Araştırma Makalesi

Mushaf Tezyinatının Tarih İçindeki Gelişimi

Historical Development of Illumination of the Koran

Öz

İslam kültür ve medeniyetinde sanatların dayandığı temel olan Kur’an-ı Kerim, güzel sanatlara ait muhteva ve formun ilk ve en önemli modelini teşkil eder. İlk dönemlerde Mushaflarda önceliğin istinsah olması sebebiyle bu dönemde tezyinata fazla önem verilmemiştir. Bezeme fikri kesin olarak bilinmemekle birlikte, Hz. Peygamberin vefatını takip eden ilk yüzyıl içinde ortaya çıktığı tahmin edilmektedir. Yüzyıllar boyunca Müslüman sanatçılar tarafından her zaman şaheser olarak görülen Mushaflar, diğer İslam ülkelerinin yanı sıra Anadolu coğrafyasında da Osmanlı tezhip sanatı ile mükemmele ulaşmıştır. Klasik Osmanlı Mushaf tezyinatında tezhiplenen alanlar Zahriye sayfası, serlevha (baş sayfa), hatime sayfası(bitiş sayfası) sûre başlıkları, ayet aralarındaki duraklar, metin kenarlarındaki güllerdir.
The Holy Koran, which the arts in the Islamic culture and civilization are based on, exhibits the first and most important model of content and form belonging to fine arts. Since copying was prioritized as far as the Koran was concerned initially, not much attention was attached to illumination. The idea of decoration, or ornamentation, is thought to have originated in the first century after the decease of Prophet Muhammad, though this is not for certain. The Korans, which have been seen as masterpieces by Muslim artists for centuries, reached a culmination in Anatolia with the 16th century Ottoman art of illumination. The spaces that were illuminated in the classical Ottoman Koran illumination are Zahriye (bookback page), serlevha (front page), hatime (last page), surah titles, periods between verses, and the roses in the text margins.

Anahtar Kelimeler

Zahriye, Serlevha, Sûre Başı, Durak ve Güller
Zahriye (Bookback Page), Serlevha (Front Page), Hatime Sayfasi (Last Page), Surah Title, Verse Periods And Roses

Kaynakça

  • Algaç, Şeyda, Anadolu Selçukluları ve Beylikler Dönemi Tezhip Sanatı (XIII.-XV.Yüzyıllar), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış Doktora Tezi, İstanbul 2000.
  • Altıkulaç, Tayyar, “Günümüze Ulaşan En Eski Mushaf Nüshaları”, 1400. Yılında Kur’an- Kerim, İstanbul 2010, s. 28-37.
  • Altıkulaç, Tayyar, Hz. Osman’a Nisbet Edilen Mushafı-ı Şerif T.İ.E.M. Nüshası, C. 1, İstanbul 2007.
  • Aşıcı, Seher, Fatih Devri Tezhip Üslûbu, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Basılmamış Sanatta Yeterlilik Tezi, İstanbul 2007.
  • Berk, Süleyman, “Kur’an-ı Kerim Nüshalarının Hat ve Hattatları”, 1400.Yılında Kur’an- Kerim, İstanbul 2010, s. 57-86.
  • Blair, Sheila, Bloom, Jonathan, “Bezeme Sanatları” İslam Sanatı ve Mimarisi, Ankara 2007.
  • Bloom, Jonathan. M; Kağıda İşlenen Uygarlık, Kağıdın Tarihi ve İslam Dünyasına Etkisi, İstanbul 2003.
  • Çetin, Nihat M., “İslam Hat San’atının Doğuşu ve Gelişimi (Yakut Devrinin Sonuna Kadar)”, İslam Kültür Mirasında Hat San’atı (ed. Ekmeleddin İhsanoğlu), İstanbul 1992.
  • el-Farukî İsmail Râci, el-Farukî, Luis Lâmia, trc. Mustafa Okan–Zerrin Kibaroğlu, İslâm Kültür Atlası, İstanbul 1991.
  • Ersoy, Ayla, Türk Tezhip Sanatı, İstanbul 1988.
  • Günüç, Fevzi, “Ahmed b.Abdullah-i Hicazi ve Mevlana Müzesi’ndeki Kur’an-ı Kerim’i” Vakıf ve Kültür, S. 5, Ankara 1999.
  • James, David, “Bezeme Ve Tezhip”, İslâm Kültürü (Çeşitli Konuları İle) İslâm’da Kültür ve Bilgi, C.5, Ankara 2008,s.689–700.
  • Mahir, Banu, “İslam Kitap Sanatı Tezhip Tasarımına Büyük Selçuklu Dönemi Katkılarının Bir Örneği” I.Uluslararası Selçuklu Kültür ve Medeniyeti Kongresi Bildirileri II, Konya 2001, s. 105–111.
  • Özcan, Şehnaz, B., Timur Devri Herat Tezhip Ekolü -Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi- Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Basılmamış Sanatta Yeterlilik Tezi, İstanbul 2007.
  • Özen, Mine, E., Tezhip Sanatından Örnekler, İstanbul 2007.
  • Özsayıner, Zübeyde, C., Tezhipli Kur’an-ı Kerimler, Ankara 1999.
  • Serin, Muhittin, Hat Sanatı ve Meşhur Hattatlar, İstanbul 2003.
  • Serin, Muhittin, “Mushaf” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 31, İstanbul 2006, s. 250.
  • Şahin, Seraceddin, “Türk ve İslam Eserleri Müzesi’ndeki Örnekleriyle Tarihsel Süreç İçerisinde Hat Sanatı”, 1400.Yılında Kur’an- Kerim, İstanbul 2010, s. 14-27.
  • Tanındı, Zeren, “Başlangıcından Osmanlı’ya Tezhip Sanatı”, Hat ve Tezhip Sanatı, Ankara 2009.
  • Tanındı, Zeren, “Kur’an-ı Kerim Nüshalarının Ciltleri ve Tezhipleri”, 1400.Yılında Kur’an- Kerim, İstanbul 2010, s. 87-122.
  • Tanındı, Zeren, “Karamanlı Beyliğinde Kitap Sanatı”, Kültür ve Sanat, Ankara 1991, s. 42-44.
  • Tanındı, Zeren, “Kitap ve Tezhibi”, Osmanlı Uygarlığı, İstanbul 2003, s. 864-891.
  • Tanrıver, Ayşe, Türk Tezhip Sanatında XIV. ve XVI. Yüzyıl Mushaf Gülleri, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2007, s. 14.
  • Taşkale, Faruk, “Kur’an-ı Kerim’de Açan Çiçekler”, M.Uğur DERMAN 65.Yaş Armağanı, İstanbul 2000.
  • Yetkin, Şerare,“Abbasiler” Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 1, İstanbul 1988.

Detaylar

Sayı
Cilt: 10, Sayı: 3, Kış 2010
Geliş Tarihi
28.08.2010
Kabul Tarihi
25.08.2019
Yayın Tarihi
31.12.2010
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
İslam Tarihi ve Sanatları,
Türk-İslam Sanatları Tarihi

Nasıl Atıf Yapılır

Baysal, Ali Fuat. “Mushaf Tezyinatının Tarih İçindeki Gelişimi”. Marife 10/3. 31 Aralık 2010. 365-386. https://doi.org/10.5281/zenodo.3344194.
Özet Görüntüleme: 3
PDF İndirme: 4

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.
DergiPark İstatistikleri: