-Ta’rîfât, tsz.
  • Dâmiğânî, el-Huseyn b. Muhammed, Kamusu’l-Kur’an, thk. Abdü’l-Aziz Seyyidü’l-Ehl, Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, Beyrut 1985.
  • Dârimî, Ebu Muhammed Abdullah b. Abdurrahman b. el-Fadl b. Behram, Sünenü’d-Dârimî, Dâru’l-Muğnî, Riyad 2000.
  • Ebu Davud, Süleyman b. el-Eş’as es-Sicistânî, Sünen Ebi Davud, Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, Beyrut 1988.
  • Ebu Davud, Süleyman b. el-Eş’as es-Sicistânî, Kitabü’l-Merâsîl, Dâru’s-Sumey’î, Riyâd tsz.
  • Ebu Hayyân, Muhammed b. Yusuf el-Endelûsî, el-Bahru’l-Muhît, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1993.
  • Ebu’s-Suûd, Muhammed b. Muhyiddin Muhammed b. Mustafa el-İmâdî, İrşâdü’l-Akli’s-Selîm ilâ Mezâya’l-Kitabi’l-Kerîm, Dâru’l-Fikr, Beyrut tsz.
  • Elmalılı, Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’an Dili, Eser Neşriyat, İstanbul 1979.
  • Esed, Muhammed, Kur’an Mesajı Meal-Tefsir, terc. Cahit Koytak, Ahmet Ertürk, İşaret Yayınları, İstanbul 2000.
  • Sâbûnî, Nureddin, Matüridiyye Akaidi, terc. Bekir Topaloğlu, Ankara 1991.
  • Fîrûzâbâdî, Mecdüddin Muhammed b. Ya’kub, Besâir zevi’t-Temyîz fi Letâifi’l-Kitabi’l-Azîz, el-Mektebetü’l-İlmiyye, Beyrut tsz.
  • Güven, Şahin, Konulu Tefsir Metodu, Şura Yayınları, İstanbul 2001.
  • Goichon, A. M., “Hikma”, The Encyclopaedia of Islam, Leiden 1986.
  • İbn Abbas, Tefsiru İbn Abbas, thk. Râşid Abdülmün’im er-Racâl, Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, Beyrut 1991.
  • İbn Âşûr, Muhammed Tahir, et-Tahrîr ve’t-Tenvîr, Dâru Sahnûn, Tunus tsz.
  • İbn Atıyye, Ebu Muhammed Abdu’l-Hakk b. Galib el-Endelûsî, el-Muharreru’l-Vecîz fi Tefsiri’l-Kitabi’l-Azîz, thk. Abdüsselam Abdüşşafî Muhammed, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1993.
  • İbn Cüzeyy, Muhammed b. Ahmed el-Kelbî, Kitabü’t-Teshîl li Ulûmi’t-Tenzîl, Dâru’l-Kitabi’l-Arabî, Beyrut 1983.
  • İbn Fâris, Ebu’l-Huseyn Ahmed b. Zekeriyya, Mu’cem Mekâyîsi’l-Luğa, Dârul’l-Ciyl, Beyrut tsz.
  • İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmail el-Kureşî ed-Dımaşkî, Tefsiru’l-Kur’ani’l-Azîm, Mektebetu’l-Menâr, Beyrut 1990.
  • İbn Mâce, Ebu Abdullah Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî, Sünen İbn Mâce, Dârul’l-Hadîs, Kahire tsz.
  • İbn Manzûr, Lisanü’l-Arab, Dâru Sâdır, Beyrut tsz.
  • İbnü’l-Cevzî, Ebu’l-Ferec Cemalüddin Abdurrahman b. Ali el-Kureşî el-Bağdâdî, Nüzhetü’l-A’yüni’n-Nevâzır fi İlmi’l-Vücûhi ve’n-Nezâir, thk. Muhammed Abdülkerim Kâzım er-Râdî, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut 1987.
  • İbnü’l-Cevzî, Ebu’l-Ferec Cemalüddin Abdurrahman b. Ali el-Kureşî el-Bağdâdî, Zâdü’l-Mesîr fi İlmi’t-Tefsir, el-Mektebü’l-İslâmî, Beyrut 1987.
  • İbnü’l-Esîr, Mecdüddin Ebu’s-Saâdât el-Mubarek b. Muhammed el-Cezerî, en-Nihâye fî Garibi’l-Hadîs ve’l-Eser, Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, tsz.
  • İsfehânî, Ebu’l-Kasım el-Huseyn b. Muhammed er-Râğıb, Müfredâtu Elfâzı’l-Kur’an, Dâru’l-Kalem, Dımaşk 1992.
  • Karaman, Hayrettin, Mukayeseli İslam Hukuku, İrfan Yayınevi, İstanbul 1974.
  • Kâsımî, Muhammed Cemâluddin, Mehâsinü’t-Te’vil, Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 1957.
  • Kastallânî, Ebu’l-Abbas Şihâbüddin Ahmed b. Muhammed, İrşâdü’s-Sârî li Şerhi Sahihi’l-Buhârî, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1989.
  • Kâtip Çelebi, Hacı Halife Mustafa b. Abdullah, Keşfü’z-Zunûn, İstanbul 1941.
  • Kurtubî, Ebu Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Ebu Bekir, el-Câmi’ li Ahkâmi’l-Kur’an, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut 2006.
  • Malik b. Enes, el-Muvatta, thk. Muhammed Fuad Abdülbaki, Dâru’l-Hadîs, Kahire 1993.
  • Mâtürîdî, Ebu Mansur, Muhammed b. Muhammed b. Mahmud es-Semerkandî, Kitabü’t-Tevhid, thk. Fethullah Huleyf, el-Mektebetü’l-İslâmiyye, İstanbul 1979.
  • Mehmed Vehbi, Konyalı, Hulâsatu’l-Beyân, Üçdal Neşriyat, İstanbul tsz.
  • Merâğî, Ahmed Mustafa, Tefsiru’l-Merâğî, Şirketu Mektebe ve Matbaa Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1962.
  • Mukâtil b. Süleyman, el-Eşbah ve’n-Nezâir, thk. Abdullah Mahmud Şehhâte, el-Hey’etü’l-Mısriyye el-Âmme li’l-Kitab, Mısır 1994.
  • Nesefî, Ebu’l-Berekât Abdullah b.Ahmed b. Mahmud, Tefsiru’n-Nesefî, Pamuk Yayınları, İstanbul tsz.
  • Özcan, Hanifi, “Maturidi’ye Göre 'Hikmet' Terimi”, İslami Araştırmalar Dergisi, Ankara 1988.
  • Râzî, Fahruddin Ebu Abdillah Muhammed b. Ömer, et-Tefsiru’l-Kebîr, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1981.
  • Reşid Rıza, Tefsiru’l-Kur’ani’l-Hakîm, Dâru’l-Ma’rife, Beyrut, tsz.
  • Suyûtî, Abdurrahman Celâlüddin b. Kemâlüddin el-Hudayrî, ed-Durru’l- Mensûr fi’t-Tefsir bi’l-Me’sûr, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1993.
  • Şevkânî, Muhammed b. Ali b. Muhammed, Fethu’l-Kadîr, Dâru’l-Ma’rife, Beyrut tsz.
  • Şirbînî, el-Hatîb, es-Sirâcü’l-Münîr, Dâru’l-Ma’rife, Beyrut tsz.
  • Taberî, Ebu Cafer Muhammed b. Cerîr, Tefsiru’t-Taberî, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1992.
  • Tabressî, Ebu Ali el-Fadl b. el-Hasen, Mecma’u’l-Beyan fî Tefsiri’l-Kur’an, thk. es-Seyyid Hâşim er-Rasûlî el-Mahallâtî ve es-Seyyid Fadlullah el-Yezdî et-Tabatabâî, Dâru’l-Ma’rife, Beyrut tsz.
  • Tan, Bilal, Kur’an’da Hikmet Kavramı, Pınar Yayınları, İstanbul 2000.
  • Uğur, Hakan, Beyyine Suresi ve Yorumu, Adal Ofset, Konya 2010.
  • Wensinck, A. J., Concordance et Indices de la Tradition Musulmane, Çağrı Yayınları, İstanbul 1988.
  • Zebîdî, Muhibbüddin Ebu Feyz es-Seyyid Muhammed Murtazâ el-Huseynî el-Vâsıtî el-Hanefî, Tâcü’l-Arûs min Cevâhiri’l-Kamus, Dâru’l-Fikr, Beyrut tsz.
  • Zemahşerî, Ebu’l-Kasım Carullah Mahmud b.Ömer, el-Harezmî, el-Keşşâf an Hakaikı’t-Tenzil ve Uyûni’l-Ekâvîl fi Vücûhi’t-Tenzîl, Dâru’l-Fikr, tsz.

Detaylar

Sayı
Cilt: 10, Sayı: 3, Kış 2010
Geliş Tarihi
25.09.2010
Kabul Tarihi
18.09.2019
Yayın Tarihi
31.12.2010
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
Tefsir

Nasıl Atıf Yapılır

Uğur, Hakan. “Kur’an’da Hikmet Kavramı -Tefsirlere Göre Hikmet Ayetleri-”. Marife 10/3. 31 Aralık 2010. 135-158. https://doi.org/10.5281/zenodo.3344230.
Özet Görüntüleme: 3
PDF İndirme: 2

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.
DergiPark İstatistikleri: