Araştırma Makalesi

Buhârî’nin Kitâbü’l-Îmân’ı Üzerine Hanefî Bakış Açısı -Bedrüddîn el-Aynî Örneği-

Hanafi’s Perspective on Bukharî’s Kitâbü’l-Imân -Bedrüddîn el-Aynî’s Case-

Öz

İmanla ilgili hususlar erken dönemlerden itibaren îtikâdî ve amelî fırkalar arasında ihtilaf konusu olmuştur. İman-amel, büyük günah-iman ilişkisi konusunda ilk defa Hâricilerin görüş belirtmesi ile gündeme gelen "İman" meseleleri, diğer fırka mensuplarının da tartışmaya dâhil olması ile birlikte farklı boyutlar kazanmıştır. Bu bağlamda hadis edebiyatının tasnîf döneminden itibaren ilgili eserlerde "İman" bölümlerine yer verilmiş ve konu üzerinde farklı değerlendirmeler yapılagelmiştir. Bu değerlendirmelerden biri de hanefî-mâtürîdî yaklaşımıdır. Bu yaklaşımın iman mevzuundaki açıklamaları her dönemde dikkatleri çekmiş ve birçok açıdan inceleme konusu olmuştur. İşte bu makalede bahse konu yaklaşımın önemli temsilcilerinden biri olan Türk asıllı muhaddis Aynî’nin Umdetü’l-Kârî adlı Buhârî şerhi, Buhârî’nin el-Câmiu’s-Sahîh’inin "İman" bölümü özelinde ele alınarak irdelenmeye çalışılmıştır.
The issues about faith have been matters of dispute among belief and belief sects from the early period of Islâm. The dimension of the relations between faith and practice, and major sin–faith which came up the first-time with the consideration of Kharijites, was expanded by the contribution of other sects to the debate on them. In this regard, the classification phase to Hadith books consisted in the sections on faith and various assessments on it raised. One of the approaches is the Hanefî-Mâtürîdî School. The considerations of the school on faith have been seen to be remarkable and been evaluated on several counts. In this paper, Hanefi Al-’Ayni’s, who is one of the most important scholars of Hanefî/Mâtürîdî school, Turkish Muhaddith, Umdat al-Qari will be examined with regard to the faith section of Bukharî’s al-Câmiu’s-Sahîh and accordingly Hanefî/Mâtürîdî approach to the subject will be scrutinized.

Anahtar Kelimeler

Buhârî, Aynî, İman, Ebû Hanîfe, Mâtürîdî, Umdetü’l
Bukharî, Aynî, Faith, Abu Hanifa, Matürîdî, Umdat Al-Qari

Kaynakça

  • Âcurrî, Ebû Bekr Muhammed b. Hüseyn b. Abdullâh el-Âcurrî. Kitâbü’ş-Şerîa. Thk. Abdullah b. Ömer b. Süleyman ed-Demîrcî. 1. Baskı. 5 Cilt. Riyâd: Dâru’l-Vatan, 1997/1418.
  • Altıntaş, Ramazan. “Ebû Hanîfe’nin Kelam Metodu ve ‘el-Fıkhu’l-Ekber’ adlı Eserine Yöneltilen Bazı İtirazlar”, İslâmî Araştırmalar- Ebû Hanife Özel Sayısı-15/1-2 (2002): 193.
  • Âşıkkutlu, Emin. “Buhârî Döneminde (III/IX. Asır) İman ile ilgili Yaklaşımlar ve Sahîh’inin İman Bölümü Çerçevesinde Buhârî’nin İman Yaklaşımı”, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 19 (2000).
  • Aydın, Ömer. “Türk Kelâm Bilgini Sadru’ş-Şerîa es-Sânî”, Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [AÜTAED], 3 (1995): 185.
  • Aynî, Ebû Muhammed Bedrüddîn Mahmûd b. Ahmed el-Aynî. Umdetü’l-Karî Şerhu Sahîhî’l-Buhârî. 25 Cilt. y.y.: Dâru’l-Fikr, ty.
  • Bâbertî, Ekmelüddîn el-Bâbertî el-Hanefî. Şerhu Vasıyyeti’l-İmam Ebî Hanîfe. Thk. Muhammed el-Âyidî-Hamza el-Bekrî. 1. Baskı. y.y.: Dâru’l-Feth, 2009.
  • Bezzâr, Ebû Bekr Ahmed b. Amr b. Abdülhâlik el-Bezzâr. el-Müsned (el-Bahrü’z-Zehhâr). Thk. Âdil b. Sa`d. 1. Baskı. 18 Cilt. Medîne: 2003/1424.
  • Buhârî, Ebû Abdullâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm b. el-Muğîra el-Cu`fî el-Buhârî. el-Câmiu’l-Müsnedi’s-Sahîhu’l-Muhtasar min Umûri Resûlillâhi ve Sünenihi ve Eyyâmihi. Thk. Muhammed Züheyr b. Nâsır en-Nâsır. 1. Baskı. 9 Cilt. y.y.: Dâru Tavkı’n-Necât, 1422.
  • Buhârî, Ebû Abdullâh Muhammed b. İsmâîl b. İbrâhîm b. el-Muğîra el-Cu`fî el-Buhârî. et-Târîhu’l-Kebîr. Thk. Hâşim en-Nedvî vd. 9 Cilt. Beyrut: Dâiratü’l-Meârif el-Osmâniyye, ty.
  • Cürcânî, Ebü’l-Hasen Ali b. Muhammed b. Ali el-Hüseynî el-Cürcânî. “İslâm”. et-Ta`rîfât. Beyrut: Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 1424/2003.
  • Ebû Dâvûd, Süleyman b. Eş`as el-Ezdî es-Sicistânî. es-Sünen. Thk. Muhammed Avvâme. 2. Baskı. 4 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Reyyân, 2004/1425.
  • Ebû Hanîfe. el-Fıkhu’l-Ekber. y.y.: Matbaatü Meclisi Dâiratü’l-Meârif, 1342.
  • Ebû Hanîfe. Risâle Ebî Hanîfe ilâ Osmân el-Bettî Âlimü Ehli’l-Basra. Thk. Muhammed Zâhid el-Kevserî. y.y.: 1368.
  • Ebû Ya`lâ, Ahmed b. Ali b. el-Müsenna et-Temîmî. Müsned-i Ebû Ya`lâ. Thk. Hüseyn Selîm Esed. 1. Baskı. 16 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Me’mûn li’t-Türâs, 1985/1405.
  • Gökçe, Ferhat, “Bedrüddîn el-Aynî’nin Eserleri, Aynî ve Eserleri Üzerine Yapılan Çalışmalar”, Uluslararası Bedruddîn el-Aynî Sempozyumu ve II. Hadis İhtisas Toplantısı. 1. Baskı. Ed. Recep Tuzcu. 125. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yay., 2016.
  • Halef, Suûd b. Abdülaziz el-Halef. Usûlü Mesâili’l-Akîde inde’s-Selef ve inde’l-Mübtedia. 2 Cilt. y.y.: 1420/1421.
  • Halîmî, Ebû Abdullah el-Hüseyn b. el-Hasan el-Halîmî. el-Minhâc fî Şuabi’l-Îmân. Thk. Halîmî Muhammed. 1. Baskı. 3 Cilt. y.y.: Dâru’l-Fikr: 1399/1979.
  • Hallâl, Ebû Bekr Ahmed b. Muhammed b. Hârun b. Yezîd el-Hallâl. es-Sünne. Thk. Atiyye ez-Zehrânî. 1. Baskı. 7 Cilt. Riyâd: Dâru’r-Râye, 1989/1410.
  • Hattâbî, Ebû Süleyman Hamd b. Muhammed el-Hattâbî. A`lâmü’l-Hadîs fî Şerhi Sahîhi’l-Buhârî. Thk. Muhammed b. Sa`d b. Abdurrahman Âl Süûd. 1. Baskı. 4 Cilt. y.y.: Câmiatü Ümmü’l-Kurâ Merkezü’l-Buhûsü’l-İlmiyye ve İhyâü’t-Türâsi’l-İslâmî, ty.
  • Hindî, Alâuddîn Ali el-Müttakî b. Hüsâmeddîn el-Hindî. Kenzü’l-Ummâl fî Süneni’l-Akvâl ve’l-Efâl. 5. Baskı. 18 Cilt. Beyrut: Müessesetür-Risâle, 1985/1405.
  • İbn Battâl, Ebü’l-Hasan Ali b. Halef b. Abdülmelik. Şerhu Sahîhi’l-Buhârî. 10 Cilt. Riyâd: Mektebetü’r-Rüşd, ty.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdullah b. Muhammed b. Ebû Şeybe el-Kûfî el-Absî. el-Kitâbü’l-Musannef fî Ehâdîs ve’l-Âsâr. 1. Baskı. 7 Cilt. Beyrut: Dâru’t-Tâc, 1989/1409.
  • İbn Ebî Şeybe, Ebû Bekr Abdullah b. Muhammed b. Ebû Şeybe el-Kûfî el-Absî. Müsned-i İbn Ebî Şeybe. Thk. Ebû Abdurrahman Âdil b. Yûsuf el-Gazâvî-Ebü’l-Fevâris Ahmed Ferîd el-Mezîdî. 1. Baskı. 2 Cilt. Riyâd: Dâru’l-Vatan, 1997/1418.
  • İbn Mâce, Ebû Abdullâh Muhammed b. Zeyd el-Kazvînî. Sünen-i İbn Mâce. Thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 2 Cilt. Kâhire: Dâru İhyâi’l-Kütübi’l-Arabiyye, ty.
  • İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Cemâleddîn Muhammed b. Mükerrem İbn Manzûr. Lisânü’l-Arab. 15 Cilt. Beyrut: Dâr Sâdr, ty.
  • İbn Sa`d, Muhammed b. Sa`d b. Menî’ el-Hâşimî. et-Tabakâtü’l-Kübrâ. Thk. Muhammed Abdülkâdir Atâ. 2. Baskı. 9 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 1997/1418.
  • İbnü’l-Cevzî, Ebü’l-Ferec Abdurrahman b. Ali b. el-Cevzî el-Kureşî. el-Mevzûât. Thk. Abdurrahman Muhammed Osman. 1. Baskı. 3 Cilt. Medîne: el-Mektebetü’s-Selefiyye, 1966/1386.
  • İsfehânî, Ebü’l-Kâsım el-Hüseyn b. Muhammed er-Râgıb el-İsfehânî. el-Müfredât fî Garîbi’l-Kurân. Thk. Safvân Adnân ed-Dâvûdî. Beyrut: Dâru’l-Kalem, 1412.
  • Kâdı İyâz, Ebü’l-Fazl İyâz b. Mûsa b. İyâz el-Yahsubî. eş-Şifâ bi-Ta`rîfi Hukûki’l-Mustafa. Thk. Âmir el-Cezzâr. Kâhire: Dâru’l-Hadîs, 2004/1425.
  • Kâdı İyâz, Ebü’l-Fazl İyâz b. Mûsa b. İyâz el-Yahsubî. İkmâlü’l-Mu`lim bi Fevâid-i Müslim. Thk. Yahyâ İsmâîl. 1. Baskı. 8 Cilt. Mısır: Dâru’l-Vefâ 1998/1419.
  • Karaman, Fikret. “Meşiet”. Dini Kavramlar Sözlüğü. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yay., 2015.
  • Kirmânî, Muhammed b. Yûsuf b. Ali b. Saîd el-Kirmânî. el-Kevâkibü’d-Derâri fî Şerhi Sahîhi’l-Buhârî. 2. Baskı. 25 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâü’t-Türâsi’l-Arabî, 1981/1401.
  • Kutlu, Sönmez. Selefiliğin Fikrî Arkaplanı-İslam Düşüncesinde İlk Gelenekçiler-. 3. Baskı. Ankara: Otto, 2016.
  • Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc b. Müslim el-Kuşeyrî. el-Câmiu’s-Sahîh. Thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 5 Cilt. Beyrut: Dâru İhyâi’t-Türâsi’l-Arâbî, ty.
  • Nesâî, Ebû Abdurrahmân Ahmed b. Şuayb b. Alî el-Horasânî en-Nesâî. el-Müctebâ. Thk. Abdül-Fettâh Ebû Gudde. 9 Cilt. Haleb: Mektebetü’l-Matbûâtü’l-İslâmiyye, ty.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Muhyiddîn Yahyâ b. Şeref en-Nevevî. Sahîh-i Müslim bi Şerhi’n-Nevevî. 2. Baskı. 18 Cilt. Ezher: el-Matbaatü’l-Mısriyye, 1929/1347.
  • Nîsâbûrî, Ebû Abdullah Muhammed b. Abdullah el-Hâkim en-Nîsâbûrî. el-Müstedrek ale’s-Sahîhayn. Thk. Mustafa Abdülkâdir Atâ. 2. Baskı. 5 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 2002/1422.
  • Özel, Ahmet. İmam Ebû Hanîfe ve Hanefî Mezhebi. 1. Baskı. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yay., 2015.
  • Sakallı, Talat. Aynî ve Hadis Yorum/Şerh Yöntemi. 1. Baskı. Ankara: Nobel, 2013.
  • San`ânî, Ebû Bekr Abdürrezzâk b. Hemmâm es-San`ânî, el-Musannef. Thk. Habîbürrâhman el-A’zamî. 2. Baskı. 12 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-İslâmî, Beyrut 1983/1403, (Ma`mer b. Râşid, el-Câmî`, 11 (20110).
  • Sinanoğlu, Abdülhamit. İslâm Düşüncesinin İki Kurucu Önderi İmam Ebû Hanîfe ve Vâsıl b. Atâ. İstanbul: Rağbet Yay., 2012.
  • Şevkânî, Muhammed b. Ali eş-Şevkânî. el-Fevâidü’l-Mecmûa fi’l-Ehâdîsi’l-Mevzûa. Thk. Abdurrahman b. Yahya el-Muallimî el-Yemânî. Beyrut: Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyye, ty.
  • Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleymân b. Ahmed et-Taberânî. el-Mu`cemü’l-Evsat. Thk. Târık b. Ivazullah b. Muhammed-Abdülmuhsin b. İbrahim el-Hüseynî. 10 Cilt. Kâhire: Dâru’l-Haremeyn, 1995/1415.
  • Taberânî, Ebü’l-Kâsım Süleymân b. Ahmed et-Taberânî. el-Mu`cemü’l-Kebîr. Thk. Hamdî Abdülmecîd es-Selefî. 25 Cilt. Kâhire: Mektebetü İbn Teymiye, ty.
  • Tîbî, Şerefuddîn el-Hüseyn b. Abdullah et-Tîbî. Şerhu’t-Tîbî alâ Mişkâti’l-Mesâbîh (el-Kâşif an Hakâiki’s-Sünen). Thk. Abdülhamîd Hindâvî. 1. Baskı. 12 Cilt. Riyâd: Mektebetü Nezâr Mustafa el-Bâz, 1997/1417.
  • Tirmizî, Ebû Îsâ Muhammed b. Îsâ b. Sevre et-Tirmizî. el-Câmiu’s-Sahîh. Thk. Muhammed Fuâd Abdülbâkî. 2. Baskı. 5 Cilt. Mısır: Mektebetü ve Matbaatü Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1397/1977.
  • Topaloğlu, Bekir. “Ebû Mansûr el-Mâturîdî’nin Kelami Görüşleri”. İmam Mâturîdî ve Maturidilik. Ed. Sönmez Kutlu. 7. Baskı. Ankara: Otto, 2017.
  • Vâhidî, Ebü’l-Hasan Ali b. Ahmed b. Muhammed b. Ali el-Vâhidî. el-Vasît fî Tefsîri’l-Kurâni’l-Mecîd. Thk. Âdil Ahmed Abdülmevcûd vd. 1. Baskı. 4 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kütübü’l-İlmiyye, 1994/1415.
  • Yeşilyurt, Temel. Oral, Osman. “İman’da İkrâr Kavramı”. Kelam Araştırmaları Dergisi. 10/1. (2012): 33.
  • Yavuz, Yusuf Şevki, “İbn Küllâb”, Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, (İstanbul: TDV Yayınları, 1999), 20: 156.
  • Yurdagür, Metin. “Ehl-i Kıble”. Türkiye Diyânet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 10: 515. İstanbul: TDV Yayınları, 1994.
  • Zemahşerî, Mahmûd b. Amr b. Ahmed ez-Zemahşerî. el-Keşşâf an Hakâiki’t Tenzîl ve Uyûnu’l Ekâvil fî Vücûhi’t Te’vîl. 3. Baskı. Beyrut: Dâru’l Ma`rife, 2009/1430.
  • Zehebî, Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Osmân ez-Zehebî, Siyeru A`lâmi’n-Nübelâ, Thk. Şuayb el-Arnavûd, 1. Baskı. 25 Cilt. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 1982/1402.

Detaylar

Sayı
Cilt: 18, Sayı: 2, Kış 2018
Geliş Tarihi
19.06.2018
Kabul Tarihi
08.12.2019
Yayın Tarihi
31.12.2018
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
Hadis

Nasıl Atıf Yapılır

Yılmaz, Fatih Mehmet. “Buhârî’nin Kitâbü’l-Îmân’ı Üzerine Hanefî Bakış Açısı -Bedrüddîn El-Aynî Örneği-”. Marife 18/2. 31 Aralık 2018. 401-437. https://doi.org/10.33420/marife.434654.
Özet Görüntüleme: 142
PDF İndirme: 38

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.
DergiPark İstatistikleri: