Araştırma Makalesi

Hat Sanatı Bakımından Mushaf Kitabetinin Tarihî Seyri

The History of Mushaf Writing in terms of Islamic Calligraphy Art

Öz

Bu makalede, nüzûlünden günümüze kadar Kur’an-ı Kerim’in kitabeti konusundaki başlıca gelişmeler değerlendirilmeye çalışılacaktır. Bu çerçevede, Mushaf yazımına Türk-İslâm tarihinde verilen önem, Mushaf yazımındaki incelikler ve zorluklar, hat sanatı bakımından Mushaf kitabeti, çok sayıda Mushaf yazmış olan hattatlar incelenecektir. Kıraat ihtilafları, Mushaf imlâsında belirleyici bir rol oynadığı gibi, hattatın veya müzehhip ile mücellidin sanat tecrübeleri de Mushaf’ın estetik yönünü ortaya koyduğu için, Mushafların tahlili ve tetkiki, muhtelif sahalarda uzmanlık gerektirir. Bu yüzden, mevcut yazma Kur’an-ı Kerim’leri çok yönlü bir incelemeye tabi tutmak yerinde olacaktır. Bu çalışmada, sözkonusu incelemeler esnasında dikkat edilmesi gereken noktalara vurgu yapılacaktır. Ayrıca Osmanlı’da ilk basılan Mushaflar-dan bu yana Mushaf yazımı ve basımı konularına temas edilecek, günümüzde karşılaşılan bazı estetik sorunlar ele alınacaktır.
It will be attempted to evaluate the major developments of Quranic calligraphy from the revealetion of Quran to present day in this article. In this context, significance loaded calligraphy of Quran in Turkish and Islamic history, precisions and difficulties in the calligraphy of Mushaf and calligraphers who have inscribed a great number of Mushafs in history. Manuscript of Mushaf analysis and criticism require specialists in different branches since debates on Quran recitation have important role in the spelling of Quran, at the same time, calligraphers, illuminators and bookbinders’ artistic experiences exhibit. So it will be wise to study the present manuscripts of Mushaf from a broad prospect. of Mushaf’s aesthetic conditions directly. In this article, we will emphasize to important topics during the studies about manuscript of Mushaf. Moreover, we will refer to the printed Mushafs encountered today since the first editions of Mushaf in Ottoman Times and some aesthetic problems.

Anahtar Kelimeler

Mushaf, Hat Sanatı, Hattat, Estetik, Matbû Mushaf
Mushaf, Islamic Calligraphy, Calligrapher, Aesthetics, Printed Mushaf

Kaynakça

  • Altıkulaç, 2007: Tayyar Altıkulaç, Hz. Osman’a Nisbet Edilen Mushaf-ı Şerif, İstanbul.
  • Altıkulaç, 2010: Tayyar Altıkulaç, “Günümüze Ulaşan En Eski Mushaf Nüshaları”, 1400. Yılında Kur’an-ı Kerim-ı Kerim, İstanbul, s. 28-37.
  • Alparslan, 1992: Ali Alparslan, Ünlü Türk Hattatları, Ankara.
  • Bayat, 2003: Ali Haydar Bayat, Açıklamalı Hüsn-i Hat Bibliyografyası, İstanbul.
  • Çetin, 1992: Nihad M. Çetin, “İslâm Hat Sanatının Doğuşu ve Gelişmesi (Yakut Devrinin Sonuna Kadar)”, İslâm Kültür Mirasında Hat Sanatı, İstanbul, s. 14-32.
  • Derman, 1970: M. Uğur Derman, “Yazma Kur’an-ı Kerimler Nasıl Hazırlanırdı?”, Hayat Tarih, Sayı: 7, s. 12-15.
  • Derman, 2002: M. Uğur Derman, Sakıp Sabancı Müzesi Hat Koleksiyonundan Seçmeler, İstanbul.
  • Derman, 2010: M. Uğur Derman, Doksandokuz İstanbul Mushafı, İstanbul.
  • Esin, 1984: Emel Esin, “Mushaf Hattatlığı ve Kur’an-ı Kerim’in Türkçe Meali Hakkında Türklerce Yapılan İlk Çalışmalara Dair”, İslâm Tetkikleri Enstitüsü Dergisi, VIII/4, İstanbul, s. 1-4.
  • Gündüz, 1978: Mahmut Gündüz, “Matbaanın Tarihçesi ve İlk Kur’an-ı Kerim Basmaları”, Vakıflar Dergisi, Sayı: 12, Ankara, s. 335-350.
  • Günüç, 1999: Fevzi Günüç, “Ahmed b. Abdullah-i Hicâzî ve Mevlâna Müzesi’ndeki Kur’an-ı Kerim’i”, Vakıf ve Kültür, Yıl: 2, Cilt: II, Sayı: 5, s. 52-55.
  • Hamidullah, 1988: Muhammed Hamidullah, “Allah’ın Elçisi (s.a.v.) ve Sahabe Devrinde Yazı Sanatı”, İslâmi Araştırmalar, Cilt: II, Sayı: 7, s. 95-102.
  • İbnü’n-Nedîm: el-Fihrist, Beyrut, ts.
  • İnal 1955: İbnülemin M. Kemal İnal, Son Hattatlar, İstanbul.
  • Keskioğlu, 1967: Osman Keskioğlu, Kur’an-ı Kerim Tarihi, İstanbul.
  • Keskioğlu, 2010: Nüzûlünden Günümüze Kur’an-ı Kerim Bilgileri, Ankara.
  • Kutlu, 2010: Hüseyin Kutlu’dan naklen.
  • Maşalı, 2006: M. Emin Maşalı, “Mushaf”, T.D.V. İslâm Ansiklopedisi, Cilt: XXXI, İstanbul, s. 242-254.
  • Müstakimzâde, 1928: Müstakimzâde S. Sadeddin, Tuhfe-i Hattâtîn, İstanbul.
  • Özçay, 2011: Mehmed Özçay’dan naklen.
  • Öztürk, 2005: Hayrettin Öztürk, “Hz. Peygamber (a.s.) Döneminde Kur’an Âyetlerinin ve Sûrelerinin Tesbit ve Tertibi Hakkında Bir Değerlendirme”, O.M.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 20-21, s. 213-235.
  • Rado, ts.: Şevket Rado, Türk Hattatları, İstanbul.
  • Serin, 2006: Muhittin Serin, “Mushaf”, T.D.V. İslâm Ansiklopedisi, Cilt: XXXI, İstanbul, s. 242-254.
  • Serin, 2008: Muhittin Serin, Hat Sanatı ve Meşhur Hattatlar, İstanbul.
  • Serin, 2010: Muhittin Serin, “Değişmez Güzel Kur’an ve İslâm Sanatları”, Diyanet Avrupa Aylık Dergi Eki, Nisan 2010, Sayı: 132, s. 1-6.
  • Togan, 1971: Z. Velidi Togan, Kur’an ve Türkler, İstanbul.
  • Ünver, 1967: A. Süheyl Ünver, “Çok Sayıda Kur’an-ı Kerim Yazan Hattatlarımıza Dair”, Diyanet Dergisi, Cilt: VI, Sayı: 4-5, Nisan-Mayıs 1967, s. 85-91.
  • Yazır, 1981: M. Bedreddin Yazır, Medeniyet Âleminde Yazı ve İslâm Medeniyetinde Kalem Güzeli, Cilt: I-II, Ankara.
  • Yılmaz, 2003: Abdülkadir Yılmaz, “Hat Sanatında Hareke ve Noktalamanın Tarihî Seyri”, Atatürk Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Dergisi, Sayı: 19, Erzurum, s. 43-80.

Detaylar

Sayı
Cilt: 10, Sayı: 3, Kış 2010
Geliş Tarihi
05.09.2010
Kabul Tarihi
11.11.2019
Yayın Tarihi
31.12.2010
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
İslam Tarihi ve Sanatları,
Türk-İslam Sanatları Tarihi

Nasıl Atıf Yapılır

Özkafa, Fatih. “Hat Sanatı Bakımından Mushaf Kitabetinin Tarihî Seyri”. Marife 10/3. 31 Aralık 2010. 307-326. https://doi.org/10.5281/zenodo.3344216.
Özet Görüntüleme: 29
PDF İndirme: 20

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.
DergiPark İstatistikleri: