Araştırma Makalesi

Felsefî ve Tasavvufî Açıdan Harakânî’de Bilgi Problemi

Knowledge Problem in Harakânî from Philosophical and Sufistic Perspective

Öz

Bilgi, bilen ve bilinen arasındaki bir ilişkidir. İnsan var olduğu ilk andan itibaren bilgi ile ilgili bir etkinlik içinde bulunmuştur. Dolayısıyla bilginin tarihi insanlık tarihi kadar eskidir. Bilgi teorisi, felsefenin varlık ve değer ile birlikte üç ana konusundan biri olan bilgiyi incelemektedir. Felsefe tarihinde bilginin mümkün olduğunu düşünenlerin yanı sıra, bilginin mümkün olmadığını iddia edenler de olmuştur. Bilginin mümkün olduğunu düşünenler duyu, deney, akıl ve sezgi olmak üzere onun dört kaynağının olduğunu kabul etmişlerdir. Batı ve İslâm düşüncesinde genel bir kanı olmasa da mistik ve tasavvufî ekollerde duyuların ve aklın bilgiyi elde etmede yetersiz ve hatta aldatıcı olduğu düşünülmüştür. Batı düşüncesinde kesin bilgiyi elde etmenin yolu sezgi olarak adlandırılırken, İslâm düşüncesinde ise bu tür bilgi için keşf veya kalbî bilgi kavramı kullanılmıştır. Keşfî/kalbî bilgiyi hem teorik hem de pratik açıdan savunanlardan birisi de Ebu’l-Hasan Harakânî’dir. Ona göre, insan böyle bir bilgiyi elde edebilir. Bu makale, Harakânî’nin bilgi anlayışını felsefî ve tasavvufî bakış açısından incelemeyi amaçlamaktadır.
Knowledge is a relationship between subject and object. From the very first moment that human beings exist, they have found an activity related to knowledge. Therefore the history of knowledge is as old as the history of mankind. Knowledge theory examines knowledge, one of the three main themes of philosophy, together with its ontology and value. In the history of philosophy there have been those who think that knowledge is possible, and who claim that knowledge is not possible. Those who think that knowledge is possible have accepted that there are four sources of it: sense, experiment, reason and intuition. Although there is no general belief in Western and Islamic thought it is thought that in mysticism and sufistic schools the senses and intelligence are inadequate and even deceptive to obtain knowledge. While the way of obtaining definite knowledge is called intuition in the Western thought, in Islamic thought is used for such information inspiration (kashf) or heart knowledge. One of the advocates of inspiration (kashf)/heart knowledge both theoretically and practically is Abu’l-Hasan al-Harakânî. According to him, one can obtain such knowledge. This article aims to examine Harakânî’s knowledge understanding from philosophical and sufistic perspective.

Anahtar Kelimeler

Tanrı, Harakânî, Gazâlî, Mistisizm, Bilgi, Sezgi, Keşf
God, Harakânî, Gazâlî, Mysticism, Knowledge, Intuition, Inspiration (Kashf)

Kaynakça

  • Akarsu, Bedia, Felsefe Terimleri Sözlüğü, İnkılâp Kitabevi, İstanbul 1998.
  • Arslan, Ahmet Felsefeye Giriş, Adres Yayınları, Ankara 2011.
  • Attar, Ferîdüddîn, Tezkiretü’l-Evliya, çev. Süleyman Uludağ, İlim ve Kültür Yayınları, Bursa 1984.
  • Bergson, Henri, Düşünce ve Devingen, çev. Miraç Katırcıoğlu, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul 1986.
  • Bergson, Henri, Metafiziğe Giriş, çev. Atakan Altınörs, Paradigma Yayıncılık, İstanbul 2011.
  • Bingöl, Abdülkuddûs, “İstidlâl”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul 2001, XXIII, 323.
  • Birand, Kâmıran, İlk Çağ Felsefesi Tarihi, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, Ankara 1958.
  • Cebecioğlu, Ethem, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Otto Yayınları, Ankara 2014.
  • Cevizci, Ahmet, Paradigma Felsefe Sözlüğü, Paradigma Yayınları, İstanbul 1999.
  • Çitfçi, Hasan, “Şeyh Ebü’l-Hasan-i el-Harakânî Hayatı, Çevresi, Eserleri ve Tasavvufî Görüşleri”, Nûru’l-‘Ulûm ve Münâcât’ı, Şehit Ebü’l Hasan Harakânî Derneği Yayınları 2, Kars 2004.
  • Cürcanî, Ali İbn Muhammed es-Seyyid eş-Şerîf, Arapça-Türkçe Terimler Sözlüğü Kitabu’t-Ta‘rîfât, çev. Arif Erkan, Bahar Yayınları, İstanbul 1997.
  • Çüçen, A. Kadir, Bilgi Felsefesi, Sentez Yayıncılık, İstanbul 2012.
  • Erdem, Hüsamettin, “Gazali’de Bilgi Meselesi”, İslâmî Araştırmalar [Gazâlî Özel Sayısı], 13/3-4 (2000): 293-297.
  • Gazâlî, İmâm Ebû Hâmid Muhammed, İhyâu 'Ulûmi'd-Dîn, çev. Ahmet Serdaroğlu, Bedir Yayınevi, İstanbul 2002.
  • Gökberk, Macit, Felsefe Tarihi, Remzi Kitabevi, İstanbul 1961.
  • Güngör, Erol, İslâm Tasavvufunun Meseleleri, Ötüken Neşriyat, İstanbul 1996.
  • Harakânî, Şeyh Ebü’l-Hasan-i, Nûru’l-‘Ulûm ve Münâcât’ı, haz. Hasan Çiftçi, Şehit Ebü’l Hasan Harakânî Derneği Yayınları 2, Kars 2004.
  • Hıra, Ayhan, “Ebu’l-Hasan El-Harakânî’nin Tasavvuf Anlayışında Fenâ Kavramı”, Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1/1 (2014): 169-185.
  • Kalın, Fetullah, Rudolf Otto’da Din, Kutsallık ve Mistik Tecrübe, Ötüken Yayınevi, İstanbul 2014.
  • Kalın, Fetullah, “Shankara Mistisizminde Tanrı”, Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 3/6 (2016): 29-39.
  • Kant, Immanuel, Pratik Aklın Eleştirisi, çev. İonna Kuçuradi, Ülker Gökberk, Füsun Akatlı, Türkiye Felsefe Kurumu, Ankara 1999.
  • Kartal, Alparslan, “Ebu’l Hasan Harakani’nin Peygamber Tasavvuru”, KAÜ SBED, 15 (2015): 161-175.
  • Koçyiğit, Hikmet, “Ebû’l-Hasan Harakânî Hazretlerinin Bazı Ayet Yorumlarının Tefsir Açısından Değerlendirilmesi”, Kafkas Üniversitesi Harakanî Uygulama ve Araştırma Merkezi Seyyid Ebu’l Hasan Harakani Vakfı I. Uluslararası Harakanî Sempozyumu Bildiriler Kitabı, (2012): 331-349.
  • Kutluer, İlhan, “Mistisizm”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul 2005, XXX, 188-190.
  • Öner, Necati, Bilginin Serüveni, Vadi Yayınları, Ankara 2008.
  • Platon, Devlet, çev. Sabahattin Eyüboğlu, M. Ali Cimcöz, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2010.
  • Platon, “Menon - Erdem Üstüne”, çev. Adnan Cemgil, Diyaloglar, Remzi Kitabevi, İstanbul 2012.
  • Platon, Phaidon, çev. Furkan Akderin, Say Yayınları, İstanbul 2013.
  • Plotinos, Enneadlar, çev. Haluk Özden, Ruh ve Madde Yayınları, İstanbul 2008.
  • Seyhan, Ahmet Emin, “Ebu’l-Hasan el-Harakānî’nin İlim Anlayışı”, JASSS, International Journal of Social Science, 6/5 (2013): 1049-1083.
  • Seyhan, Ahmet Emin, “Ebu’l-Hasan el-Harakānî’nin Nefsi Tezkiye Metodu”, Turkish Studies, International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 9/2 (2014): 1335-1359.
  • Seyhan, Ahmet Emin, “Ebu’l-Hasan el-Harakānî’nin Nefis Tezkiyesine Yaklaşımı”, Kafkas Üniversitesi Harakani Dergisi, 1/1 (2014): 1-32.
  • Seyhan, Ahmet Emin, “Ebu'l-Hasan el-Harakānî’nin İlham Anlayışı”, Usûl İslâm Araştırmaları, 16 (2011): 79-110.
  • Seyhan, Ahmet Emin, “Ebu'l-Hasan el-Harakānî’nin Sünnet’e Bağlılığı ve Hadis Anlayışı”, JASSS, International Journal of Social Science, 6/8 (2013): 551-588.
  • Seyhan, Ahmet Emin, “Ebu'l-Hasan el-Harakānî’nin Sünnet Anlayışı”, Hikmet Yurdu, 7/13 (2014): 101-126.
  • Topçu, Nurettin, Bergson, haz. Ezel Elverdi, İsmail Kara, Dergâh Yayınları, İstanbul 2015.
  • Uludağ, Süleyman, “Mârifet”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul 2003, XXVIII, 54-56.
  • Uludağ, Süleyman, Tasavvuf Kültüründe Keşif ve Kerâmet, Sufi Kitap, İstanbul 2008.
  • Uludağ, Süleyman, Tasavvuf ve Tenkit, Dergâh Yayınları, İstanbul 2014.
  • Uludağ, Süleyman, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, Marifet Yayınları, İstanbul 1996.
  • Uyanık, Mevlüt, İslâm Bilgi Felsefesinde Kalbin Anlaması Gazzâlî Örneği, Araştırma Yayınları, Ankara 2005.
  • Yazoğlu, Ruhattin-İmamoğlu, Tuncay, Klasik Mantık, Eser Basın Yayın Dağıtım Matbaacılık, Erzurum 2015.
  • Yazoğlu, Ruhattin, “Ebu’l-Hasan Harakânî’de Hoşgörü ve İnsan”, Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 1/1, (2014): 1-10.
  • Yazoğlu, Ruhattin, Ruh, Ölüm ve Ötesi Gazâlî Üzerine Bir Araştırma, İz Yayıncılık, İstanbul 2014.
  • Yılmaz, H. Kamil, Tasavvuf Meseleleri, Erkam Yayınları, İstanbul 2011.

Detaylar

Sayı
Cilt: 18, Sayı: 1, Yaz 2018
Geliş Tarihi
15.12.2017
Kabul Tarihi
13.12.2019
Yayın Tarihi
30.06.2018
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Belirlenmemiş,
Belirlenmemiş

Nasıl Atıf Yapılır

Şener, Habib. “Felsefî Ve Tasavvufî Açıdan Harakânî’de Bilgi Problemi”. Marife 18/1. 30 Haziran 2018. 77-99. https://doi.org/10.33420/marife.366736.
Özet Görüntüleme: 16
PDF İndirme: 13

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.
DergiPark İstatistikleri: