Araştırma Makalesi

Kur’ân’da Geçen (لَعَلَّ) Edatının Anlamları ve Meallere Yansımaları

The Meanings of the Word "La'Alla" (لَعَلَّ) in the Qur'an and Their Reflections Into Turkish Translations

Özet

Arapçada bir edat olarak işlev gören (لَعَلَّ), Kur’ân-ı Kerîm’de 129 yerde değişik bağlamlarda kullanılmıştır. (لَعَلَّ) kelimesi buralarda, dilin imkân verdiği farklı anlamlara (tereccî, ta‘lîl ve teşvik vb.) gelmektedir. Söz konusu anlamlardan ilki olan tereccî/ummak, "her şeyi hakiki mahiyetiyle bilen Allah Teâlâ’ya nisbet edilemeyeceği" gerekçesiyle müfessirlerce, "tereccînin muhatap için geçerliliği" şeklinde yorumlanmıştır. Bu nüans, bazı Türkçe meallerde yansıtılırken çoğunda yansıtılmamıştır. Buna ilaveten (لَعَلَّ) edatının (nehiy gibi) farklı manalarından bir kısmı kimi Türkçe meallerde yer alırken, kimilerinde, ya yer almamış ya da bağlama uygun tercüme edilmemiştir.
The word (لَعَلَّ) functions as a preposition in the Arabic language. It has been used one hundred and twenty-nine times in The Holly Qur’an. The word (لَعَلَّ) contains different meanings in the language according to the context, for example hope, cause, encourage etc. According to the commentators, ‘hope’ being the first of such meanings, is valid for interlocutor and not for God, because God knows everything at its true essence. While this nuance was reflected in some Qur’an translations, it was ignored in most. In addition, while some of the various meanings of the preposition (لَعَلَّ), for example prohibition, were mentioned in some Qur’an translations, it has not been placed in the others or the translations were not suitable for the context.

Anahtar Kelimeler

Kur’ân, Tefsir, Meal, Le‘alle, Tereccî, Ta‘lîl, Teşvik, İstifham, Nehiy
Qur’an, Tafsir (Commentary), Meal (Translation), Laalle, Hope, Cause, Encourage, Question, Prohibition

Referanslar

  • Adiy b. Zeyd b. Hammâd el-İbâdî (ö. 590 m.), Dîvânu Adiyy b. Zeyd, thk. Muhammed Cebbâr el-Muaybid, Bağdâd: Vizâretü’s-Sekâfe ve’l-İrşâd, 1965.
  • Akdemir, Salih, Son Çağrı Kur’ân, I. bs. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2004.
  • Alî el-Kârî, Ebü’l-Hasan Nureddin Ali b. Sultan Muhammed (ö. 1014/1606), Şerhu Kitâbi’l-Fıkhi’l-Ekber, I. bs. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1984.
  • Alpsoy, Said, Açıklamalı Kur’ân-ı Kerîm Meali Kur’ân Nuru, İstanbul: Dosteli Derneği Yayınları, ts.
  • Âlûsî, Ebü’s-Sena Şihâbüddin Mahmud b. Abdullah (1270/1854), Rûhu’l-Meânî fî tefsiri’l-Kur’âni’l-Azîm ve’s-seb‘i’l-Mesânî, II. bs. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2005.
  • Asmaî, Ebû Said Abdülmelik b. Kureyb (ö. 216/831), Asmaiyyât, thk. Ömer Faruk Tabbâ‘, Beyrut, ts.
  • Atay, Hüseyin, Kur’ân-ı Kerîm ve Türkçe Anlamı, Ankara: Sek Yayınları, 1995.
  • Ateş, Süleyman, Kur’ân-ı Kerîm ve Yüce Meali, İstanbul: Yeni Ufuklar Neşriyat, ts.
  • Begavî, Ebû Muhammed Hüseyin b. Mesûd (ö. 510/1116), Meâlimu’t-Tenzîl, II. bs. Beyrut: Dârü’l-Ma’rife, 1987.
  • Bilmen, Ömer Nasûhî (ö. 1391/1971), Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Meali Âlîsi ve Tefsiri, İstanbul: Bilmen Yayınevi, 1964.
  • Bulaç, Ali, Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Anlamı, İstanbul: Pınar Yayınları, 1983.
  • Bursevî, İsmail Hakkı (ö. 1137/1724), Tenvîru’l-Ezhân min Tefsîri Rûhi’l-Beyân, iht. ve thk. Muhammed Ali es-Sâbûnî, I. bs. Dimaşk: Dârü’l-Kalem, 1988.
  • Bursevî, İsmail Hakkı (ö. 1137/1724), Ku’ân-ı Kerîm ve Türkçe Meali, Hzr. Nedim Yılmaz, II. bs. İstanbul: Damla Yayınevi, 2005.
  • Çam, Nusret, Şiir Diliyle Kur’ân-ı Kerîm Meali, Ankara: Se-Ba Ofset, 2002.
  • Çantay, Hasan Basri (ö. 1383/1964), Kur’ân-ı Hakîm ve Meal-i Kerîm, XIII. bs. İstanbul: Elif Ofset Tesisleri, 1984.
  • Davudoğlu, Ahmed, Kur’ân-ı Kerîm ve Meali, İstanbul: Timaş Yayınları, 1993.
  • Doğrul, Ömer Rıza, Tanrı Buyruğu = Kur’ân-ı Kerîm’in Tercüme ve Tefsîri, İstanbul: İnkılap ve Aka Kitabevleri, 1980.
  • Döndüren, Hamdi, Evrensel Çağrı Kur’ân-ı Kerîm, İstanbul: Çelik Yayınevi, 2005.
  • Dumlu, Ömer - Elmalı, Hüseyin, Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Anlamı, İzmir: İzmir İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2001.
  • Ebû Ali el-Kâlî, İsmail b. Kasım b. Ayzun (ö. 356/960), Emâlî, II bs. Kahire: Matbaatü Dâri’l-Kütübi’l-Mısrıyye, 1926.
  • Ebû Cafer en-Nehhâs, Ahmed b. Muhammed b. İsmail (ö. 338/950), Meâni’l-Kur’âni’l-Kerîm, thk. Muhammed Ali es-Sâbûnî, I. bs. Mekke: Câmiatü Ümmi’l-Kurâ, 1988.
  • Ebû Hayyân, Esîrüddîn Muhammed b. Yûsuf el-Endelûsî (ö. 745/1344), Tefsiru’l-Bahri’l-Muhît, II. bs. Dâru’l-Fikr, 1983.
  • Ebû Zeyd el-Kureşî, Muhammed b. Ebi’l-Hattâb (ö. IV/X yy.), Cemheretü Eş‘âri’l-Arab, thk. Muhammed Ali el-Hâşimî, III. bs. Dimaşk: Dâru’l-Kalem, 1999.
  • Ebussuûd Efendi, Muhammed b. Muhammed b. Muhyiddîn İmâdî (ö. 982/1574), Tefsiru Ebissuûd = İrşâdü’l-Akli’s-Selîm ilâ Mezâyâ’l-Kur’âni’l-Kerîm, IV. bs. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1994.
  • Eliaçık, İhsan, Yaşayan Kur’ân, İstanbul: İnşa Yayınları, ts.
  • Enbârî, Ebu’l-Berekât Kemaleddin Abdurrahman b. Muhammed (577/1181), Esrâru’l-Arabiyye, thk. Muhammed Behce el-Baytâr, Dimaşk, ts.
  • Ferrâ, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Ziyâd b. Abdullah ed-Deylemî (ö. 207/822), Meâni’l-Kur’ân, III. bs. Beyrut: Âlemü’l-Kütüb, 1983.
  • Feyizli, Hasan Tahsin, Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meali, II. bs. İstanbul: Server İletişim, 2005.
  • Fîrûzâbâdî, Mecdüddîn Muhammed b. Yakûb (ö. 817/1414), el-Kâmûsu’l-Muhît, II. bs. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 1987.
  • Fîrûzâbâdî, Mecdüddîn Muhammed b. Yakûb (ö. 817/1414), Besâiru Zevi’t-Temyîz fî Letâifi’l-Kitâbi’l-Azîz, thk. Ali en-Neccâr, Beyrut: el-Mektebetü'l-İlmiyye, ts.
  • Gölpınarlı, Abdülbaki (ö. 1402/1982), Kur’ân-ı Kerîm ve Meali, İstanbul: Remzi Kitabevi, 1958.
  • Gümüş, Sadreddin - Çiçek, Yakup - Demirci, Muhsin, Kur’ân-ı Kerîm ve İzahlı Meali, İstanbul, 1997.
  • Hacımüftüoğlu, Halil, Kur’ân Tercümelerinde Yöntem Sorunu, İstanbul, 2008.
  • Hamidullah, Muhammed (ö. 1422/2002), Azîz Kur’ân Çeviri ve Açıklama, çev. Abdülazîz Hatip - Mahmut Kanık, İstanbul: Beyan Yayınları, 2000.
  • Hâzin, Alâüddîn Ali b. Muhammed b. İbrahim el-Bağdâdî (ö. 741/1341), Tefsîru’l-Hâzin = Lübâbü’t-Te’vîl fî Meâni’t-Tenzîl, tsh. Abdüsselam Muhammed Ali Şahin, I. bs. Beyrut: Darü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1995.
  • Işıcık, Yusuf, Kur’ân Meali, II. bs. Konya: Konya İlahiyat Derneği, 2010.
  • İbn Âşûr, Muhammed Tâhir (ö. 1394/1973), Tefsîru’t-Tahrîr ve’t-Tenvîr, Tûnus, 1984.
  • İbn Cinnî, Ebu’l-Feth Osman el-Mevsılî (392/1001), el-Hasâis, thk. Muhammed Ali en-Neccâr, III. bs. Mısır, 1986.
  • İbn Cinnî, Ebu’l-Feth Osman el-Mevsılî (392/1001), el-Luma‘ fi’l-Arabiyye, thk. Hâmid el-Mü’min, II. bs. Beyrut, 1985.
  • İbn Hişâm, Ebû Muhammed Cemaleddîn Abdullah b. Yusuf en-Nahvî, (ö. 761/1360), Mugni’l-Lebîb an Kütübi’l-E‘ârîb, thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid, y.y. ts.
  • İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim (ö. 276/889), Kitâbü Telkîni’l-Müteallim mine’n-Nahv, thk. Abdullah en-Nâsır, I. bs. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 1993.
  • İbn Manzûr, Cemaleddin Ebu’l-Fadl Muhammed b. Mükrim (ö. 711/1311), Lisânu’l-Arab, I. bs. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  • İbn Usfûr, Ebu’l-Hasan Ali b. Mü’min el-İşbilî (ö. 669/1271), Şerhu Cümeli’z-Zeccâcî, nşr. Fevvâz Şa‘ar, I. bs. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1998.
  • İbn Yaîş, Ebu’l-Bekâ Yaîş b. Ali b. Yaîş b. Muhammed (ö. 643/1245), Şerhu’l-Mufassal, thk. Ahmed es-Seyyid Ahmed, Kahire: el-Mektebetü’t-Tevfikiyye, ts.
  • İbnü’l-Cevzî, Ebu’l-Ferec Cemaleddin Abdurrahman b. Ali (ö. 597/1201), Zadü’l-Mesîr fî İlmi’t-Tefsîr, IV. bs. Beyrut: el-Mektebü’l-İslâmî, 1987.
  • İbnü’s-Serrâc, Ebû Bekr Muhammed b. Sehl (316/929), el-Usûl fi’n-Nahv, thk. Abdulhuseyn el-Fetlî, III. bs. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 1996.
  • İslamoğlu, Mustafa, Hayat Kitabı Kur’ân, II. bs. İstanbul, 2008.
  • İzmirli, İsmail Hakkı, Kur’ân-ı Kerîm ve Türkçe Anlamı, İstanbul, ts.
  • Kandemir, Mehmet Yaşar - Zavalsız, Halit - Şimşek, Ümit, Ayet ve Hadislerle Açıklamalı Kur’ân-ı Kerîm Meali, I. bs. İstanbul: Marmara Üinversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2010.
  • Karaman, Hayrettin - Özek, Ali - Dönmez, İbrahim Kafi - Çağrıcı, Mustafa - Gümüş, Sadrettin - Turgut, Ali, Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meali, I. bs. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı, 1999.
  • Koçyiğit, Talat – Cerrahoğlu, İsmail, Kur’ân-ı Kerîm Meal ve Tefsîri, Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 1985.
  • Kurtubî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ahmed b. Ebî Bekr (ö. 671/1273), el-Câmi’ li-Ahkâmi’l-Kur’ân, thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî, I. bs. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 2006.
  • Mâtürîdî, Ebû Mansûr Muhammed b. Muhammed b. Mahmud (ö. 333/944), Te’vîlâtü Ehli’s-Sünne, thk. Fâtıma Yusuf el-Haymî, I. bs. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2004.
  • Mevdûdî, Seyyid Ebu’l-Alâ (ö. 1399/1979), Açıklamalı Kur’ân-ı Kerîm Meali, çev. Muhammed Han Kayani, İstanbul: İnkılab yayınları, 2004.
  • Murâdî, Hasan b. Kâsım (ö. 749/1348), el-Cene’d-Dânî fî hurûfi’l-meânî, thk. Muhammed Nedim Fâzıl, Fahruddîn Kabâve, Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1992.
  • Müberred, Ebu’l-Abbas Muhammed b. Yezîd (ö. 286/899), el-Kâmil, thk. Muhammed Ahmed ed-Dâlî, I. bs. Beyrut: Müessesetü’r-Risale, 1986.
  • Noyan, Bedri, Kur’ân-ı Kerîm (Türkçe-Şiir), I. bs. Ankara: Ardıç Yayınları, 1997.
  • Orhan, Burhan, Açıklamalı Kur’ân-ı Kerîm Meali, İstanbul, 2007.
  • Öngüt, Ömer, Kur’ân-ı Kerîm ve Meal-i Âlîsi, I. bs. İstanbul, 1998.
  • Özek, Ali, Karaman, Hayreddin - Turgut, Ali - Çağırıcı, Mustafa - Dönmez, İbrahim Kafi - Gümüş, Sadreddin, Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meali, Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1993.
  • Öztürk, Mustafa, Kur’ân-ı Kerîm Meali, II. bs. Ankara: Otto, 2009.
  • Parlak, Salih, Bilgi Toplumuna Doğru Kur’ân-ı Kerîm, I. bs. İstanbul: 2001 Yayınları, 2001.
  • Parlıyan, Abdullah, Kur’ân-ı Kerîm ve Özlü Tefsîr = Tefsirlerin Özü, Konya: Damla Ofset, ts.
  • Piriş, Şaban, Ku’ân-ı Kerîm ve Türkçe Anlamı, İstanbul : İlkbahar Yayınları, 2002.
  • er-Radî, Radıyyüddîn Necmeddin Muhammed b. Hasan el-Esterâbâdî (ö. 686/1287), Şerhü’r-Radî ale’l-Kâfiye, tsh. Yusuf Hasan Ömer, Tahrân: Müessesetü's-Sadık, 1978.
  • Râgıb İsfehânî, Ebu’l-Kâsım Hüseyin b. Muhammed b. Mufaddal (ö. 502/1108), Müfredâtu Elfazi’l-Kur’an, thk. Safvân Adnan Dâvûdî, III. bs. Dimaşk: Dârü’l-Kalem , 2002.
  • Râzî, Ebû Abdullah Fahruddîn Muhammed b. Ömer (ö. 606/1209), et-Tefsîrü’l-Kebîr = Mefâtîhü’l-Gayb, I. bs. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye , 1990.
  • Sadak, Bekir (ö. 1413/1993), Kur’ân-ı Kerîm ve Türkçe Anlatımı, II. bs. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2009.
  • Sağlam, Bahaeddin, Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meali, İstanbul, 1995.
  • Sa‘lebî, Ebû İshâk Ahmed b. Muhammed b. İbrahim (ö. 427/1035), el-Keşf ve’l-beyân fî tefsîri’l-Kur’ân = Tefsîru’s-Sa’lebî, thk. Seyyid Kesrevî Hasan, I. bs. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2004.
  • Semîn el-Halebî, Ahmed b. Yûsuf (ö. 756/1355), ed-Dürrü’l-Masûn fî Ulûmi’l-Kitâbi’l-Meknûn, thk. Ahmed Muhammed Harrât, I. bs. Dimaşk: Dâru’l-Kalem, 1986.
  • Sıddık Hasan Han, Ebu’t-Tayyib Muhammed el-Kınnevcî (ö. 1307/1890), Fethu’l-Beyân fî Makâsıdi’l-Kur’ân, Beyrut: el-Mektebetü'l-Asriyye, 1992.
  • Sîbeveyhi, Ebû Bişr Amr b. Osman b. Kanber (ö. 180/796), el-Kitâb = Kitâbü Sîbeveyhi, thk. Abdüsselam Muhammed Harun, IV. bs. Kahire: Mektebetü’l-Hancî, 2004.
  • Sultânî, Muhammed Ali, el-Edevâtü’n-Nahviyye ve Meânîhâ, Dimaşk, 2005.
  • Süyûtî, Celâlüddîn Abdurrahman (ö. 911/1505), el-İtkân fî Ulûmi’l-Kur’ân, V. bs. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 2002.
  • Şâşî, Ebû Bekr Muhammed b. Ahmed el-Kaffâl (ö. 507/1114), Hilyetü’l-Ulemâ fî Ma’rifeti Mezâhibi’l-Fukahâ, thk. Yasin Ahmed İbrâhim Deradeke, I. bs. Amman: Mektebetü’r-Risâleti’l-Hadise, 1988.
  • Şener, Abdülkadir - Sofuoğlu, Cemal – Yıldırım, Mustafa, Yüce Kur’ân ve Açıklamalı Yorumlu Meali, İzmir, 2009.
  • Şevkânî, Ebû Abdullah Muhammed b. Ali b. Muhammed el-Havlânî (ö. 1250/1834) Fethu’l-Kadîr = el-Câmi‘ Beyne Fenneyi’r-Rivâye ve’d-Dirâye min İlmi’t-Tefsîr, thk. Abdurrahman Umeyra, II. bs. Mansûre: Dâru’l-Vefâ, 1997.
  • Şimşek, Ümit, Açıklamalı Kur’ân-ı Kerîm Meali, I. bs. İstanbul: Zafer Yayınları, 2005.
  • Şinkîtî, Muhammed Emin b. Muhammed Muhtâr (ö. 1393/1973), Edvâü’l-Beyân fî Îdâhi’l-Kur’ân bi’l-Kur’ân, Beyrut Âlemu’l-Kütüb, 1995.
  • Taberî, Ebû Cafer Muhammed b. Cerîr (ö. 310/923), Tefsîru’t-Taberî, Câmiu’l-Beyân an Te’vîli Âyi’l-Kur’ân, thk. Abdullah b. Abdulmuhsin et-Türkî, I. bs. Riyâd: Dâru Âlemi’l-Kütüb, 2003.
  • Tahâvî, Ebû Cafer Ahmed b. Muhammed b. Selamet el-Ezdî (ö. 321/933), Şerhu Meâni’l-Âsâr, thk. Muhammed Seyyid Ca’dülhak, Kahire: Matbaatü’l-Envâri’l-Muhammediyye, 1968.
  • Tüzüner, Abdullah Atıf, Kur’ân-ı Kerîm ve Türkçe Meali, III. bs. İstanbul: Elif Ofset Yayınları, 1982.
  • Udayme, Muhammed Abdulhâlık, Dirâsât li-Üslûbi’l-Kur’âni’l-Kerîm, Kahire: Dâru’l-Hadîs, ts.
  • Ustaosmanoğlu, Mahmud, Kur’ân-ı Mecîd ve Tefsîrli Meal-i Âlîsi, İstanbul: İsmailağa Yayınevi, 2007.
  • Ünal, Ali, Allah kelamı Kur’ân-ı Kerîm ve Açıklamalı Meali, İstanbul: Defne Yayınları, 2006.
  • Yeşil, Şemseddin, Füyûzât = Kur’ân-ı Mübîn’in Mealen Tefsiri, III. bs. İstanbul: Yaylacık Matbaası, 1984.
  • Yıldırım, Suat, Kur’ân-ı Hakîm ve Açıklamalı Meali, İstanbul, 1998.
  • Yıldız, Mustafa, Son Mesaj Kur’ân-ı Kerîm ve Türkçe Meali, I. bs. İstanbul: İşrak Yayınları, 2007.
  • Yılmaz, Mehmet Nuri, Kur’ân-ı Kerîm ve Meali, II. bs. Ankara: Moro Yayıncılık, 2000.
  • Zeccâcî, Ebü’l-Kâsım Abdurrahman b. İshak (ö. 337/949), Kitâbü’l-Lâmât, thk. Mâzin Mübarek, II. bs. Dimaşk: Dâru’l-Fikr, 1985.
  • Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım Mahmud b. Ömer (ö. 538/1143), el-Keşşâf an Hakâikı’t-Tenzîl ve Uyûni’l-Ekâvîl fî Vücûhi’t-Te’vîl, I. bs. Riyâd: Mektebetü’l-Abîkân, 1998.
  • Zuhaylî, Vehbe, et-Tefsîru’l-Münîr fi’l-Akîde ve’ş-Şerîa ve’l-Minhâc, I. bs. Beyrut: Dâru’l-Fikri’l-Muâsır, 1991.

Detaylar

Sayı
Cilt: 12, Sayı: 2, Yaz 2012
Gönderildi
08.04.2012
Yayınlanmış
30.06.2012
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
Arap Dili ve Belağatı

Nasıl Atıf Yapılır

Temizer, Aydın. “Kur’ân’da Geçen (لَعَلَّ) Edatının Anlamları Ve Meallere Yansımaları”. Marife 12/2. 30 Haziran 2012. 159-181. https://www.marife.org/marife/article/view/635.