Araştırma Makalesi

Ebu’l-Fadl İbnu’l-‘Amîd’e Ait Bir Risâlenin Edebî Tahlili

The Literal Analysis of an Epistle by Abu‘l-Fadl Ibn al-‘Amid

Öz

İbnu’l-‘Amîd hicri IV. asırda yaşamış önemli bir devlet adamı ve edebiyatçıdır. Buveyhî Devleti’nin bir veziri olan İbnu’l-‘Amîd asıl şöhretini risâle yazımı konusundaki mahareti sayesinde elde etmiştir. Öyle ki Arap Edebiyatı’nda, Abdülhamîd el-Kâtib eliyle nesir alanında bir tür haline gelen risâlenin zirve ismi kabul edilmiştir. Bu durumu ifade etmek için risâlenin Abdülhamîd’le başlayıp İbnu’l-‘Amîd’le son bulduğu söylenmiştir. İşte bu çalışmada İbnu’l-‘Amîd’in devlete isyan eden bir komutan olan İbn Bullekâ’ya yazdığı risâle ele alınmıştır. Risâle ilk olarak yapı bakımından incelenmiş, ardından da dil ve üslup açısından tahlil edilmiştir. Bu bağlamda risâlede kullanılan dil ve anlatım teknikleri farklı açılardan değerlendirilmiştir. Ayrıca risâlede kullanılan ve öne çıkan sanatlar örnekleriyle birlikte tespit edilerek İbnu’l-‘Amîd’in genel üslup özellikleri ortaya konmaya çalışılmıştır.
The Literal Analysis of an Epistle by Abu‘l-Fadl Ibn al-‘Amid Ibn al-'Amîd is an important statesman and literary man who lived in the fourth century. Ibn al-'Amîd, a vizier of the Buveyhi State, obtained his real reputation thanks to his skill in writing epistles. So that he is accepted as the top name in the Arabic literature in the field of pamphlet, which became a kind of prose by Abdulhamid al-Qatib. In order to express this situation, it was said that the pamphlet started with Abdulhamid and ended with Ibn al-'Amîd. This work deals with the pamphlet of Ibn al-'Amîd, which he wrote for Ibn Bullekâ who rebelled against the state. The pamphlet was first examined in terms of structure, then analyzed in terms of language and style. In this context, the language and narrative techniques used in the book are evaluated from different angles. In addition, it has been tried to identify the general style characteristics of Ibn al-'Amîd by identifying them with the examples of the arts that are used in the book.

Anahtar Kelimeler

İbnu’l, Risâle, Arap Edebiyatı, Nesir
Ibn Al-‘amîd, Epistle, Arabic Literature, Prose

Kaynakça

  • Askerî, Ebû Hilâl el-Hasen b. ‛Abdillâh b. Sehl b. Sa‛îd b. Yahyâ, Kitâbu’s-sınâ‛ateyn, thk. Ali Muhammed el-Bicâvî, Ebu’l-Fadl İbrâhîm, el-Mektebetü’l-Unsuriyye, Beyrût, H. 1419.
  • Aydın, Cengiz-Aydın, Güleser, “Batlamyus”, DİA, İstanbul, 1992, V/196-199.
  • Cevherî, Ebû Nasr İsmâil b. Hammâd, es-Sıhâh, thk. Ahmed Abdulğafûr ‘Attâr, 4.bs., Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyîn, Beyrût, 1987.
  • Çubukçu, Asri, “Eksem b. Sayfî, DİA, İstanbul, 1994, X/550-551.
  • Dakkâk, Ömer, Melâmihu’n-nesri’l-‘Abbâsî, Dâru’ş-Şarki’l-‘Arabî, Beyrut, ty.
  • Dayf, Şevki, Târîhu’l-Edebi’l-‘Arabî el-‘Asru’l-‘Abbâsî el-evvel, Dâru’l-Me’ârif, Kahire, 1966.
  • Dayf, Şevki, el-Fennu ve mezâhibuh fi’n-nesri’l-‘arabî, 13.bs., Dâru’l-Meârif, Kahire, ty.
  • Dayf, Şevki, Târîhu’l-Edebi’l-‘Arabî el-‘Asru’l-Câhlî, Dâru’l-Me’ârif, Kahire, 2003.
  • Durmuş, İsmail, “Mektup”, DİA, Ankara, 2004, XXIX/13-14.
  • Ebû Ali, Nebîl Hâlid Rabâh, Nakdu’n-nesr fî turâsi’l-‘arabi’n-nakdî hattâ nihâyeti’l-‘asri’l-Abbâsî, el-Hey’etu’l-Mısriyyetu’l-‘Âmme li’l-Kuttâb, Kahire, 1993.
  • Er, Rahmi, “Risâle”, DİA, İstanbul, 2008, XXXV/112-113.
  • Ferrûh, Ömer, Târîhu’l-edebi’l-‘arabî el-a‘suru’l-‘Abbâsiyye, 4.bs., Dâru’l-‘İlm li’l-Melâyîn, Beyrut, 1981.
  • Fidan, İbrahim, Osmanlı Dönemi Arap Şairlerinden İbnu’n-Nâkîb el-Huseynî ve Şiirleri, 1.bs., Gece Kitaplığı, Ankara, 2016.
  • Fîrûzâbâdî, Mecdüddîn Ebû Tâhir Muhammed b. Ya‛kûb, el-Kâmûsu’l-muhît, thk. Muhammed Na‛îm el-Arakûsî, 8.bs., Müessesetü’r-Risâle, Beyrût, 2005.
  • Fukeykî, Abdulhâdî, el-İktibâs mine’l-Kur’âni’l-Kerîm, 1.bs., Dâru’n-Nemîr, Dimaşk, ty.
  • Güner, Ahmet, “Ebü’l-Fazl İbnü’l-Amîd”, DİA, İstanbul, 1999, XX/485-486.
  • Hâdî, Salâhuddîn, el-Edeb fî ‘asri’n-Nubuvve ve’r-Râşidîn, 2.bs., Mektebetu’l-Hâncî, Kahire, 1987.
  • Hafâcî, Muhammed ‘Abdulmun‘im, el-Hayâtu’l-edebiyye ba‘de zuhûri’l-İslâm, Dâru’l-Cîl, Beyrut, 1990.
  • Hamevî, İbn Hıcce, Hizânetü’l-edeb ve ğâyetü’l-ereb, şerh: ‘İsam Şakyû, 1.bs., Dâru Mektebeti’l-Hilâl, Beyrût, 2004.
  • Hâşimî, Ahmed, Cevâhiru’l-belâğa, el-Mektebetu’l-‘Asriyye, Beyrut, ty.
  • Hicâb, Muhammed Nebîh, Belâğatu’l-kuttâb fi’l-‘asri’l-‘Abbâsî, 2.bs., Mektebetu’t-Tâlib el-Câmi‘î, Mekke, 1986.
  • Husari, Ebu İshâk İbrahim b. Ali b. Temîm el-Kayravânî, Zehru’l-âdâb ve semeru’l-elbâb, Dârul’l-Cîl, Beyrut, ty.
  • İbn Ebi’l-İsba‛, Abdülazîm b. el-Vâhid b. Zâfir el-‘Advânî, Tahrîru’t-tahbîr fî sınâ‛ati’ş-şi‛ri ve’n-nesr ve beyâni i‛câzi’l-Kur’ân, thk. Muhammed Şeref, Lecnetu İhyâi’t-Türâsi’l-‛Arabî, yy., ty.
  • İbn Fâris, Ahmed b. Zekeriyyâ er-Râzî, Mu‘cemu mekâyisi’l-luğa, thk. Abdusselâm Muhammed Hârun, Dâru’l-Fikr, Dimaşk, 1979.
  • İbn Hallikân, Ebû’l-‘Abbâs Şemsuddîn Ahmed b. Muhammed, Vefeyâtu’l-a’yân ve enbâu ebnâi’z-zamân, 1.bs., thk. İhsan Abbâs, Dâru Sâdir, Beyrut, 1994.
  • İbn Kuteybe Ebû Abdillâh Muhammed b. Müslim, Edebu’l-kâtib, thk. Muhammed ed-Dâlî, Muessesetu’r-Risâle, yy., ty.
  • İbn Manzûr, Ebu’l-Fadl Cemaluddîn, Lisânu’l-‘Arab, Dâru Sâdir, Beyrut, h. 1414.
  • İbn Raşîk, Ebû Ali el-Hasen el-Kayravânî el-Ezdî, el-‘Umde fî mehâsini’ş-şi‛r ve âdâbih, thk. Muhammed Muhiddin Abdülhamîd, 5.bs., Dâru’l-Cîl, 1981.
  • İbnu’l-Esîr, Nasrullâh b. Muhammed Ziyâuddîn, el-Meselü’s-sâir fî edebi’l-kâtib ve’ş-şâ‛ir, thk. Ahmed el-Hûfî, Bedvî Tıbâne, Dâru Nahda, Kâhire, ty.
  • İbnu’l-Mu‘tez, Ebu’l-Abbâs Abdullah b. Muhammed el-Muʽtez-Billâh, el-Bedî‘ fi’l-bedîʽ, Dâru’l-Cîl, Beyrut, 1990.
  • İskenderî, Ahmed Mustafâ ‘İnânî, el-Vasît fi’l-edebi’l-‘Arabî ve târîhih, 1.bs., Matba‘atu’l-Me‘ârif, Kahire, ty.
  • Kalkaşendî, Ahmed b. Ali b. Ahmed, Subhu’l-a‛şâ fî sınâ‛ati’l-inşâ, Dâru’l-Kütübi’l-‘İlmiyye, Beyrût, ty.
  • Matlûb, Ahmed, Mu‘cemu’l-mustalahâti’l-belâğıyye ve tatavvuruha, 1.bs., Mektebetu Lübnân Nâşirûn, Beyrût, 2007.
  • Merâğî, Ahmed Mustafâ, ‘İlmu’l-Bedî‘, Dâru’l-‘Ulûmi’l-ʽArabiyye, Beyrut, 1991.
  • Miskeveyh, Ebû Ali Ahmed b. Muhammed b. Ya‘kûb, Tecâribu’l-umem, thk. Ebu’l-Kâsım İmâmî, 2.bs., Tahran, 2000.
  • Muhammed Kürd Ali, Resâilu’l-buleğâ, 2.bs., Dâru’l-Kutubi’l-‘Arabiyyeti’l-Kubrâ, Kahire, 1913.
  • Mutenebbî, Ebu’t-Tayyib Ahmed b. el-Huseyn, Dîvân, Dâru Beyrut, Beyrut, 1983.
  • Nassâr, Huseyn, Neş’etu’l-kitâbeti’l-fenniyye fi’l-edebi’l-‘Arabî, 1.bs., Mektebetu’s-Sekâfe, Kahire, 2002.
  • Râzî, Zeynuddîn Ebû ‘Abdillâh b. Muhammed b. Ebî Bekr, Muhtâru’s-Sıhâh, thk. Yûsuf eş-Şeyh Muhammed, 5.bs., el-Mektebetu’l-‘Asriyye, Beyrût, 1999.
  • Seâlibî, Ebû Mansûr Abdilmelik b. Muhammed b. İsmâil, Yetîmetu’d-dehr fî mehâsini ehli’l-‘asr, thk. Mufîd Muhammed Kamhıyye, Dâru’l-Kutubi’l-‘İlmiyye, Beyrut, 1983.
  • Sûlî, Ebûbekr Muhammed b. Yahyâ, Edebu’l-kuttâb, el-Matbaatu’s-Selefiyye, Kahire, H. 1341.
  • Tâhâ Huseyn, el-Edebu’l-câhilî, 2.bs., Matba‘atu Fârûk, Kahire, 1933.
  • Zehebî, Şemsuddîn Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed, Siyer-u a‘lâmi’n-nubelâ, Dâru’l-Hadîs, Kahire, 2006.
  • Zeki Mubârek, en-Nesru’l-fennî fi’l-karni’r-râbi‘, Muessetu Hindâvî, Kahire, 2012.
  • Zeyyât, Ahmed Hasen, Târîhu’l-edebi’l-‘Arabî, Dâr-u Nahdati Mısr, Kahire, ty.

Detaylar

Sayı
Cilt: 16, Sayı: 2, Kış 2016
Geliş Tarihi
12.10.2016
Kabul Tarihi
17.10.2019
Yayın Tarihi
31.12.2016
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
Arap Dili ve Belağatı

Nasıl Atıf Yapılır

Küçüksarı, Mücahit. “Ebu’l-Fadl İbnu’l-‘Amîd’e Ait Bir Risâlenin Edebî Tahlili”. Marife 16/2. 31 Aralık 2016. 309-330. https://doi.org/10.33420/marife.436281.
Özet Görüntüleme: 5
PDF İndirme: 5

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.
DergiPark İstatistikleri: