Araştırma Makalesi

Necis Şeylerin Faydalanılabilirlik Bağlamında Fıkhî Açıdan Değerlendirilmesi

The Evaluation of Impure Things in the Context of Possibility of Utilizing from the Fiqh Perspective

Öz

Necis maddeler geçmişe nispetle daha çok alanda ve daha çok miktarda günlük hayata dâhil edilmiş bulunmaktadır. Bu durum, necis niteliğini taşıyan şeylerden faydalanmanın hükmünü yeniden düşünmeyi zorunlu hale getirmiştir. Nitekim bu saikle son yıllarda helâl gıda, helâl giyim, helâl kozmetik ve istihâle gibi başlıklar altında bireysel ve kolektif çapta bilimsel çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Bu tür çalışmalarda isabetli bir sonuç elde edilebilmesi için öncelikle necis şeylerin faydalanılabilirliğinin fıkhî açıdan etüt edilmesi önem arz etmektedir. Bu yönde yapılacak araştırmalar neticesinde ulaşılacak veri, necis şeylerden faydalanmaya ilişkin güncel fıkhî problemlerin çözümünde kullanılacak temel ilkelerin oluşturulmasına katkı sağlayacaktır. Bu amaçla yapılan bu araştırmada, nasslar ve fukahânın yaklaşımları değerlendirilerek necis şeylerden faydalanma imkânı tartışılmaktadır. Makalenin birinci kısmında necis niteliğini taşıyan maddeler, nasslarda bahsinin geçip geçmemesi ve hakkındaki tahrîmin mutlak olup olmaması açısından değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. İkinci kısmında ise yapısal değişime uğramış olmanın, necâsetin hükmü üzerindeki etkisi tespit edilmeye çalışılmaktadır.
Impure materials are encountered more often in the daily life than in the past. This situation has made it necessary to rethink the rules of using things that are impure. As a matter of fact, this motive individual and collective scale scientific studies have been carried out in recent years under the titles of halal food, halal clothing, halal cosmetics and metamorphism. In order to obtain a correct result in such studies, it is important firstly to examine the opportunity to benefit from impure things in a fiqhi way. The data to be provided in the context of the studies that to be carried out in this direction will contribute to the establishment of the basic principles which are used in the solution of contemporary fiqh problems related to benefit from unclean things. In this study which was done for this purpose are discussed the possibility of using impure things by evaluating the texts and scribes (fuqaha) approaches. In the first part of the article, things that have an impure nature of have been assessed in terms of whether or not the has passed and the prohibition about it is absolute. In the second part, we tried to determine the effect of the structural change on the rule of impurity.

Anahtar Kelimeler

Fıkıh, Necis, İstihâle, Helâl Ürün, Faydalanılabilirlik
Fiqh, Impure, Metamorphism, Halal Product, Opportunity To Benefit

Kaynakça

  • Adevî, Ebü’l-Hasan Alî b. Ahmed b. Mükrim. Hâşiyetü’l-Adevî ʿalâ Kifâyeti’t-tâlibi’r-rabbânî. Beyrut: Dâru’l-fikr, 1994.
  • Aslan, Mehmet Selim. “İslam Hukukuna Göre İstihâle ve İstihlâkın Necis Katkı Maddesi İçeren Gıda, İlaç, Kozmetik ve Temizlik Malzemelerinin Hükmüne Etkisi”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 9/43 (Nisan 2016): 2326-2345.
  • Baysa, Hüseyin. “Hayvansal Yan Ürünlerin Ticaretinde Helâllik Sorunu”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 30 (Ekim 2017): 423-437.
  • Baysa, Hüseyin. “İslâm Borçlar Hukukunda Akdin Konusunu Seçme Özgürlüğünün Kısıtlanmasının Temel Dinamikleri”. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 23 (Nisan 2014): 157-172.
  • Beyhakî, Ahmed b. el-Huseyn. es-Sünenü’l-kübrâ. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 2003.
  • Buhârî, Muhammed b. İsmâîl Ebû Abdillâh. el-Câmiʿu’s-sahîh. Beyrut: Dâru İbn Kesîr, 1987.
  • Buhûtî, Mansur b. Yunus b. Salahiddîn. Keşşâfü’l-kınâʿ ʿan metni’l-İknâʿ. b.y.: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, ty.
  • Burhânüddîn, Ebü’l-Me’âlî Mahmûd el-Buhârî. el-Muhîtu’l-Burhânî fi’l-fıkhi’n-Nuʿmânî. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 2004.
  • Candan, Abdurrahman. “Doğrulanabilirlik İlkesi Açısından Fıkıh Literatüründeki İstihâle Örnekleri ve Güncel Bazı Tespitler”. Diyanet İlmî Dergi 53/1 (Ocak Şubat Mart 2017): 103-130.
  • Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. Ahkâmü’l-Kur’ân. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1994.
  • Cessâs, Ebû Bekr Ahmed b. Alî er-Râzî. el-Fusûl fi’l-usûl. Kuveyt: Vizâratü’l-evkâf ve’ş-şuûni’l-İslâmiyye, 1985.
  • Cezîrî, Abdurrahmân. Kitabü’l-fıkh ʿale’l-mezâhibi’l-erbeʿa. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 2010.
  • Çayıroğlu, Yüksel. İslam Hukuku’na Göre Helâl Gıda Sorunu. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 2013.
  • Çeker, Orhan. “İstihale”. 1. Ulusal Helâl ve Sağlıklı Gıda Kongresi (Ankara, 19-20 Kasım 2011). Ed. Fatih Gültekin. 18-21. b.y.: y.y., 2011.
  • Dalgın, Nihat. “İslâm Hukukuna Göre Satım Sözleşmesi Açısından Mal Kavramı”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 11 (1999): 97-127.
  • Döndüren, Hamdi. “Kur’ân ve Sünnet’e Göre Helâl-Haram Gıdalar ve Kimyasal Değişim (İstihâle ve Tegayyür). VI. İslâm Hukuku Anabilim Dalı Koordinasyon Toplantısı ve İslâm Fıkhı Açısından Helâl Gıda Sempozyumu. Ed. Ali Kaya. 59-73. Bursa: Emin Yayınları, 2009.
  • Ebû Dâvûd, Süleymân b. el-Eş’as b. İshâk es-Sicistânî el-Ezdî. es-Sünen. b.y.: Dâru’r-risâleti’l-âlemiyye, 2009.
  • Ebû Habîb, Seʿdî. “Hâle”. el-Kâmûsü’l-fıkhî luğğâten ve ıstılâhen. 105. Dımaşk: Dâru’l-fikr, 1988.
  • Elgün, Adem. “Şarabın Sirkeye Dönüşümü”. 1. Ulusal Helâl ve Sağlıklı Gıda Kongresi (Ankara, 19-20 Kasım 2011). Ed. Fatih Gültekin. 50-58. b.y.: y.y., 2011.
  • Erdoğan, Mehmet. “İstihâle”. Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü. 263. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2005.
  • Fîrûzâbâdî, Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya’kûb b. Muhammed. “Neces”. el-Kâmûsü’l-muhît. 576. Beyrut: Müessetü’r-risâle, 2005.
  • Hacak, Hasan. İslam Hukuku’nun Klasik Kaynaklarında Hak Kavramının Analizi. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 2000.
  • Haccâvî, Ebü’n-Necâ Şerefüddîn Mûsâ b. Ahmed b. Mûsâ el-Makdisî. el-İknâʿ fî fıkhi’l-İmâm Ahmed b. Hanbel. Beyrut: Dâru’l-maʿrife, ty.
  • Hatîb, Yâsin b. Nâsır. “Bahsun Muhkem: el-İstihâletü ve ahkâmuhâ fi’l-fıkhi’l-İslâmî”. Mecelletü’l-ʿAdl 15/17 (2013): 79-120.
  • Hattâb er-Ruaynî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Muhammed b. Abdirrahmân. Mevâhibü’l-celîl fî şerhi Muhtasârı Halîl. b.y.: Dâru’l-fikr, 1992.
  • Hevârî, Yûsî. “el-İstihâle beyne ilmi’l-fıkh ve ilmi’l-kimyâ”. Mecelletü’s-sırât 11/19 (2009): 96-109.
  • Heyet. “Meyte”. el-Mevsûatü’l-fıkhiyyetü’l-Kuveytiyye. 39: 380-394. Kuveyt: Vizâratü’l-evkâf ve’ş-şüûni’l-İslâmiyye, 2007.
  • Heyet. “Necâset”. el-Mevsûatü’l-fıkhiyyetü’l-Kuveytiyye. 40: 73-117. Kuveyt: Vizâratü’l-evkâf ve’ş-şüûni’l-İslâmiyye, 2007.
  • Heyet. “Tehavvul”. el-Mevsûatü’l-fıkhiyyetü’l-Kuveytiyye. 10: 278-283. Kuveyt: Vizâratü’l-evkâf ve’ş-şüûni’l-İslâmiyye, 2007.
  • İbn Âbidîn, Muhammed Emin b. Ömer b. Abdilazîz. Reddü’l-muhtâr ale’d-Dürri’l-muhtâr. Beyrut: Dâru’l-fikr, 1992.
  • İbn Âşûr, Ebû Abdillâh Muhammed et-Tâhir b. Muhammed b. Muhammed eş-Şâzelî. et-Tahrîr ve’t-tenvîr. Tunus: ed-Dâru’t-Tûnusiyye, 1984.
  • İbn Battâl, Ebü’l-Hasen Alî b. Halef b. Abdilmelik el-Bekrî el-Kurtubî. Şerhu Sahîhi’l-Buhârî. Riyad: Mektebetü’r-rüşd, 2003.
  • İbn Hacer, Ebü’l-Fazl Şihâbüddîn Ahmed b. Alî b. Muhammed el-Askalânî. Fethu’l-bârî bi-şerhi Sahîhi’l-Buhârî. Beyrut: Dâru’l-maʿrife, 1379.
  • İbn Hazm, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed b. Saîd el-Endelüsî el-Kurtubî. el-Muhallâ bi’l-âsâr. Beyrut: Dâru’l-fikr, ty.
  • İbn Kudâme, Ebû Muhammed Abdullah b. Ahmed el-Makdisî. el-Muğnî. b.y.: Mektebetü’l-Kahire, 1968.
  • İbn Mâce, Ebû Abdillâh Muhammed b. Yezîd el-Kazvînî. es-Sünen. Beyrut: Dâru’l-fikr, ty.
  • İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî. “Ncs”. Lisânü’l-’Arab. 6: 226-227. Beyrut: Dâru sâder, 1414h.
  • İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâlüddîn Muhammed b. Mükerrem b. Alî b. Ahmed el-Ensârî. “Hvl”. Lisânü’l-’Arab. 11: 185-195. Beyrut: Dâru sâder, 1414h.
  • İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm. el-Bahru’r-râik şerhu Kenzi’d-dekâik. b.y.: Dâru’l-kütübi’l-İslâmî, ty.
  • İbn Nüceym, Zeynüddîn b. İbrâhîm. el-Eşbâh ve’n-nezâir. Beyrut: el-Mektebetü’l-asriyye, 2011.
  • İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed el-Kurtubî. Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muktesid. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 2010.
  • İbn Teymiyye, Ebü’l-Berekât Mecdüddîn Abdüsselâm b. Abdillâh b. el-Hadır el-Harrânî. el-Muharrâr fi’l-fıkh alâ mezhebi’l-İmâm Ahmed b. Hanbel. Riyad: Mektebetü’l-meârif, 1984.
  • Kalʿacî, Muhammed Ravvâs - Hâmid Sâdık Kanîbî. “Necâset”. Muʿcemü luğğati’l-fukahâ. 475. Beyrut: Dâru’n-nefâis, 1988.
  • Karadâğî, Alî Muhyiddîn - Muhammedî Alî Yûsuf. Fıkhü’l-kadâya’t-tıbbiyyeti’l-mu’âsıra. Beyrut: Dâru’l-beşâiri’l-İslâmiyye, 2006.
  • Karâfî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. İdrîs. ez-Zahîra. Beyrut: Dâru’l-garbi’l-İslâmî, 1994.
  • Kâsânî, Alâüddîn Ebû Bekir b. Mes’ûd. Bedâiʿu’s-sanâiʿ fî tertîbi’ş-şerâiʿ. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1986.
  • Kastalânî, Ahmed b. Muhammed b. Ebi Bekr. İrşâdü’s-sârî li şerhi Sahîhi’l-Buhârî. Mısır: el-Matbaaʿtü’l-kübrâ el-emîriyye, 1323h.
  • Kurtubî, Ebû Abdillâh Muhammed b. Ahmed. el-Câmiu’ li-ahkâmi’l-Kur’ân. Kahire: Dâru’l-kütübi’l-Mısriyye, 1964.
  • Mâverdî, Ebü’l-Hasen Alî b. Muhammed b. Habîb el-Basrî. el-Hâvi’l-kebîr. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1999.
  • Mevsılî, Abdullah b. Mahmûd b. Mevdûd Mecdüddîn Ebü’l-Fadl. el-İhtiyâr li ta’lîli’l-Muhtâr. Kahire: Matbaʿatü’l-Halebî, 1937.
  • Müslim, Ebü’l-Huseyn b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî. el-Câmi’u’s-sahîh. Beyrut: Dâru ihyâi’t-türâsi’l-Arabî, ty.
  • Nefrâvî, Ahmed b. Guneym b. Sâlim Şihâbiddîn en- el-Ezherî. el-Fevâkihü’d-devânî ʿalâ Risâleti İbn Ebî Zeyd el-Kayravânî. b.y.: Dâru’l-fikr, 1995.
  • Nesâî, Ebû Abdirrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî. el-Muctebâ mine’s-sünen. Haleb: Mektebü matbû’âti’l-İslâmiyye, 1986.
  • Nevevî, Ebû Zekeriya Muhyiddîn b. Yahya b. Şeref. el-Mecmûʿ şerhu’l-Mühezzeb. b.y.: Dâru’l-fikr, ty.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddîn b. Yahya b. Şeref. el-Minhâc şerhu Sahîhi Müslim. Beyrut: Dâru ihyâi’t-türâsi’l-Arabî, 1392h.
  • Okur, Kâşif Hamdi. “İslam Hukuku Açısından Helâl ve Haram Olan Gıdalar ve Bazı Güncel Meseleler”. VI. İslâm Hukuku Anabilim Dalı Koordinasyon Toplantısı ve İslâm Fıkhı Açısından Helâl Gıda Sempozyumu. Ed. Ali Kaya. 23-57. Bursa: Emin Yayınları, 2009.
  • Öğüt, Salim. “Tahâret”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 39: 382-385. Ankara: TDV Yayınları, 2010.
  • Remlî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. Ahmed b. Hamza. Nihâyetü’l-muhtâc ilâ şehi’l-Minhâc. Beyrut: Dâru’l-fikr, 1984.
  • Salâheyn, Abdülmecîd Mahmûd. Ahkâmü’n-necâsât fi’l-fıkhi’l-İslâmî. Cidde: Dâru’l-Muctemaʿ, 1991.
  • Serahsî, Muhammed b. Ahmed Şemsü’l-Eimme. el-Mebsût. Beyrut: Dâru’l-maʿrife, 1993.
  • Şâfiî, Ebû Abdillâh Muhammed b. İdrîs b. Abbâs. el-Ümm. Beyrut: Dâru’l-fikr, 1990.
  • Şenol, Yahya. Kur’ân’a Göre Hayvansal Gıdalarda Helâllik Ölçüleri. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2013.
  • Şevkânî, Muhammed b. Ali b. Muhammed. Neylü’l-evtâr şerhu Münteka’l-ahbâr. Lübnan: Beytü’l-efkâri’d-düveliyye, 2004.
  • Şirbînî, Şemsüddin Muhammed b. Ahmed el-Hatîb. Mugni’l-muhtâc ilâ maʿrifeti meânî elfâzi’l-Minhâc. b.y.: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1994.
  • Tahâvî, Ebû Ca’fer Ahmed b. Muhammed b. Selâme el-Ezdî el-Hacrî el-Mısrî. Şerhu me’âni’l-âsâr. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1399h.
  • Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre. el-Câmi’u’l-kebîr. Beyrut: Dâru’l-garbi’l-Arabî, 1998.
  • Wensinck, Arent Jan, Theodorus Willem Juynboll ve Josef Horovitz. “Ncs”. el-Mu’cemü’l-müfehres li-elfâzi’l-hadîsi’n-nebevî. 6: 361. Leiden: Mektebetü Brill, 1936-1969.
  • Yalçın, İsmail. “Fıkıhta Haram Hayvanları Belirleme Sorunu”, İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi 24 (Ekim 2014): 329-345.
  • Yücel, İrfan. “İstihale-Müzakereler”. Güncel Dini Meseleler İstişare Toplantısı IV Günümüzde Helâl Gıda (Afyonkarahisar, 26-28 Kasım 2011). Ed. yk. 179. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, 2012.
  • Avrupa Fetva ve Araştırma Kurulu. “23. Olağan Dönem Kararları - el-İstihâle ve’l-istihlâk”. Erişim: 23 Temmuz 2018. www.e-cfr.org/بشأن-الاستحالة-والاستهلاك/.
  • fenbilimi.net. “Fiziksel ve Kimyasal Değişim”. Erişim: 1 Mart 2017. http://fenbilimi.net/maddenin-tanecikli-yapisi/fiziksel-ve-kimyasal-degisim.html.
  • hayatisaglik.com. “Normal idrarın özellikleri nelerdir?”. Erişim: 23 Ağustos 2017. http://www.hayatisaglik.com/laboratuvar/normal-idrarin-ozellikleri-nelerdir.html.
  • Mecme’u’l-fıkhi’l-İslâmî. “el-İstihâle ve’l-istihlâk ve’l-mevâddü’l-idâfiyye fi’l-gıdâ ve’d-devâ”. Erişim: 23 Temmuz 2018. http://www.iifa-aifi.org/2392.html.
  • Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi İslam Ansiklopedisi. “Necis Kelimesinin Ansiklopedi’de Kullanımı”. Erişim: 31 Ocak 2018. http://www.islamansiklopedisi.info.

Detaylar

Sayı
Cilt: 18, Sayı: 2, Kış 2018
Gönderildi
01.06.2018
Yayınlanmış
31.12.2018
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
İslam Hukuku

Nasıl Atıf Yapılır

Baysa, Hüseyin. “Necis Şeylerin Faydalanılabilirlik Bağlamında Fıkhî Açıdan Değerlendirilmesi”. Marife 18/2. 31 Aralık 2018. 329-352. https://www.marife.org/marife/article/view/808.