Araştırma Makalesi

Hadis İlimleri Açısından Hattâbî’nin Garîbü’l-Hadis Adlı Eserinin Değerlendirmesi

An Evaluation of al-Khattabi’s Work Called Gharib al-Hadith Regarding to Hadith Sciences

Öz

Hadis ilminin önemli alt disiplinlerinden biri olan "garîbü’l-hadis", hadis metinlerinde yer alan garîb/nadir kelimelerin anlaşılmasını konu edinmektedir. Ebû Süleymân el-Hattâbî’nin (388/998) saha ile aynı adı taşıyan Garîbü’l-hadis adlı eseri, kendi edebî türünün üç ana kaynağından biri sayılmaktadır. Garîbü’l-hadis’in muhtevası ve telif özelliklerine dayanarak hadis ilimleri açısından konumunu tespit etmeyi amaçlayan bu çalışma, Hattâbî’nin ilk hadis şarihlerinden kabul edilmesi yönüyle de ayrı bir önem taşımaktadır.
An Evaluation of al-Khattabi’s Work Called Gharib al-Hadith Regarding to Hadith Sciences "Gharib al-hadith" that is one of the most important sub-fields of hadith science subjects to be understood of gharib/exceptional words included in hadith texts. Abu Suleyman al-Khattabi’s (388/998) work called Gharib al-hadith that has the same name with the field is considered one of three main resources of its literary type. This study aims to determine position of Gharib al-hadith in terms of hadith sciences based on its content and copyright features. Also it has a separate importance regarding to al-Khattabi’s being accepted as one of the first hadith commentators.

Anahtar Kelimeler

Ebû Süleymân el, Garîbü’l, Hadis İlimleri, Şerh Edebiyatı, Mukatta‘ Hadis
Abu Suleyman Al-Khattabi, Gharib Al-Hadith, Hadith Sciences, Hadith Sharh (Commentary) Literature, Muqatta‘ Hadith

Kaynakça

  • Ahmed b. Hanbel, Ebû Abdillâh Ahmed b. Muhammed b. Hanbel eş-Şeybânî, Müsned, Müessesetü Kurtuba, Kahire ty.
  • Aydınlı, Abdullah, Hadis Istılahları Sözlüğü, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yay., III. bs. İstanbul 2009.
  • Aydınlı, Abdullah, “Muallak”, DİA, İstanbul 2005.
  • Bardakoğlu, Ali, “Kasâme”, DİA, İstanbul 2001.
  • Başaran, Selman, “el-Fâik fî Garîbi’l-Hadis”, DİA, İstanbul 1995.
  • Beyhakî, Ebû Bekr Ahmed b. Hüseyn, es-Sünenü’l-Kübrâ, thk. Muhammed Abdülkâdir ‘Atâ, Mektebetü Dâri’l-Bâz, Mekke 1414/1994.
  • Buhârî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl, el-Câmiu‘s-Sahîh, thk. Mustafa Dîb, Dâru İbn Kesîr, III. bs. Beyrut 1407/1987.
  • Çakan, İsmail Lütfi, “Dirayetü’l-Hadis”, DİA, İstanbul 1994.
  • Çakan, İsmail Lütfi,Hadis Edebiyatı – Çeşitleri, Özellikleri, Faydalanma Usûlleri, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yay., V. bs. İstanbul 2003.
  • Çakan, İsmail Lütfi,Hadislerde Görülen İhtilaflar ve Çözüm Yolları (Muhtelifü’l-Hadis İlmi), Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yay., II. bs. İstanbul ty.
  • Demir, Mustafa, el-Hattâbî ve Garîbü’l-Hadis Adlı Eseri, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi SBE, Konya 2009.
  • Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş‘as es-Sicistânî, Sünen, thk. Muhammed Muhyiddîn Abdülhamîd, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1339.
  • Efendioğlu, Mehmet, “Mu‘dal”, DİA, İstanbul 2005.
  • Efendioğlu, Mehmet,“Munkatı‘”, DİA, İstanbul 2006.
  • Efendioğlu, Mehmet,“Şerh”, DİA, İstanbul 2010.
  • Elmalı, Hüseyin – Arslan, Şükrü, “Garîb”, DİA, İstanbul 1996.
  • Görmez, Mehmet, “Fıkhü’l-Hadis”, DİA, İstanbul 1995.
  • Görmez, Mehmet,Sünnet ve Hadisin Anlaşılması ve Yorumlanmasında Metodoloji Sorunu, Türkiye Diyanet Vakfı Yay., II. bs. Ankara 2000.
  • Görmez, Mehmet,“Ulûmü’l-Hadis”, DİA, İstanbul 2012.
  • Güler, Zekeriya, Hadis Tetkikleri, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yay., I. bs. İstanbul 2015.
  • Hâkim en-Nîsâbûrî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh, Ma‘rifetü ulûmi’l-hadis, thk. es-Seyyid Mu‘azzam Hüseyn, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, II. bs. Beyrut 1397/1977.
  • Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekr Ahmed b. Ali, el-Kifâye fî ilmi’r-rivâye, thk. Ahmed Ömer Hâşim, Dâru’l-Kütübi’l-Arabî, II. bs. Beyrut 1406/1986.
  • Hattâbî, Ebû Süleymân Hamd b. Muhammed, A‘lâmü’l-hadis Şerhu Sahîhi’l-Buhârî, thk. Muhammed b. Sa‘d, Câmiatü Ümmi’l-Kurâ, Mekke 1409/1988.
  • Hattâbî, Ebû Süleymân Hamd b. Muhammed,Garîbü’l-hadis, thk. Abdülkerîm İbrâhim el-‘Azbâvî, Câmiatü Ümmi’l-Kurâ, Dâru’l-Fikr, Şam 1402/1982.
  • Hattâbî, Ebû Süleymân Hamd b. Muhammed,Islâhu’l-ahtâi’l-hadîsiyye elletî yervîhâ ekseru’n-nâs muharrafeten ev melhûneten, thk. Hüseyn İsmail Hüseyn, Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, I. bs. Beyrut 1409/1988.
  • Hattâbî, Ebû Süleymân Hamd b. Muhammed,Me‘âlimü’s-sünen, el-Matbaatü’l-İlmiyye, I. bs. Halep 1351/1932.
  • Herevî, Ebû Ubeyd Ahmed b. Muhammed, el-Garîbeyn fi’l-Kur’ân ve’l-hadis¸ thk. Ahmed Ferîd el-Mezîdî, Mektebetü Nizâr Mustafa el-Bâz, I. bs. Mekke 1419/1999.
  • İbn Battâl, Ebü’l-Hasen Ali b. Halef el-Kurtubî, Şerhu Sahîhi’l-Buharî, thk. Ebû Temîm Yâsir b. İbrâhim, Mektebetü’r-Rüşd, II. bs. Riyad 1423/2003.
  • İbn Hallikân, Ebü’l-Abbâs Şemsüddîn Ahmed b. Muhammed, Vefeyâtü’l-a‘yân ve enbâu ebnâi’z-zamân, thk. İhsân Abbâs, Dâru Sâdır, Beyrut ty.
  • İbn Hayr, Ebû Bekr Muhammed b. Hayr el-İşbîlî, Fehresetü İbn Hayr el-İşbîlî, thk. Muhammed Fuâd Mansûr, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, I. bs. Beyrut 1419/1998.
  • İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî, Sünen, thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî, Dâru’l-Fikr, Beyrut ty.
  • İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Cemâlüddîn Abdurrahmân b. Ali, Garîbü’l-hadis, thk. Abdülmu‘tî Emîn el-Kal‘acî, Beyrut 1425/2004.
  • İbnü’l-Esîr, Ebü’s-Se‘âdât Mecdüddîn el-Mübarek b. Esîrüddin, en-Nihâye fî garîbi’l-hadis ve’l-eser, thk. Tâhir Ahmed ez-Zâvî, Mahmûd Muhammed et-Tanâhî, el-Mektebetü’l-İlmiyye, Beyrut 1399/1979.
  • İbnü’l-İmâd, Ebü’l-Felâh Şihâbüddîn Abdülhayy b. Ahmed, Şezerâtü’z-zeheb fi ahbâri men zeheb, thk. Abdülkâdir el-Arnaût, Mahmûd el-Arnaût, Dâru İbn Kesîr, I. bs. Şam-Beyrut 1406/1986.
  • İbnü’s-Salâh, Ebû Amr Takıyyüddîn Osmân b. Abdirrahmân eş-Şehrezûrî, Ulûmü’l-hadis, thk. Nurettin Itr, Dâru’l-Fikr, Şam 1406/1986.
  • Kandemir, M. Yaşar, “Garîbü’l-Hadis”, DİA, İstanbul 1996.
  • Kandemir, M. Yaşar, “Garîbü’l-Hadis (Ebû Ubeyd)”, DİA, İstanbul 1996.
  • Karacabey, Salih, Hattâbî’nin Hadis İlmindeki Yeri, Sır Yay., İstanbul 2002.
  • Karacabey, Salih, “Hattâbî”, DİA, İstanbul 1997.
  • Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc el-Kuşeyrî, el-Câmiu‘s-Sahîh, thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî, Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut ty.
  • Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb, Sünen (el-Müctebâ), thk. Abdülfettâh Ebû Gudde, Mektebetü’l-Matbûâti’l-İslamiyye, II. bs. Halep 1406/1986.
  • Özpınar, Ömer, Hadis Edebiyatının Oluşumu, Ankara Okulu Yay., I. bs. Ankara 2005.
  • Özpınar, Ömer, “Hadis Şerhlerinde Hadis Kaynaklarının Kullanımı”, Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Konya, sayı: 25, Bahar 2008, s. 51-86.
  • Özpınar, Ömer, Hz. Peygamber’i ve Hadislerini Anlamak (Fıkhu’l-Hadis İlmi), Ensar Neşriyat, II. bs. İstanbul 2012.
  • Polat, Salahattin, “Mürsel”, DİA, İstanbul 2006.
  • Sancaklı, Saffet, “İbn Battâl (ö. 449/1057) ve Buhârî Şerhi”, Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, Samsun, VII/1 (2007), s. 61-93.
  • Sübkî, Ebû Nasr Tacüddîn Abdülvehhâb b. Ali, Tabakâtü’ş-şâfi‘iyyeti’l-kübrâ, thk. Mahmûd Muhammed et-Tanâhî, Abdülfettâh Muhammed el-Hulv, yy. 1965.
  • Süyûtî, Ebü’l-Fazl Celâlüddîn Abdurrahmân b. Ebî Bekr, Tedrîbü’r-râvî fî şerhi takrîbi’n-Nevevî, thk. Abdülvehhâb Abdüllatîf, II. bs. 1392/1972.
  • Taşköprizâde, Ebü’l-Hayr Ahmed Efendi, Miftâhu’s-sa‘âde ve misbâhu’s-siyâde fî mevzû‘âti’l-ulûm, Beyrut 1405/1985.
  • Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ, Sünen, thk. Ahmed Muhammed Şâkir, Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut 1938.
  • Türcan, Zişan, Hadis Şerh Geleneği – Doğuşu Gelişimi ve Dönüşümü, Türkiye Diyanet Vakfı Yay., I. bs. Ankara 2011.
  • Uğur, Mücteba, Ansiklopedik Hadis Terimleri Sözlüğü, Türkiye Diyanet Vakfı Yay., Ankara 1992.
  • Yâkût el-Hamevî, Ebû Abdillâh Yâkût b. Abdillâh er-Rûmî, Mu‘cemu’l-üdebâ - İrşâdü’l-erîb ilâ ma‘rifeti’l-edîb, tashih. D. S. Margoliouth, II. bs. yy. 1923.
  • Yücel, Ahmet, Hadis Usûlü, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yay., XVI. bs. İstanbul 2014.
  • Zebîdî, Ebü’l-Feyz Muhammed el-Murtazâ b. Muhammed, Tâcü’l-‘arûs min cevâhiri’l-kâmûs, I. bs. yy. ty.
  • Zehebî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed, Siyeru a‘lâmi’n-nübelâ, thk. Şuayb el-Arnaûd, Müessesetü’r-Risâle, IX. bs. Beyrut 1410/1990.
  • Zemahşerî, Ebü’l-Kâsım Mahmûd b. Ömer, el-Fâik fî garîbi’l-hadis, thk. Ali Muhammed el-Bicâvî, Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim, Dâru’l-Ma‘rife, II. bs. Lübnan ty.

Detaylar

Sayı
Cilt: 16, Sayı: 2, Kış 2016
Geliş Tarihi
03.09.2016
Kabul Tarihi
17.10.2019
Yayın Tarihi
31.12.2016
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
Hadis

Nasıl Atıf Yapılır

Demir, Mustafa. “Hadis İlimleri Açısından Hattâbî’nin Garîbü’l-Hadis Adlı Eserinin Değerlendirmesi”. Marife 16/2. 31 Aralık 2016. 251-273. https://doi.org/10.33420/marife.436294.
Özet Görüntüleme: 4
PDF İndirme: 4

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.
DergiPark İstatistikleri: