Araştırma Makalesi

Kur’ân’da Toplumsal Değişme Olgusu -Disiplinlerarası Bir Giriş Denemesi-

The Notion of Social Change in Quran -A Multi-Disciplinary Approach-

Öz

Sosyal bilimciler, toplumsal değişme olgusunu ilerlemeci/doğrusal ve çev-rimsel/döngüsel yaklaşımlar ışığında; nüfus, ekonomi, coğrafya, kültür, teknoloji gibi nedenlerle açıklamaya çalışmaktadırlar. Kur’ân bu anlamda incelendiği zaman, görülecektir ki, toplumsal değişmenin temel unsuru toplumun kendisidir. Ayrıca Kur’ân toplumsal değişmenin dînî ve ahlâkî sebeplerini de vurgulamakta; çeşitli kavramlarla bireysel, toplumsal ve evrensel değişmeyi ve değişmezleri işlemektedir. Çalışmamız toplumsal değişme bağlamındaki ecel ve sünnetullah ile tağyîr, müdâvele ve def’ gibi Kur’ân kavramlarına dair bir panorama sunmak ve böylelikle toplumsal değişme kavramının analizinde disiplinlerarası bir giriş denemesi amacını taşımaktadır.
Social scientists try to explain the notion of social change under the light of progres-sive/linear and periodic/cyclic approaches by taking some certain reasons into consideration including population, economy, geography, culture and technology. If the Qur'an is examined within this context, it will be clear that the main component of social change is the society itself. Moreover, the Qur'an expresses the religious and ethical reasons for the social change, and deals with the individual, social and universal changeable and unchangeable by means of various concepts. Our study aims to demonstrate a panorama concerning some Quranic concepts such as ajal, sunnatullah and taghyir, mudawala and daf’ in the context of social change, and thus to provide a multi-disciplinary reading about the analysis of social change.

Anahtar Kelimeler

Kur’ân, Toplumsal Değişme, Sünnetullah, Tagyir, Müdavele
Quran, Social Change, Sunnatullah, Taghyir, Mudawala

Kaynakça

  • Arslantaş, Halis Adnan, “Sosyal Değişme Kentleşme ve Kentlileşmenin Din Üzerindeki Etkileri”, Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 13:2, 2008.
  • Ateş, Süleyman, Yüce Kur’ân’ın Çağdaş Tefsiri, Yeni Ufuklar nşr., İstanbul 1989.
  • Aydın, Mustafa, “Toplumsal Değişme ve İslâm”, Kur’ân ve Değişim, haz. Mustafa Aydın, İstanbul 2010.
  • Aydın, Mustafa, İlk Dönem İslam Toplumunun Şekillenişi, Pınar Yay., İstanbul 1991.
  • Bayraklı, Bayraktar, Kur’an’da Değişim Gelişim ve Kalite Kavramları, İFAV Yay., İstanbul 1999.
  • Berger, Peter L., Dinin Sosyal Gerçekliği, çev. Ali Coşkun, İnsan Yay., İstanbul 1993.
  • Berki, Ali Himmet (haz.), Açıklamalı Mecelle, Hikmet Yay., İstanbul 1979.
  • Beşer, Faruk, “Sosyal Değişme ve İctihat”, Çağımızda Sosyal Değişme ve İslâm 2002, TDV Yay., Ankara 2002.
  • Bottomore, Tom. B., Toplumbilim: Sorunlarına ve Yazınına İlişkin Bir Klavuz, çev. Ünsal Oskay, Doğan Yay., Ankara 1977.
  • Cebeci, Lütfullah, “Sosyolojik Tefsirin İmkan ve Sorunları”, Kur’an’ın Anlaşılmasına Doğru Tefsir ve Toplum 03-04 Aralık 2010, Ensar Yay., İstanbul 2011.
  • Çelik, Celaleddin, Kur’ân’da Toplumsal Değişim, İnsan Yay., İstanbul 1996.
  • Dumlu, Ömer, “Kur’an ve Değişim”, Çağımızda Sosyal Değişme ve İslâm, TDV Yay., Ankara 2002.
  • Dursun, Davut, Din Bürokrasisi, İşaret Yay., İstanbul 1992.
  • Düzgün, Şaban Ali, “Değişim Kavramı ve Toplumsal Değişimin Şartları”, Ankara Ü. İlah. Fak. Der., C. 38.
  • Ebussuûd, Muhammed b. Muhammed, İrşâdü Akli’s-Selîm ila Mezâya’l-Kur’âni’l-Kerîm, Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut ty.
  • Eliaçık, İhsan, İslâm ve Sosyal Değişim, Şafak Yay., İstanbul 1993.
  • Elmalılı, Muhammed Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’an Dili, Eser Neşr, yy., 1979.
  • Ersoy, Mehmet Akif, Safahat, haz. Ömer Faruk Huyugüzel, vd., Feza Gazete., İstanbul ty.
  • Gökkır, Necmettin, “Dialectic Relationship Between The Qur’an and Society in Islamic Hermeneutical Traditions”, Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, yıl. 2008/1, S. 20.
  • Göle, Nilüfer, Modern Mahrem, Metis Yay., İstanbul 2001.
  • Göle, Nilüfer, Melez Desenler, Metis Yay., İstanbul 2008.
  • Halil, İmadüddin, İslâm’ın Tarih Yorumu, çev. Ahmet Ağırakça, Risale Yay., İstanbul 1988.
  • Harman, Ömer Faruk, “Sosyal Değişme ve Dinler”, Çağımızda Sosyal Değişme ve İslâm 2002, TDV Yay., Ankara 2002.
  • Hart, Michael H., En Etkin 100: Hazreti Muhammed’den Gorbaçov’a Özgün Bir Değerlendirme, çev. Mehmet Harmancı, Ekonomik Yay., İstanbul 1994.
  • Hilav, Selahaddin, Diyalektik Düşüncenin Tarihi, Sosyal Yay., İstanbul 1993.
  • Isfahânî, Râgıb, el-Müfredât fî Garîbi’l-Kur’ân, Mektebetü Nezâr Mustafa el-Bâzî, yy., ty.
  • İbn Haldun, Abdurrahman, Mukaddime, çev. Zakir Kadiri Ugan, MEB Yay., İstanbul 1989.
  • İbn Manzûr, Ebu'l-Fadl Muhammed b. Mükerrem, Lisânü’l-Arab, Dâru Sâdır, Beyrut 1990.
  • İkbal, Muhammed, İslâm’da Dini Tefekkürün Yeniden Teşekkülü, çev. Sofi Huri, Kırkambar Yay., İstanbul 2002.
  • Güler, İlhami, Sabit Din Dinamik Şeriat, Ankara Okulu Yay., Ankara 2002.
  • Gwynne, Rosalind W., “İhmal Edilen Sünnet: Sünnetullah (Tanrı’nın Sünneti)”, çev. Mustafa Şentürk, Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S. 30, 2009.
  • Karadeniz, Osman, Ecel Üzerine, Anadolu Matbaa, İzmir 1992.
  • Kasapoğlu, Abdurrrahman, “Kur’an’da Tağyîr Olgusu -Bireysel ve Toplumsal Değişme-”, EKEV Akademi Dergisi -Sosyal Bilimler-, 2006, C. X, S. 27.
  • Kırca, Celal, Kur’an’ı Anlama, Marifet Yay., İstanbul 2010.
  • Koloğlu, Orhan, İslâm’da Değişim, Gür Yay., İstanbul 1993.
  • Kösemihal, Nureddin Şazi, Sosyoloji Tarihi, Remzi Kitabevi, İstanbul 1982.
  • Kutub, Muhammed, İslâmî Açıdan Tarihe Bakışımız, çev. Talip Özdeş, Risale Yay., İstanbul 1990.
  • Küçükcan, Talip, (ed.), Din Sosyolojisi, Anadolu Üniversitesi Yay., Eskişehir 2010.
  • Mardin, Şerif, Modern Türkiye’de Din ve Toplumsal Değişme-Bediuzzaman Said Nursi Olayı, çev. Metin Çulhaoğlu, İletişim Yay., İstanbul 1997.
  • Mardin, Şerif, “İslamcılık”, Türkiye’de Din ve Siyaset, İletişim Yay., İstanbul 1991.
  • Mensching, Gustav, Dinî Sosyoloji, çev. Mehmet Aydın, Tekin Kitabevi, Konya 1994.
  • Merâgî, Ahmed Mustafa, Tefsîru’l-Merâgî, Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, Mısır 1365/1946.
  • Mevdûdî, Ebu’l-A’lâ, Tefhîmü’l-Kur’ân, çev. Muhammed Han Kayani vd., İnsan Yay., İstanbul ty.
  • Okumuş, Ejder, Kur’an’da Toplumsal Çöküş, İnsan Yay., İstanbul 2007.
  • Okumuş, Ejder, Toplumsal Değişme ve Din, İnsan Yay., İstanbul 2003.
  • Özdeş, Talip, “Sosyal Değişim Olgusundan Hareketle Kur’an’ın Tarihsel Olduğu Tezi Üzerine Bir Değerlendirme”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, C. VII/1, Haziran-2003.
  • Özsoy, Ömer, Sünnetullah: Bir Kur’ân İfadesinin Kavramsallaşması, Fecr Yay., Ankara 1994.
  • Rahman, Fazlur, Ana Konularıyla Kur’an, çev. Alparslan Açıkgenç, Ankara Okulu Yay., Ankara 2000.
  • Rızâ, Muhammed Reşîd, Tefsîru’l-Kur’âni’l-Kerîm/Tefsîru’l-Menâr, el-Hey’etü’l-Mısriyye, yy., 1990.
  • Said, Cevdet, Bireysel ve Toplumsal Değişmenin Yasaları, çev. İlhan Kutluer, İnsan Yay., İstanbul 1984.
  • Sıddıki, Mazharuddin, Kur’an’da Tarih Kavramı, çev. Süleyman Kalkan, Pınar Yay., İstanbul 1982.
  • Sinanoğlu, Ahmet Faruk, “Toplumsal Değişim ve Din”, Hikmet Yurdu, S. 2, Temmuz-Aralık 2008.
  • Sugur, Nadir (ed.), Sosyolojiye Giriş, Anadolu Üniversitesi Yay., Eskişehir 2010.
  • Şahin, Adil, “İslam ve Sosyal Değişme”, Diyanet İlmi Dergi, C. 37, S. 1, 2001.
  • Şefik, Münir, İslam Düşüncesinde Değişim, çev. Vahdettin İnce, Dünya Yay., İstanbul 1996.
  • Şener, Sami, “Sosyal Değişmenin Dinî Hayata Etkisi”, Sosyal Değişme ve Dînî Hayat, İstanbul 1991.
  • Vergin, Nur, “Değişim ve Süreklilik”, Türkiye Günlüğü, S. 25, Kış 1993.
  • Yolcu, Mehmet, Kur’an’ın Zihniyeti Değiştirmesi, Eylül Yay., İstanbul 2003.
  • Yücedağ, İbrahim, “Nilüfer Göle'de Batı-Dışı Modernliği Anlamak”, e-Şarkiyat İlmi Araştırmalar Dergisi -www.e-Sarkiyat.com- issn: 1308-9633 S. III, Nisan 2010.
  • Zemahşerî, Mahmûd b. Ömer, el-Keşşâf an Hakâikı Gavâmidı’t-Tenzîl ve Uyûni’l-Ekâvîl fî Vücûhi’t-Te’vîl, Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, Beyrut 1407/1986.

Detaylar

Sayı
Cilt: 14, Sayı: 2, Yaz 2014
Geliş Tarihi
06.04.2014
Kabul Tarihi
13.11.2019
Yayın Tarihi
30.06.2014
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
Tefsir

Nasıl Atıf Yapılır

Şentürk, Mustafa. “Kur’ân’da Toplumsal Değişme Olgusu -Disiplinlerarası Bir Giriş Denemesi-”. Marife 14/2. 30 Haziran 2014. 25-42. https://doi.org/10.33420/marife.436785.
Özet Görüntüleme: 1
PDF İndirme: 3

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.
DergiPark İstatistikleri: