Araştırma Makalesi

"De ki: Tevrat’ı Getirin de Okuyun" Tefsirde Kitab-ı Mukaddes’ten Nakilde Bulunmanın Meşruiyeti Bağlamında Bikâî-Sehâvî Polemiği

"Say: Bring the Torah and Recite It" al-Biqa’I-Al-Sakhawi Polemics in the Context of Legitimacy of Quoting the Bible in Quran Exegesis

Öz

Tefsirlerde yabancı kökenli bilgilerin, özellikle de Yahudi ve Hıristiyan kültürüne dayanan şifahî rivayetlerin nakli, kökleri ilk dönmelere uzanan çeşitli meşruiyet tartışmalarına sebep olmuştur. Meselenin diğer bir boyutunu ise onların kutsal kitaplarıyla meşgul olmak ve/veya bunlardan doğrudan nakilde bulunmak, bir başka deyişle kitabî bilgilerin nakli oluşturmaktadır. Bunun meşruiyeti ile ilgili de çeşitli tartışmalar yapılmış ve bu tartışmalar içerisinde bunun caiz olduğunu düşünenler kadar, mekruh hatta haram olduğuna hükmedenler bile olmuştur. IX. hicri asra gelindiğinde ise problem etrafında çok ciddi polemikler meydana gelmiş ve iki uç görüş ortaya çıkmıştır. Bu makale, dönemin iki önemli ismi Bikâî (ö. 885/1480) ile Sehâvî (ö. 902/1497) arasında, söz konusu probleme ilişkin cereyan eden bir polemiği ele alacaktır.
The quotation of some non-Islamic traditions, particularly those basing on Jewish and Christian cultures, in Quran exegesis has raised some legitimacy debates which may be traced to the first ages. On the other hand, being interested in and/or citing from their Scriptures constitutes the other part of the problem. Some arguments have been made on the legitimacy of such citations and consequently there have been those who regard this as lawful and those who think that it is reprehensible or even illegitimate. In the nineth century of the Hijrah, many serious polemics appeared on the problem and two extreme thoughts were seen. This paper treats a debate on the problem between two prominent figures of the century, al-Biqa’i (d. 885/1480) and al-Sakhawi (d. 902/1479).

Anahtar Kelimeler

Tefsir, İsrâiliyat, Kitab, Hicri Ix. Yy.
Exegesis, Israiliyyat, The Bible, The 9Th Century Of The Hicrah

Kaynakça

  • Adam, Baki, Yahudi Kaynaklarına Göre Tevrat, Pınar, İstanbul, 2002.
  • Ahmed Halil, es-Seyyid, Neş’etü’t-Tefsîr fî Kütübi’l-Mukaddese ve’l-Kur’ân, el-Vekâletü’ş-Şarkıyye, İskenderiye, 1373-1954.
  • Bağdâdî, Hatîb, el-Câmi li-Ahlâkı’r-Râvi ve Âdâbi’s-Sâmi’, thk. Mahmud et-Tahhân, Mektebetü’l-Meârif, Riyad, ts.
  • Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetü’l-Ârifîn Esmâül Müellifîn ve Âsâru’l-Musannifîn, İstanbul, 1951.
  • Beyzâvî, Nasıruddin Ebû Said, Envâru’t-Tenzîl ve Esrâru’t-Te’vîl, thk. M. Abdurrahman el-Maraşlî, Ihyâü’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut, 1418.
  • Bikâî, Burhâneddin, el-Akvâlü’l-Kadîme fî’n-Nakl mine’l-Kütübi’l-Kadîme, thk. Muhammed Mursi el-Hûli, Mecelletü’l-Mahtûtâti’l-Arabiyye, 1401/1980, XXVI/2, s. 37-96.
  • Bikâî, Burhâneddin, Nazmü’d-Dürer fî Tenâsübi’l-Âyât ve’s-Süver, Dâru’l-Kitâbi’l-İslâmî, Kahire, ts.
  • Bilmen, Ömer Nasuhi, Büyük Tefsir Tarihi, Diyanet İşleri Reisliği Yayınları, Ankara, 1960.
  • Câhız, Ebû Osman, er-Red ale’n-Nasârâ, Resâilu’l-Câhız içinde, Mektebetü’l-Hancî, Mısır, 1399/1979.
  • Cüveynî, Abdülmelik b. Muhammed, Şifâü’l-Ğalîl fî Beyâni mâ Vakaa fi’t-Tevrâti ve’l-İncîli mine’t-Tebdîl, thk. Ahmed Hıcâzî es-Saka, el-Mektebetü’l-Ezheriyye, Kahire, ts.
  • Goldziher, Ignaz, “Ehl-i Kitaba Karşı İslam Polemiği II”, çev. Cihad Tunç, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S. 5 Ankara, 1982, s. 249-277.
  • Gutas, Dimitri, Yunanca Düşünce Arapça Kültür çev. Lütfü Şimşek, Kitap Yayınevi, İstanbul, 2001.
  • Hıdır, Özcan, Yahudi Kültürü ve Hadisler, İnsan, İstanbul, 2006.
  • Hudayr, Abdülkerim, Bülûğu’l-Merâm Şerhi, http://www.khudheir.com/audio/1863; Mültekâ Ehli’l-Hadîs IV, el-Mektebetü’ş-Şâmile 3.42 içinde.
  • İbn Abdilberr, Ebû Amr, Câmiu Beyânil’l-Ilmi ve Fadlihî, thk. Ebu’l-Eşbâl ez-Züheyrî, Dâru İbni’l-Cevzî, Suud, 1414-1994.
  • İbnü’l-Esîr, Ebu’s-Seâdât Mecdüddin, en-Nihâye fî Ğarîbi’l-Hadîs ve’l-Eser, thk. Tahir Ahmet ez-Zâvî, el-Mektebetü’l-Ilmiyye, Beyrut, 1399/1979.
  • İbn Hacer el-Askalânî, Fethu’l-Bârî Şerhu Sahîhı’l-Buhâri, nşr. Muhıbbüddîn el-Hatîb, Dâru’l-Ma’rife, Beyrut, 1379.
  • İbn Hacer el-Askalânî, Nüzhetü’n-Nazar fî Tavzîhi Nuhbetü’l-Fiker, thk. Nureddin Itr, Matbaatü’s-Sabah, Dımeşk, 1421/2000.
  • İbn Haldûn, Abdurrahman b. Muhammed, Mukaddime, çev. Halil Kendir, Yeni Şafak, İstanbul, 2004.
  • İbn Hazm, Ebû Muhammed, el-Fasl fi’l-Milel el-Ehvâ’ ve’n-Nihal, Mektebetü’l-Hancî, Kahire, ts.
  • İbn Kesîr, Ebu’l-Fida’, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Azîm, thk. Sami b. Muhammed Selâme, Dâru Tîbe, 1420/1999.
  • İbn Kesîr, Ebu’l-Fida’, el-Bidâye ve’n-Nihâye, thk. Ali Şîrî, Ihyâü’t-Türâs, 1408/1988.
  • İbn Kesîr, Ebu’l-Fida’, Kısasu’l-Enbiya, thk. Mustafa Abdülvahid, Matbaatü Dârı’t-Te’lîf, Kahire, 1388/1968.
  • İbnü’l-Cevzî, Ebu’l-Ferec, Kitâbu’l-Kussâs ve’l-Müzekkirîn, thk. Muhammed Zağlul, Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, Beyrut, 1406/1986.
  • İbnü’l-Imâd, Abdülhay, Şezerâtü’z-Zeheb fî Ahbâri Men Zeheb, thk. Mahmud Arnavud, Daru İbn Kesir, Dımeşk, 1406/1986.
  • Kâdî Abdulcabbâr, el-Muğnî fî Ebvâbi’t-Tevhid ve’l-Adl, el-Müessesetü’l-Mısriyye, ts.
  • Kâfiyecî, Muhyiddin, el-Muhtasar fî Ilmi’t-Târîh, thk. Franz Rosenthal, Ilmü’t-Târîh ınde’l-Müslimîn içinde, er-Risâle, Beyrut, 1403- 1983.
  • Kâsımî, Cemalüddin, Mehâsinü’t-Te’vîl, thk. Muhammed Bâsil, Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, Beyrut, 1418.
  • Kâtip Çelebi, Keşfu’z-Zunûn an Esâmi’l-Kütüb ve’l-Fünûn, Mektebetü’l-Müsennâ, Bağdat, 1941.
  • Kehhâle, Ömer, Mu’cemü’l-Müellifîn, Mektebetü’l-Müsennâ, Beyrut, ts.
  • Kettânî, Muhammed Abdülhay, et-Terâtîbu’l-İdâriyye, çev. Ahmet Özel, İz, İstanbul, 1993.
  • Kitab-ı Mukaddes/Kutsal Kitap, Kitabı Mukaddes Şirketi, İstanbul, 2009.
  • Mâverdî, Ebu’l-Hasen, el-Hâvî el-Kebîr, thk. Ali Muhammed, Dâru’l-Kütübi’l-Ilmiyye, Beyrut, 1999.
  • Müslim, Mustafa, Mebâhis fi’t Tefsîri’l Mevdûî, Dâru’l Kalem, Dımeşk, 1989.
  • Râzî, Fahreddin, Mefâtihu’l-Ğayb, İhyâü’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut, 1420.
  • Sehâvî, Şemsüddin, ed-Dav’ü’l-Lâmi’ li-Ehli’l-Karni’t-Tâsi’, Dâru Mektebeti’l-Hayât, Beyrut, ts.
  • Sehâvî, Şemsüddin,el-İ’lân bi’t-Tevbîh limen Zemme’t-Te’rîh, thk. Franz Rosenthal, Arapça tr. Salih Ahmed el-Ilâ, er-Risâle, Beyrut, 1407/1986.
  • Sehâvî, Şemsüddin,et-Tuhfetü’l-Latîfe fî Tarihi’l-Medîneti’ş-Şerîfe, Dâru Mektebeti’l-Hayat, Beyrut, ts.
  • Sehâvî, Şemsüddin,Fethu’l-Muğîs bi-Şerhı Elfiyeti’l-Hadîs, thk. Ali Hüseyin Ali, Mektebetü’s-Sünne, Mısır, 1424/2003.
  • Şâfiî, Muhammed İbn İdris, er-Risâle, thk. Ahmed M. Şâkir, Mektebetü’l-Halebî, Mısır, 1358/1940.
  • Şâfiî, Muhammed İbn İdris, el-Ümm, Dâru’l-Marife, Beyrut, 1410-1990.
  • Tahavî, Ebû Ca’fer, Şerhu Müşkili’l-Âsâr, thk. Şuayb Arnavut, Müessesetü’r-Risâle, 1415.
  • Tora ve Aftara, çev. Moşe Farsi, Gözlem Gazetecilik Basın Yayın A. Ş. İstanbul, 2007.
  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devleti Teşkilâtına Medhal, Türk Tarih Kurumu, Ankara, 1988.
  • Yiğit, İsmail, “Memlukler”, DİA, XXIX.
  • Zemahşerî, Ebu’l-Kâsım, el-Keşşâf an Hakâıkı Ğavâmıdı’t-Tenzîl, Dâru’l-Kitâb el-Arabî, Beyrut, 1407.
  • Zeydan, Corci, et-Temeddünü’l-İslâmî, Mektebetü’l-Hayât, Beyrut, ts.

Detaylar

Sayı
Cilt: 13, Sayı: 2, Yaz 2013
Geliş Tarihi
16.03.2013
Kabul Tarihi
13.10.2019
Yayın Tarihi
30.06.2013
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
Tefsir

Nasıl Atıf Yapılır

Kaya, Mesut. “"De Ki: Tevrat’ı Getirin De Okuyun" Tefsirde Kitab-ı Mukaddes’ten Nakilde Bulunmanın Meşruiyeti Bağlamında Bikâî-Sehâvî Polemiği”. Marife 13/2. 30 Haziran 2013. 85-105. https://doi.org/10.5281/zenodo.3344424.
Özet Görüntüleme: 5
PDF İndirme: 0

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.
DergiPark İstatistikleri: