Araştırma Makalesi

Farabi’nin Medeniyet Tasavvuru ve Kurucu Metni Olarak -İhsâu’l-Ulum- Adlı Eserinin Tahlili

The Examination of Farabi’s Vision About Civilization and - Ihsau’l-Ulum- as the Founder Text

Öz

Farabi, İslam felsefesinin Meşşai (peripatetic) akımının kurucu âlimidir. İslamiyet’in o dönemdeki önemli kültür ve medeniyetlerle yüzleşmesi ve kendine özgü bir bilgi-bilim tasavvuru kurgulaması, ilimler tasnifi yapması onun Muallim-i Sani olarak nitelendirilmesine neden olmuştur. Bu makalede Farabi’nin İhsâu’l-Ulûm/İlimlerin Sayımı eserini medeniyet tasavvurunun kurucu metni olarak inceleceğiz. Çünkü "Felsefeye Giriş" kitabı olarak da değerlendirebileceğimiz bu eserinde Farabi dilin yapısı ve felsefesi ile analizine başlar ve bir nevi "düşüncenin grameri"ni ortaya koyar. Farabi’nin Tanrı-Evren ve İnsan kurgusu analiz edildiğinde, birey, toplum ve devlet ilişkilerinin nasıl olması gerektiği ve erdemli bir toplumun olabilirliği hususu ortaya çıkar. Medeni İlimler bağlamında hukuk, siyaset ve ahlak ilişkisini ele alıp, bunun ilahiyat ile irtibatını kurması Farabi’nin medeniyet tasavvurunun metafiziksel temellerini ortaya koymaktadır. Farabi’nin bu bağlamda daha anlaşılır olması, günümüz toplumsal ve siyasal tartışmalarına olası çözüm önerileri üretilmesine de katkı sağlayacaktır. Örneğin günümüzde tartışılan başkanlık sistemi, Farabi’nin devlet tasavvurunda başkanlık mı yarı başkanlık sistemi mi önerdiği ve günümüz parlamenter sistem açısından Farabi’nin siyasal sistem arayışlarına göndermeler yapılacaktır. Aynı zamanda güncel bireysel ve toplumsal soru(n)lara, İslam Felsefesinin teşekkülünde önemli etkisi olan âlimimiz ve eserinden mülhem okumalarla çözüm önerilerinin arttırılmasının sağlanması hedeflenmektedir.
Farabi is the founder scholar of the Peripatetic movement in Islamic Philosophy. He was named as Muallim-i Sani due to the encounter of Islam with other important culture/civilisations at that time, developing a novel vision of science and knowledge, and the classification of disciplines. The current article will examine İhsâu’l-Ulum as the founder source of Farabi’s vision of civilisation, because Farabi begins with examining the structure and philosophy of language so that the grammar of thought is sort of produced in this founder text, which can be defined as the "Introduction to Philosophy". When Farabi’s vision of God-Universe and Human was analyzed, it appears how the relationship among an individual, a society, and a state is supposed to be, and whether or not, it is possible to be a virtous society.The metaphysical foundations of Farabi’s vision of civilisation are to evaluate the relationship among the law, politics, and morality in the context of social and political disciplines, and to associate this relationship with the Theology. In this respect, making Farabi’s vision of civilisation more perceptible will contribute in providing possible solutions for modern-day societal and political controversies. For example, the present manuscript will refer to the presidental system, which is currently under debate, if Farabi offers the presidental system or semi-presidential system, and Farabi’s quest of a political system in terms of the current parliamentarism. Additionally, the article aims to improve solutions for modern-day individual and societal problems by understanding the philosopher, who have been a crucial character for the formation of Islamic Philosophy and reading his book properly.

Anahtar Kelimeler

Farabi, Felsefe, İslam, Meşşailik, İlimler Tasnifi, Bilgi, Bilim, Medeniyet
Farabi, Philosophy, Islam, Peripatetism, The Classification Of Disciplines, Information/Knowledge, Civilization, Science

Kaynakça

  • Agassi, J., “False Prophecy Versus True Quest” (A Modest Challenge to Contemporary Relativist), Philosophy of Social Sciences, c. 22, No. 3, 1992.
  • Ağaoğulları, M. A., Eski Yunan’da Siyaset Felsefesi, Vteori Yay., Ankara, 1989.
  • Akyol, A., “İslam Ahlak Felsefesinde Değerler Eğitimi”, Muhafazakar Düşünce Dergisi –Değerler Özel Sayısı-, yıl: 9, sayı: 36, 2013/2.
  • Akyol, A., “Fârâbî ve İbn Sînâ’ya göre Mead Meselesi”, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. 9, sayı: 18, 2010/2.
  • Akyol, A., “İbn Haldun’un Felsefe ve Tarih Tasavvuru”, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. 10, sayı: 20, 2011/2.
  • Akyol, A., “Ahlak-ı Nâsırî’de Ahlak ve Siyaset İlişkisi –Sevgi Erdemi Merkezli Bir Okuma-”, Değerler Eğitimi Dergisi, sayı: 24, 2012/II.
  • Akyol, A., Şehrezûrî Metafiziği, Araştırma Yay., Ankara, 2011.
  • Akyol, A., Kutadgu Bilig’de Ahlak ve Siyaset, Araştırma Yay., Ankara, 2013.
  • Akyol, Aygün- Arslan, İclal, “Cabir b. Hayyân ve Tanımlar Kitabı”, Kitâbu’l-Hudûd içinde, Elis Yay., Ankara 2015.
  • Akyol, A., Onbaşı, A., “Öğrenci Topluluklarının Sivil Toplumdaki Rolü ve Önemi –Hitit Üniversitesi Felsefe ve Tarih Topluluğu Merkezli Bir İnceleme-”, Uluslararası Türk Dünyası Sivil Toplum Zirvesi Bildiri Kitabı, Eskişehir 2014.
  • Akyol, A., Arslan, İ., “Önsöz”, İbn Sînâ-Tanımlar Kitabı içinde, Elis Yay., Ankara 2013.
  • Akyol, Elif, Üzüntüyü Yenmenin Çareleri –Kindî Merkezli Bir İnceleme-, Araştırma Yay., Ankara 2015.
  • Aristoteles, Metafizik, çev.: Ahmet Arslan, Sosyal Yay., İstanbul, 1996.
  • Aristoteles, Politika, çev.: Mete Tuncay, Remzi Kitabevi, İstanbul 1975.
  • Aristoteles, Eudemos’a Etik, çev.: Saffet Babür, Dost Kitabevi, Ankara, 1999.
  • Arslan, A., “Önsöz”, İhsâu’l-Ulûm içinde, Divan Kitap, Ankara 2011.
  • Arslan, A., “Önsöz”, Medinetu’l-Fazıla içinde., Kültür Bakanlığı Yay., Ankara 1990.
  • Aydın, H., ‘Filozof’ Mad., İA., cilt: 13, TDV. Yay., İstanbul, 1996.
  • Aydınlı Y., İbn Bâcce’nin İnsan Görüşü, MÜİF. Yay., İstanbul, 1997.
  • Bakar, O., “Bilim”, İslam Felsefesi Tarihi, edit. :S. H. Nasr, O. Leaman, çev.: Ş. Öçal, H. T. Başoğlu, Açılım Yay., İstanbul 2007.
  • Bayrakdar, M., İslam Felsefesine Giriş, TDV. Yay., Ankara, 1988.
  • Bayraklı, B., Fârâbî’de Devlet Felsefesi. İstanbul, 1983.
  • Bolat, Sema “İbn Hazm’ın Kindî’yi Eleştirisi - er-Redd ale’l-Kindî el-Feylesuf Bağlamında Bir İnceleme-”, Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, Çorum 2015.
  • Cabir b. Hayyân, Kitâbu’l-Hudûd/Tanımlar Kitabı, ed.: Mevlüt Uyanık, met. ve çev.: Aygün Akyol, İclal Arslan, Elis Yay., Ankara 2015.
  • Davutoğlu, A., “İslam Düşünce Geleneğinin Temelleri, Oluşum Süreci ve Yeniden Yorumlanması”, Orta Asya’da İslam, ed.: M.S.Kafkasyalı, Ahmet Yesevi Üniversitesi Yay., c. I, Ankara-Türkistan, 2012.
  • Davutoğlu, A., “Takdim” , İslam Düşüncesi Tarihi, Türkçe Baskının ed.: Mustafa Armagan, c. I, İnsan yay. İstanbul, 1990.
  • Fahri, M., İslam Ahlak Teorileri. çev.: M. İskenderoğlu, A. Arkan, Litera Yay., İstanbul, 2004.
  • Fahri, M,. İslam Felsefesi Tarihi. çev.: Kasım Turhan, Ayışığı Kitapları. İstanbul, 1998.
  • Fârâbî, “Kitabu’l-Cem beyne Ra’ye’l-Hakimeyn”, İslam Filozoflarından Felsefe Metinleri içinde. çev.: Mahmut Kaya,: Klasik Yay., İstanbul, 2003/1.
  • Fârâbî, “Felsefe Öğrenmeden Önce Bilinmesi Gerekenler”, İslam Filozoflarından Felsefe Metinleri içinde. çev.: Mahmut Kaya.: Klasik Yay. İstanbul, 2003/2.
  • Fârâbî, İhsâu’l-Ulûm/İlimlerin Sayımı. çev.: Ahmet Ateş.: MEB. Yay. İstanbul 1990/1.
  • Fârâbî, “Şerâit ul-Yakîn”, çev.: Mübahat Türker Küyel, Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yay., Ankara 1990/2.
  • Fârâbî, Peri Hermenias Muhtasarı, çev.: Mübahat Türker Küyel,: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Yay., Ankara, 1990/3.
  • Fârâbî, “Mantığa Başlangıç”, Fârâbî’nin Bazı Mantık Eserleri içinde, çev.: Mübahat Türker Küyel,: Atatürk Kültür Dil ve Tarih Yüksek Kurumu, Ankara, 1990/4.
  • Fârâbî, el-Cem beyne Ra’ye’l-Hakimeyn, Daru’l-Meşrik, Beyrut, 1985.
  • Fârâbî, “Eflatun ile Aristoteles’in Görüşlerinin Uzlaştırılması”, İslam Filozoflarından Felsefe Metinleri içinde, çev.: Mahmut Kaya, Klasik Yay., İstanbul, 2003.
  • Fârâbî, es-Siyasetü’l-Medeniyye, çev.: M. Aydın, A. Şener, M. R. Ayas, Kültür Bakanlığı Yay., İstanbul, 1980.
  • Fârâbî, “Kitabü’l-Mille”, Divan Dergisi, çev.: Fatih Toktaş, sayı: 12,. 2002/1.
  • Fârâbî, Tenbih alâ Sebîli’s-Sa’âde, çev.: Hanifi Özcan, İFAV. Yay., İstanbul, 2005.
  • Fârâbî, el-Medinetu’l-Fazıla, çev.; N. Danışman, MEB. Yay., Ankara 2001.
  • Fârâbî, Medinetu’l-Fazıla, çev.: A. Arslan, Kültür Bakanlığı Yay., Ankara, 1990.
  • Fârâbî, Fususu’l-Medeni, çev.: Hanefi Özcan, DEÜİF. Yay., İzmir, 1987.
  • Fârâbî, Uyunu’l-Mesâil, tahk.: M. H. Abdu’l-Fettah Geylan, 1910, Kahire.
  • Fârâbî, Ta’likât, Dâiretü’l-Meârifi’l-Usmaniyyeti’l-Mekain, 1346.
  • Fârâbî, “Mufârık Varlıkların İspatı Hakkında Risale”, Cumhuriyet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, çev.: Nuri Adıgüzel, sayı: 2, Sivas,1998.
  • Fârâbî, Kitabu’l-Hurûf, çev.: Ö. Türker, Litera Yay., İstanbul, 2008.
  • Fârâbî, Mutluluğun Kazanılması, çev.: Ahmet Arslan, Vadi Yay., Ankara, 1999.
  • Gazâlî, İhyâu Ulumid’d-Dîn, çev.: Ahmed Serdaroğlu, c. I, Bedir Yay., İstanbul, trs.
  • Gazali, Faysalu’t-Tefrika Beyne’l-İslam ve’z-Zendeka, çev.: Süleyman Uludağ, Dergah Yay., İstanbul 2013.
  • Hârizmî, Hudûdu’l-Felsefiyye/Felsefî Tanımlar, ed.: Mevlüt Uyanık, met. ve çev.: Aygün Akyol, İclal Arslan, Elis Yay., 2015.
  • İbn Bâcce, “Tedbirü’l-Mütevahhid”, İslam Filozoflarından Felsefe Metinleri içinde, çev.: Mahmut Kaya, Klasik Yay., İstanbul 2003.
  • İbn Sînâ, İşaretler ve Tembihler, çev.: A. Durusoy, M. Macit, E. Demirli, Litera Yay., İstanbul, 2005.
  • İbn Sînâ, “Fî Aksâmi’l-Ulûmi’l-Akliyye”, Tis’a Resâil içinde, Konstantiniye 1298.
  • Katip Çelebi, Keşfu’z-Zunun, MEB. Yay., İstanbul, 1971.
  • Kaya, M., “Fârâbî” mad., İA., c. 12, TDV. Yay., İstanbul, 1995.
  • Kaya, M., “Kindî mad.”, İA., c. 26, TDV. Yay., İstanbul, 2002.
  • Kılıç, Rüveyda, “Türk Düşünce Tarihinde Nuri Pakdil ve Modernleşme Anlayışı” Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Çorum 2015.
  • Kindî, “Fi’l-Felsefetu’l Ûlâ”, Felsefi Risaleler, met. ve çev.: Mahmut Kaya, Klasik Yay., İstanbul, 2014.
  • Kindî, “İlk Felsefe Üzerine/Kitâbu fi’l-Felsefeti’l-Ûlâ”, Felsefi Risaleler içinde, çev.: Mahmut Kaya, İz Yay., İstanbul, 1994.
  • Kindî, “Aristoteles’in Kitaplarının Sayısı Üzerine”, Felsefi Risaleler içinde, çev.: Mahmut Kaya, İz Yay., İstanbul, 1994.
  • Ma’sumi, M., “Fârâbî II”, Klasik İslam Filozofları ve Düşünceleri içinde, çev.: Burhan Köroğlu, İnsan Yay., İstanbul, 1997.
  • Musa, C., “Tasnifu’l-ulum ınde’l-ulemai’l-muslimin”, al-Muslım al-Muasır, c.11, no: 41, 1984/1985.
  • Oktay, A. S., Kınalızâde Ali Efendi ve Ahlâk-ı Alâî, İz Yay., İstanbul, 2005.
  • Platon, Sokrates’in Savunması, çev.: Furkan Akderin, Say Yay., İstanbul, 2013.
  • Randall, J., Bucler, J., Felsefeye Giriş. çev.: Ahmet Arslan. İzmir. 1989.
  • Rescher, N., The Development of Arabic Logic, London, 1964.
  • Medkur, İ., “Fârâbî”, Klasik İslam Filozofları ve Düşünceleri, çev.: O. Bilen,: İnsan Yay., 1997, İstanbul.
  • Şehrezûrî, Şemüddîn, Nüzhetü’l-Ervâh, ed.: İlhan Kutluer, met. ve çev.: Eşref Altaş, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yay., İstanbul 2015.
  • Şeref, A., Ahlak İlmi, Günümüz Türkçesine Akt.: M. Uyanık, A. Akyol, Elis Yay., Ankara, 2012.
  • Uyanık, M., Felsefi Düşünceye Çağrı, Elis Yay. Ankara, 2012.
  • Uyanık, M., “Bireysel Ahlak”, İslam’a Giriş: Ana Konulara Yeni Yaklaşımlar, Koordinatör: Mehmet Görmez, DİB. Yay., Ankara, 2006.
  • Uyanık, M., “Bireysel Ahlak”, Teorik ve Pratik Yönleriyle Ahlak, ed.: Recep Kaymakcan, Mevlüt Uyanık, DEM Yay., İstanbul, 2007.
  • Uyanık, M., Sivil İtaatsizlik ve Dini Değerler, Elis Yay., Ankara, 2010.
  • Uyanık, M., “İslam Felsefesinin Teşekkül Dönemi Varlık Anlayışında Birinci ve İkinci Cevher Kavramı”, Gazi Üniversitesi Çorum İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2001/1, s. 158-159.
  • Uyanık, M., “İslami İlim Kavramsallaştırması”, İslamiyat, c. 6. sayı: 4. 2003.
  • Uyanık, M., İslam’ın İnanç İlkeleri, Esin Yay., Ankara, 1997.
  • Uyanık, M., İslam Bilgi Felsefesinde Kalbin Anlaması -Gazali Örneği-, Araştırma Yay., Ankara, 2006.
  • Uyanık, M., Kur’an’ın Tarihsel ve Evrensel Okunuşu, Fecr. Yay., Ankara, 2011.
  • Uyanık, M., Çağdaş İslam Bilimine Giriş, Fecr Yay., Ankara, 2012.
  • Uyanık, M., Bilginin İslamileştirilmesi ve Çağdaş İslam Düşüncesi, Ankara Okulu Yay., Ankara, 1999.
  • Uyanık, M., Bilginin İslamileştirilmesi ve Çağdaş İslam Düşüncesi, Ankara Okulu Yay., 3. baskı. Ankara 2014.
  • Uyanık, M., “İfade Özgürlüğü -İslam Felsefe Tarihi Açısından Bir Sunum”, Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti, edit.: B. B. Özipek, LDT Avrupa Komisyonu, Ankara, 2003.
  • Uyanık, M., “İlk İslam Filozofu Kindî’ye Göre Alemin Mahiyeti Sorunu”, I. İslam Felsefesi Meseleleri Sempozyumu, Elis Yay., Ankara, 2002.
  • Uyanık, M., “Felsefeyi Anadolu’da Yeniden Yurtlandırmak: İslam Felsefesinin Günümüzdeki Anlamı Üzerine Bir Deneme”, İslamiyat, c. 8., sayı.: 4, 2005.
  • Uyanık, M.,”Adalet Kavramı Merkezinde Eşitlik ve Özgürlük İlişkisinin Felsefi Analizi”, Hukuka Felsefi ve Sosyolojik Bakışlar IV Sempozyumu (25-29 Ağustos 2008, İstanbul). İstanbul Barosu ve Hukuk Felsefesi ve Sosyoloji Arkivi (HFSA), sayı: 21, İstanbul 2008.
  • Uyanık, M., “Küreselleşme Olgusu ve İpek Yolunun Yeniden Dirilişi Projesi”, Kırgızistan Oş Devlet Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sayı: 18-19, 2013.
  • Uyanık, M.., “Said Nursi’nin Medeniyet Tasavvuru –Mimsiz Medeniyet Eleştirisi-”, Köprü Dergisi, sayı: 118, İstanbul, 2012, s. 92-46.
  • Uyanık, M.-Akyol, Aygün, A., İslam Ahlak Felsefesi. Elis Yay., Ankara 2013.
  • Uyanık, M.-Akyol, Aygün, “Hakk’ın ve Hayr’ın Bilgisine Sahip Olmak: Muhsini Tavır –Cibril Hadisinin İslam Ahlak Felsefesi Bağlamında Değerlendirilmesi-”, İnsani Değerlerin Yeniden İnşası Sempozyumu Bildiriler Kitabı içinde, Erzurum 2015.
  • Usaybia. İbn Ebi. Uyunu’l-Enba fi Tabakati’l-Etıbba, thk. Nizar Rıza, Daru’l-Mektebeti’l-Hayat, Beyrut, ty.
  • Ülken Hilmi Ziya, İslam Düşüncesinin Batı’ya etkisi, çev. M.A. Tuğsuz, İslam Düşüncesi Tarihi, ed:M.M.Şerif, cilt.4, İstanbul.1991,.
  • Weber, A., Felsefe Tarihi, çev.: V. Eralp.: Sosyal Yay, İstanbul, 1993.
  • Yılmaz, Hilal, “İbn Sînâ’nın Aşk Risalesi”, Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayımlanmamış Lisans Bitirme Tezi, Çorum 2015.
  • Ziya Paşa, “İnsanların Düşünce Farklılıkları Göstermesi Rahmettir”, Teorik ve Pratik Boyutlarıyla İfade Hürriyeti içinde, edit.: Bekir Berat Özipek, sad.: Mevlüt Uyanık, LDP Yay., Ankara, 2003.

Detaylar

Sayı
Cilt: 15, Sayı: 2, Kış 2015
Geliş Tarihi
17.10.2015
Kabul Tarihi
17.09.2019
Yayın Tarihi
31.12.2015
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Felsefe ve Din Bilimleri,
İslam Felsefesi

Nasıl Atıf Yapılır

Uyanık, Mevlüt - Akyol, Aygün. “Farabi’nin Medeniyet Tasavvuru Ve Kurucu Metni Olarak -İhsâu’l-Ulum- Adlı Eserinin Tahlili”. Marife 15/2. 31 Aralık 2015. 33-65. https://doi.org/10.33420/marife.437077.
Özet Görüntüleme: 18
PDF İndirme: 9

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.
DergiPark İstatistikleri: