Araştırma Makalesi

Tâbi‘ûn Döneminde Önemli Bir Müfessir: Mesrûk b. el-Ecda‘ (Biyografik Bir İnceleme)

An Important Mufassir in the Tabi‘ūn Period: Masrūq Ibn al-Ajda‘ (A Biographical Research)

Özet

Biyografik çalışmalar, bir şahsın hayatı hakkındaki bilgilerin bir arada görülebilmesi açısından önemlidir. Bu makalede mevaliye mensup tâbiîlerden olan Mesrûk b. el-Ecda‘, biyografik açıdan ele alınmıştır. Önde gelen sahâbilerden Abdullah b. Mes‘ûd’un öğrencisi olan Mesrûk, aynı zamanda Kûfe tefsir okulunun önemli temsilcilerindendir. Abdullah b. Mes‘ûd’un dışında yüzlerce sahâbîyi gören; bunlar arasında özellikle Hz. Âişe’den çok istifade eden Mesrûk, kendi çağında tâbiûn âlimlerine ve onları takip eden kuşağa hadîs ve tefsirde üstadlık yapmıştır. Bununla birlikte Mesrûk’un hayatı hakkında yapılmış detaylı, müstakil bir çalışmaya maalesef rastlanmamaktadır. Biyografik makale türüne katkı sağlamasını umduğumuz bu çalışmada, Mesrûk’un hayatına dâir ulaşabildiğimiz her türlü detay toplanmıştır. Bir araya gelen bütün bu bilgiler nazara alındığında; ortaya takva üzere son derece dikkatli bir hayat süren, ilmiyle âmil olan ve siyasi kargaşalardan mümkün mertebe uzak duran bir tâbi‘î âlimi portresinin çıktığı görülmektedir. Mesrûk ibadet ve zühd açısından zirve şahsiyetlerden olduğu gibi, kadılık ve zekât âmilliği gibi devlet işlerini de üstün başarıyla icrâ etmiştir.
Biographical studies are important in that information about a person’s life can be seen together. Masrūq Ibn al-Ajda, the one of mawali tabioūn, is taken from the biographical point of view in this article. Masrūq is a prominent representative of the Kufa Tafsir school and also a student of Abdullah Ibn Mas‘ūd, who is one of the leading sahabis (companions). Masrūk saw hundreds of sahabis (companions) besides the Ibn Mas‘ūd and especially he has benefited from Hazrat Aisha among them by learning hadith and tafsir. He also taught to the scholars of tâbioūn and the followers of them in hadith and tafsir in his own age. Nevertheless unfortunately no detailed and specific study of the life of Masrūk is found. In this work which we hope to contribute to the biographical article, every detail we can reach for Masrūk’s life is collected. When all this information is gathered together; it appears that a portrayal of a tâbi‘î scholar, who was lived a very careful life with taqwa, is emerged. Moreover, he had practiced his knowledge perfectly in his life and remained as far away as possible from political turmoil. As well as being from the top personalities in terms of worship and zuhd, Masrûk has performed with great success the state affairs such as judgeship in court and responsibility of zakāt.

Anahtar Kelimeler

Tefsir, Tâbi‘Ûn, Mevâli, Müfessir, Mesrûk, Biyografi
Tafsīr, Tabioūn, Mawāli, Mufassir, Masrūq, Biography

Referanslar

  • ‘Abşemî, el-Kādı Muhyiddîn Muhammed b. Ahmed el-Kureşî, Tertîbü’l-emâli’l-hamîsiyye, thk. Muhammed Hasan Muhammed Hasan İsmail, I-II, Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 2001.
  • Abdürrezzak es-San‘ânî, İbn Hümam Ebû Bekir el-Himyerî. el-Musannef, thk. Habîburrahman el-A‘zamî, I-XI, el- Mektebü’l-İslâmî, Beyrut 1983.
  • Ahmed b. Hanbel, el-Esâmî ve’l-Künâ, thk. Abdullah b. Yusuf el-Cedî‘, Kuveyt: Mektebetü Dâri’l-Aksâ, 1406/1985.
  • Ahmed b. Hanbel, Müsned, thk. Şuayb el-Arnaût/Âdil Mürşid ve dğr., I-XLV, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut 2001.
  • Atar, Fahrettin, “Mükâtebe”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul 2006, XXXI, ss. 531-533.
  • Aynî, Bedrüddîn Ebû Muhammed Mahmud b. Ahmed, Meğâni’l-ahyâr, thk. Muhammed Hasan Muhammed Hasan İsmail, I-III, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 2006.
  • Cündî el-Yemenî, Bahâüddîn, es-Sülûk fî tabakâti’l-ulemâi ve’l-mülûk. thk. Muhammed b. Ali b. el-Hüseyin el-Ekva‘ el-Hivâlî, I-II, Mektebetü’l-İrşâd, San‘â 1995.
  • Beyhakî, Ebû Bekir Ahmed b. el-Hüseyin b. Ali b. Mûsa, Şu‘abu’l-iman. thk. Abdülalî Abdülhamîd Hâmid, I-XIV, Mektebetü’r-Rüşd, Riyad 2003.
  • Bâcî, Ebu’l-Velîd Süleyman b. Half el-Kurtubî, et-Ta‘dîl ve’t-tecrîh, I-III, Dâru’l-Livâ, Riyad 1986.
  • Buhârî, Ebû Abdullah İsmail b. İbrahim el-Cu’fî, et-Târîhu’l-kebîr, thk. Muhammed Abdülmuîd Hân, I-VIII, Dâiretü’l-Maârifi’l-Osmanîyye, Haydarâbad ty.
  • Cürcânî, Ebû Ahmed b. Adî, el-Kâmil fî duafâi’r-ricâl, thk. Adil Ahmed Abdülmevcud/Ali Muhammed Muavvıd, I-IX, el-Kütübü’l-İlmiyye, Beyrut 1997.
  • Dabbî, Ebû Bekir Muhammed b. Halef el-Bağdâdî, Ahbâru’l-kudât, I-III, el-Mektebetü’t-Ticâriyyeti’l-Kübrâ, Mısır 1947.
  • Dârekutnî, Ebu’l-Hasan Ali b. Ömer el-Bağâdadî, Zikru esmâi’t-tâbiîn, thk. Bûrân ed-Danâvî/Kemal Yusuf el-Hût, I-II, Müessesetü’l-Kütübi’s-Sekâfiyye, Beyrut 1985.
  • Dârekutnî, Ebu’l-Hasan Ali b. Ömer el-Bağâdadî, el-Mü’telif ve’l-muhtelif, thk. Muvaffak b. Abdillah b. Abdilkādir, I-V, Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, Beyrut 1986.
  • Ebû Bişr ed-Dûlâbî, Muhammed b. Ahmed b. Hammâd b. Sa‘îd b. Müslim el-Ensârî er-Râzî, el-Künâ ve’l-esmâ, thk. Ebû Kuteybe Nazar Muhammed el-Faryâbî, I-III, Dâru İbn Hazm, Beyrut 1421/2000.
  • Ebû Dâvud, Süleyman b. Eş’as es-Sicistânî el-Ezdî, Sünen, nşr. Mahmûd Avvâme, I-V, Dâru’l-Kıble, Cidde/ Müessesetü’r-Reyyân, Beyrut, 1998.
  • Ebû İshâk eş-Şîrâzî, İbrahim b. Ali, Tabakâtu’l-fukahâ, thk. İhsan Abbas, Dâru’l-Râidi’l-Arabî, Beyrut 1970.
  • Ebû Nu‘aym Ahmed b. Abdullah el-Isbahânî, Hilyetü’l-evliya ve tabakâtu’l-asfiyâ, I-X, Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî/Dâru’l-Fikr/Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1989.
  • Ebû Nu‘aym Ahmed b. Abdullah el-Isbahânî, Târîhu Isbahân, thk. Seyyid Küsrevî Hasan, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1990.
  • Endelûsî, Ebû Abdillah el-Mâlikî, et-Temhîd ve’l-beyân fî makteli’ş-şehîd Osman, thk. Mahmûd Yusuf Zâid, Dâru’s-Sekâfe, Katar 1985.
  • Erul, Bünyamin, “Mesrûk b. el-Ecda‘”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, TDV Yayınları, Ankara 2004, XXIX, ss. 336-337.
  • Fesevî, Ebû Yusuf Yakub b. Süfyân b Civân el-Farisî, el-Ma‘rifetu ve‘t-tarîh, thk. Ekrem Dıyâ el-Ömerî, I-III, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut 1981.
  • Hallâl, Ebû Bekir Ahmed b. Muhammed, es-Sünne, thk. ‘Atıyye ez-Zehrânî, I-VII, Dâru’r-Râye, Riyad 1989.
  • Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Ali b. Sâbit b. Ahmed b. Mehdî, Târîhu Bağdâd, thk. Beşşâr Avvâd Ma‘rûf, I-XVI, Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, Beyrut 1422/2002.
  • Hatîb el-Bağdâdî, Ebû Bekir Ahmed b. Ali b. Sâbit b. Ahmed b. Mehdî, el-Müttefak ve’l-müfterak, thk. Muhammed Sâdık Âydan el-Hâmidî, I-III, Dâru’l-Kādirî, Dımaşk 1997.
  • Hizmetli, Sabri, “Tarihî Rivâyetlere Göre Hz. Osman’ın Öldürülmesi”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 27 (1985), ss. 149-176.
  • Isbahânî, Ebu’ş-Şeyh, Tabakâtü’l-muhaddisîn. Thk. Abdülgafur Abdülhak Hüseyin el-Belûşî, I-IV, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut 1992.
  • İbn Abdilberr b. Âsım el-Kurtubî, Câmiu beyâni'l-ilmi ve fadlihi, thk. Ebu’l-Eşbâl ez-Züheyrî, I-II, Dâru İbni’l-Cevzî, Suûdî Arabistan 1994.
  • İbnü’l-‘A’râbî, Ebû Sa‘îd Ahmed b. Muhammed el-Basrî, Mu‘cemu İbni’l-‘A’râbî, thk. Abdülmuhsin b. İbrâhim b. Ahmed el-Hüseynî, I-III, Dâru İbni’l-Cevzî, Suûdi Arabistan 1997.
  • İbn Asâkir, Ebu’l-Kāsım Ali b. Hasan, Tarîhu Dımaşk, thk. ‘Amr b. Garâme el-Umrevî, I-LXXX, Dâru’l-Fikr, Beyrut 1995.
  • İbn Ebî Hâtim, Ebû Muhammed Abdurrahman er-Râzî, el-Cerh ve’t-ta‘dîl, I-IX, Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, Beyrut 1952.
  • İbn Ebî Hayseme, Ebûbekir Ahmed Züheyr b. Harb, Tarîhu’l-kebîr, thk. Salâh b. Fethî Hilâl, I-IV, el-Fârûku’l-Hadîse li’t-Tıbâ‘a ve’n-Neşr, Kâhire 2006.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekir Abdullah b. Muhammed, el-Kitâbu’l-musannef fî’l-ehâdîs ve’l-âsâr, thk. Kemal Yusuf el-Hût, I-VII, Mektebetü’r-Rüşd, Riyad 1989.
  • İbnü’l-Esîr, Ebu’l-Hasan İzzüddin Ali b. Muhammed Abdülkerim, Üsdü’l-gâbe fî ma’rifeti’s-sahâbe, thk. Ali Mahmud Muavvıd/Adil Ahmed Abdülmevcud, I-VIII, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1994.
  • İbnü’l-Esîr, Ebu’l-Hasan İzzüddin Ali b. Muhammed Abdülkerim, el-Kâmil fi’t-tarîh. thk. Ömer Abdüsselam Tedmurî, I-X, Dâru’l-Kitabi’l-Arabî, Beyrut 1997.
  • İbnü’l-Cezerî, Şemsüddîn Ebu’l-Hayr Muhammed b. Muhammed, Gāyetü’n-nihâye fî tabakâti’l-kurrâ, I-III, Mektebetü İbn Teymiyye, Kahire 1933.
  • İbn Hacer el-Askalânî, el-Hâfız Ebu’l-Fadl Şihabüddin Ahmed b. Ali, el-İsâbe fî temyîzi’s-sahâbe, thk. Âdil Ahmed Abdülmevcûd/Ali Mahmûd Muavvıd, I-VIII, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1995.
  • İbn Hibbân, Ebû Hâtim Muhammed et-Temîmî el-Büstî, es-Sikât, I-X, Dâiretü’l-Maârifi’l-Osmaniyye, Haydarâbâd 1973.
  • İbn Mâce, Ebû Abdullah Muhammed b. Yezid er-Rebeî el-Kazvinî, Sünenu İbn Mâce, thk. Muhammed Fuad Abdülbaki, I-II, Dâru İhyai’l-Kütübi’l-Arabiyye, Beyrut ty.
  • İbnü’l-Mübarek, Ebû Abdurrahman Abdullah et-Türkî, ez-Zühd ve’r-Rekâik, thk. Habîburrahman el-A‘zamî, I-II, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut ty.
  • İbnü’l-Müstevfî, Mübarek b. Ahmed b. Mübarek el-Lahmî, TârîhuErbil, thk. Sami b. Seyyid Hammas es-Sakkār, I-II, el-Mektebetü’l-Vataniyye, Bağdat 1980.
  • İbn Sa‘d, Ebû Abdillah Muhammed el-Hâşimî el-Bağdâdî, et-Tabakâtü’l-kübrâ, I-VIII, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1990.
  • İbn Şebbe, Ebû Zeyd Ömer en-Nümeyrî, Târîhu’l-Medîne, thk. Fehîm Muhammed Şeltût, I-IV, Cidde 1979.
  • ‘İclî, Ebu’l-Hasan Ahmed b. Abdullah, Târîhu’s-Sikât, Dâru’l-Bâz, Mekke 1984.
  • Kelâbâzî, Ebû Nasr Ahmed b. Muhammed el-Buhârî, el-Hidâye ve’l-irşâd fî ma‘rifeti ehli’s-sikati ve’s-sedâd, thk. Abdullah el-Leysî, I-II, Dâru’l-Ma‘rife, Beyrut 1986.
  • Mervezî, Ebû Abdillah Muhammed b. Nasr b. el-Haccâc, Muhtasar (Kıyamu’l-Leyl, Kıyâmu Ramadân, Kitâbu’l-Vitr), Hadîs Akademi, Faysalâbad 1988.
  • Mizzî, Cemalüddin Ebu’l-Haccac Yusuf b. Abdurrahman b. Yûsuf, Tehzîbü’l-kemal fî esmâi’r-rical, thk. Beşşar ‘Avvâd Ma’rûf, I-XXXV, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut 1980.
  • Moğultay b. Kılıc, Ebû Abdillah Alâuddin el-Bekcerî el-Hıkrî, İkmâlu tezhîbi’l-kemâl fî esmâi’r-ricâl, thk. Ebû Abdirrahman Âdil b. Muhammed/Ebû Muhammed Üsâme b. İbrâhim, I-XII, el-Fâruku’l-Hadîse li’t-Tıbâ‘ati ve’n-Neşr, Kahire 2001.
  • Müslim b. el-Haccâc, Ebu’l-Hüseyin, el-Künâ ve’l-Esmâ, thk. Abdürrahim Muhammed Ahmed el-Kaşkarî, I-II, İmâdetü’l-Bahsi’l-İlmî bi’l-Câmiati’l-İslâmiyye, Medîne 1984.
  • Nedvî, Seyyid Süleyman, Sîretü Seyyideti Âişe, Dâru’l-Kalem, Beyrut 2003.
  • Nesâî, el-İmam Ebû Abdirrahman Ahmed b. Şuayb, es-Sünenü’l-Kübrâ, thk. Hasan Abdülmün‘im eş-Şiblî, I-X, Müessesetü’r-Risale, Beyrut 2001.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyya Muhyiddîn Yahya b. Şeref, Tehzîbu’l-esmâi ve’l-luğât, I-IV, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut ty.
  • Serrâc, Ebu’l-Abbâs Muhammed b. İshak el-Horasânî, Hadîsu’s-Serrâc, thk. Hüseyin b. ‘Ukkâşe b. Ramazan, I-IV, el-Faruku’l-Hadîse, Kahire 2004.
  • Sezikli, Ahmet, “Amr b. Ma‘dîkerîb”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul 1991, III, 88.
  • Sıbt İbnü’l-Cevzî, Şemsüddin Ebu’l-Muzaffer, Mir’âtü’z-zamân fî tevârîhi’l-a‘yân, thk. Heyet, I-XIII, Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, Şam 2013.
  • Taberânî, Süleyman b. Ahmed b. Eyyûb Ebu’l-Kāsım, el-Mu’cemu’l-kebîr, thk. Hamdi b. Abdilmecid es-Selefî, I-XXV, Mektebetü İbn Teymiye, Kâhire ty.
  • Taberânî, Süleyman b. Ahmed b. Eyyûb Ebu’l-Kāsım, el-Mu’cemu’l-evsat, thk. Târık b. Avdillah b. Muhammed/Abdülmuhsin b. İbrahim el-Hüseynî, I-X, Dâru’l-Haremeyn, Kâhire ty.
  • Taberî, Ebû Cafer Muhammed İbn Cerîr, Câmi‘u’l-beyân fî te’vîli âyi’l-Kur’ân, thk. Ahmed Muhammed Şakir, I-XXIV, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut 2000.
  • Tahâvî, Ebû Cafer Ahmed b. Muhammed b. Selâme, Şerhu me‘âni’l-âsâr, thk. Muhammed Zührî en-Neccâr/Muhammed Seyyid Câdu’l-Hakk, I-V, Âlemu’l-Kütüb, Beyrut 1414/1994.
  • Yâfi‘î, Ebû Muhammed Afîfuddîn Abdullah b. Es‘ad, Mir’âtu’l-cinân ve ‘ibretü’l-yakzân, I-IV, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1997.
  • Yüksel, Ahmet Turan, “Ubeydullah b. Ziyad”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, TDV Yayınları, İstanbul 2012, XLII, ss. 29-30.
  • Zehebî, Şemsüddîn Ebî Abdillah Muhammed b. Ahmed, Siyeru a‘lâmi’n-nübelâ, I-XVIII, Müessesetü’r-Risâle, Beyrut 1985.
  • Zehebî, Şemsüddîn Ebî Abdillah Muhammed b. Ahmed, Tezkiretü’l-huffâz, I-IV, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut 1998.
  • Zehebî, Şemsüddîn Ebî Abdillah Muhammed b. Ahmed, Tarîhu’l-İslam ve Vefâyâtu’l-Meşâhîr ve’l-A’lam, thk. Beşşâr Avvȃd Ma‘rûf, I-XV, Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, Beyrut 2003.
  • Ziriklî, Hayreddin b. Mahmûd,el-A‘lam, Dâru’l-İlm li’l-Melâyîn, Beyrut 2002.

Detaylar

Sayı
Cilt: 18, Sayı: 1, Yaz 2018
Gönderildi
01.05.2018
Yayınlanmış
30.06.2018
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
Tefsir

Nasıl Atıf Yapılır

Gördük, Yunus Emre. “Tâbi‘ûn Döneminde Önemli Bir Müfessir: Mesrûk B. El-Ecda‘ (Biyografik Bir İnceleme)”. Marife 18/1. 30 Haziran 2018. 193-213. https://www.marife.org/marife/article/view/801.