Araştırma Makalesi

İslam Borçlar Hukukunda Akitlere Etkisi Bakımından Takyîdî Şartlar

Restrictive Conditions and their Impact on Contracts in Islamic Obligations Law

Öz

İslam hukuku akitler genel teorisine göre herhangi bir akdin şartları, hükümleri ve neticeleri kanun koyucu veya onun koyduğu prensipler doğrultusunda hukuk düzeni tarafından belirlenmiştir. Buna rağmen taraflar bunları değiştirmek, düzenlemek ya da yeniden belirlemek istediklerinde bunu akitle birlikte şart olarak ileri sürerler. Tarafların akitle birlikte ileri sürdükleri ve üzerinde anlaştıkları bu şartlara fıkıh terminolojisinde takyîdî şartlar denir. Bu şartlar, akit için hukukun belirlemiş olduğu hüküm ve neticelerin dışında bir şeyi fazladan borçlanmak ya da borçlandırmak üzere öne sürülür. Dolayısıyla takyîd, varlık kazanmış bir akdin hükümlerinin belirlenmesi, yeniden düzenlenmesi ya da değiştirilmesi anlamına gelen muhtevayı düzenleme hürriyetinin bir parçasıdır. Bu çalışmada akdin muhtevasını düzenlemeye yönelik ileri sürülen takyîdî şartlar ve bu şartların akitlere etkisi ele alınacaktır. Bu anlamda makalede öncelikle şart kavramı incelenecektir. Ardından İslam hukuk doktrininde takyîdî şartlarda taraflara tanınan hürriyete ve bu hürriyetin sınırlarına temas edilecektir.
According to the general theory of Islamic jurisdictions, the conditions, provisions and conclusions of any act are determined by the legal order in accordance with the law-maker or its principles. Nevertheless, when the parties wish to change, regulate or re-determine them, they argue it with the motive. These conditions, in which the parties have cooperated with and act on the tactics, are referred to as restrictive conditions in fiqh terminology. These terms are put forward to borrow or debiture anything other than the provisions and conclusions that the law has established for the contract. Thus, restrictive conditions are part of the freedom of content regulation, which means the identification, reorganization or amendment of the provisions of an accused entity. In this study, the restrictive conditions and the effect of these conditions on the contracts will be examined. In this sense, firstly the concept of condition will be examined in the article. Then, in the doctrine of Islamic law, liberty and its boundaries, which are known to the parties on the restrictive conditions, will be contacted.

Anahtar Kelimeler

Fıkıh, Şart, Akit, Takyîd, Borçlar Hukuku
Fiqh, Condition, Contracting, Restrictive, Obligations Law

Kaynakça

  • Ahmed b. Hanbel, el-Müsned. Thk. Ahmed Muhammed Şâkîr. Kahire: Dâru’l-Hadîs, 1997.
  • Akıntürk, Turgut, “Şart ve Mükellefiyet Kavramları Üzerine Bir İnceleme”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 27/3 (1970): 219-247.
  • Apaydın, Yunus, İslam Hukukunda Hukuki İşlemlerin Hükümsüzlüğü. Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi, 1989.
  • Aynî, Ebû Muhammed Mahmud b. Ahmed, el-Binâye fî şerhi’l-Hidâye. Thk. Eymen Salih Şâban. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ilmiyye, 2000.
  • Bardakoğlu, Ali. “İslâm Hukukunda Akit Hürriyeti ve Akdî Şartlar Açısından Bu Hürriyetin Sınırı”. Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1 (1983): 8-29.
  • Bilmen, Ömer Nasuhi. Hukuki İslâmiyye ve Istalahat-ı Fıkhîyye Kâmusu, İstanbul: Sarmaşık Yayınları, 1970.
  • Boynukalın, Mehmet. “Şart”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 38: 364-365. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  • Buhârî, Ebû Abdillah Muhammed b. İsmail. el-Câmiu’s-sahîh. Dımeşk: Dâr İbn Kesîr, 2002.
  • Buhûtî, Mansûr b. Yunus b. İdris. Keşşâfu’l-kına’ ‘an metni’l-İkna’. Thk. Muhammed Emîn ez-Zinnâvî. Beyrut: Âlemü’l-kütüb, 1997.
  • Burhânü’ş-Şerîa, Burhânüddîn Mahmud b. Ahmed b. Abdulazîz el-Buhârî el-Mergînânî. el-Muhîtu’l-Burhânî fi’l fıkhî’n-Nu’mânî. Thk. Abdulkerîm Sâmi el-Cündî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2004.
  • Cüveynî, Ebû’l-Meâlî Abdülmelik b. Abdillah. Kitâbu’t-Telhîs fî Usûli’l-Fıkh. Thk. Abdullah Cevlim en-Niybâli-Beşîr Ahmed el-Ömerî. Beyrut: Dâru’l-Beşâiri’l-İslâmiyye, 1996.
  • Çeker, Orhan. Fıkıh Dersleri. Konya: Ensar yayıncılık, 2011.
  • Çeker, Orhan. İslam Hukukunda Akidler. Konya: Tekin kitabevi, 2010.
  • Çiğdem, Recep. Mukayeseli Borçlar Hukuku. İstanbul: Rağbet Yayınları, 2012.
  • Dâmâd, Abdurrahman b. Muhammed b. Süleyman. Mecma’u’l-enhur fî şerhi Mülteka’l-ebhur. Thk. Muhammed Ahmed el-Muhtâr. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ilmiyye, 2016.
  • Debûsî, Ebû Zeyd Ubeydullah Ömer b. İsa. Takvîmü’l-edille fi usûli’l-fıkh. Thk. Halil el-Meys. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-ilmiyye, 2001.
  • Düreynî, Muhammed Fethi. Buhûs mukârene fi’l-Fıkhi’l-İslamî. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2008.
  • Ebû Dâvûd, Süleyman b. Eş’as es-Sicistâni. es-Sünen. Thk. Şuayb Arnâut ve Muhammed Kâmil. Dımeşk: Dâru’r-Risâleti’l-’alemiyye, 2009.
  • Erdoğan, Mehmet. Fıkıh ve Hukuk Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Ensar Yayınları, 2010.
  • Eren, Fikret. Borçlar Hukuku Genel Hükümler. Ankara: Beta yayınları, 1987.
  • Ettafeyyiş, Muhammed b. Yûsuf b. Îsâ b. Sâlih el-Hafsî el-Adevî. Şerhu Kitâbi’n-Nîl ve şifâü’l-’alîl. Cidde: Mektebetü’l-İrşâd, 1983.
  • Feyyûmî, Ahmed b. Muhammed b. Ali. el-Misbâhu’l-münîr fi garibi’ş-Şerhi’l-kebîr. Kahire: Dâru’l-hadîs, 2003.
  • Firuzâbâdî, Mecduddîn Muhammed b. Yakub. el-Kâmusu’l-muhît. Thk. Muhammed Naim el-’Arğûsî danışmanlığında yayınevi) Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2005.
  • Güney, Necmeddin. Satım Akdî Özelinde İslam Borçlar Hukukunda Garar. Doktora Tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2013.
  • Haçkalı, Abdurrahman. İslam Hukukunda Satım Akdiyle İlgili Şartlar. Yüksek Lisans Tezi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, 1995.
  • Hâşim Ma’rûf, el-Huseynî. Nazariyyetü’l-akd fi’l-fıkhî’l-Câferî. Beyrut: Dâru’t-te’ârif, 1996.
  • Hillî, Cemâlüddîn el-Hasen (el-Hüseyn) b. Yûsuf b. Alî İbnü’l-Mutahhar. Kavâidü’l-ahkâmi fî ma’rifeti’l-helâl ve’l-harâm. Thk. Müessesetü’n-neşri’l-İslâmî. Kum: Müessesetü’n-neşri’l-İslâmî, 1992.
  • Hirâkî, Ebû’l-Kâsım Necmuddin Cafer b. El-Hüseyn. el-Muhtasar. Thk. Muhammed Züheyr eş-Şâviş. Dımeşk: el-Mektebü’l-İslâmî, 2000.
  • İbn Âbidîn, Muhammed Emin b. Ömer b. Abdilaziz ed-Dımaşkî. Reddü’l-muhtâr ‘ale’d-Dürri’l-muhtâr şerhu Tenviri’l-ebsâr. Thk. Adil Ahmed Abdülmevcûd - Ali Muhammed Muavviz. Riyad: Dâr ‘Alemi’l-kütüb, 2003.
  • İbn Hazm, Ebu Muhammed Ali b. Ahmet b. Said. el-Muhallâ bi’l-âsâr. Thk. Abdülğaffâr Süleyman el-Bindârî. 3. Baskı. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye 1934.
  • İbn Kudâme, Ebu Muhammed Ali b. Ahmed b. Muhammed. el-Muğnî. Thk. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Turkî-Abdülfettah Muhammed. Riyad: Dâr ‘Âlemi’l-kütüb, 1997.
  • İbn Manzûr, Muhammed b. Mükerrem. Lisânu’l-’Arab. Beyrut: Dâr Sâdır, 1993.
  • İbn Nüceym, Zeynulâbidîn b. İbrahim, b. Muhammed. el-Bahru’r-râik şerhu Kenzü’d-dekâik. Thk. Zekeriya ‘Umeyrât. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ilmiyye, 1997.
  • İbn Nüceym, Zeynulâbidîn b. İbrahim, b. Muhammed. el-Eşbah ve’n-nezâir ‘alâ mezhebi Ebî Hanîfe en-Nu’mân. Thk. Zekeriya Umeyrât. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-İlmiyye, 2010.
  • İbn Receb el-Hanbelî, Ebü’l-Ferec Zeynüddîn Abdurrahmân b. Ahmed b. Abdirrahmân Receb el-Bağdâdî ed-Dımaşkî. el-Kavâid (Taķrîrü’l-ķavâ’id ve tahrîrü’l-fevâ’id). Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ilmiyye, ty..
  • İbn Rüşd el-Cedd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed. el-Beyân ve’t-tahsîl ve’ş-şerh ve’t-tevcîh ve’t-ta’lîl li meseili’l-müstahrece. Thk. Muhammed Haccî vdğ. 2. Baskı, Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 1988.
  • İbn Rüşd el-Cedd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed. el-Mukaddimâtü’l-mümehhidât. Thk. Muhammed Haccî. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1998.
  • İbn Rüşd el-Hafîd, Ebu’l-Velîd Muhammed b. Ahmed. Bidayetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muktesıd. Thk. Ferîd Abdülaziz el-Cündî. Kahire: Dârü’l-Hadîs, 2004.
  • İbn Teymiye, Takiyuddin Ahmed b. Abdulhalim. el-Fetâve’l-Kübrâ. Thk. Muhammed, Abdulkadir Atâ - Mustafa, Abdulkadir Atâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ilmiyye, 1987.
  • İbn Teymiye, Takiyuddin Ahmed b. Abdulhalim. Mecmûatü’l-fetâvâ. Thk. Âmir el-Cezzar - Enver el-Bâz. Riyad: Mecma’u’l-Melik Fehd li’t-tıbâa, 2005.
  • İbnü’l-Hümâm, Kemâlüddîn Muhammed b. Abdilvâhid b. Abdilhamîd es-Sivâsî el-İskenderî. Fethu’l-Kadîr. Thk. Abdürrezzâk Galib el-Mehdî. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  • Karadâğî, Ali Muhyiddîn. Mebde’ü’r-rızâ fi’l-’ukûd: Dirâse mukârene fi’l-fıkhî’l-İslamî. Beyrut: Dâru’l-Beşâir, 1985.
  • Karâfî, Ebü’l-Abbâs Şihâbüddîn Ahmed b. İdrîs b. Abdirrahmân el-Mısrî. Envârü’l-burûķ fî envâ’i’l-furûķ; el-Furûk. Thk. Ömer Hasan el-Kayyâm. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 2014.
  • Karaman, Hayreddin. Ana Hatlarıyla İslam Hukuku. İstanbul: Ensar neşriyat, 2014.
  • Kâsâni, Ebi Bekr Alâuddîn b. Mes’ud. Bedai’u’s-sanâi’ fi tertibi’ş- şerâi’. Thk. Ali Muhammed Muavviz-Âdil Ahmed Abdülmevcûd. 2. Baskı, Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2003.
  • Köse, Saffet. İslam Hukukuna Giriş. İstanbul: Hikmetevi Yayınevi, 2017.
  • Kummî, İbn Bâbeveyh, Ebû Ca’fer Muhammed b. Ali b. Hüseyn. Kitâb Men la yahduruhü’l-fakîh. Thk. Hüseyin el-A’lemî. Beyrut: y.y., 1986.
  • Mahmasânî, Subhi Receb. en-Nazariyyetü’l-’âmme lil-mûcebât ve’l-’ukûd fiş-şeriati’l-İslmaiyye. Beyrut: Dâru’l-İlm li’l-melâyîn, 1983.
  • Mâlik, Ebû Abdillâh Mâlik b. Enes b. Mâlik b. Ebî Âmir el-Asbahî el-Yemenî. el-Muvatta (Şeybânî rivayeti): Leknevî şerhiyle birlikte. Thk. Takiyüddîn en-Nedvî. Dımeşk: Dâru’l-Kalem, 2011.
  • Mâverdi, Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed b. Habîb. el-Hâvi’l-kebîr fî fıkhî mezhebi’l-İmâmi’ş-Şâfiî; şerhu Muhtasari’l-Müzenî. Thk. Ali Muhammed Muavviz - Adil Ahmed Abdülmevcûd. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
  • Merğînânî, Burhanuddîn Ebû’l-Hasen Ali b. Ebû Bekir. el-Hidaye fî şerhi Bidayeti’l-mübtedî. Thk. Talal Yusuf. Beyrut: Dâr İhyai’t-türâsi’l-’Arabî, 2004.
  • Mevsılî, Ebü’l-Fazl Mecdüddin Abdullah b. Mahmûd b. Mevdûd. el-İhtiyar li-ta’lîli’l-Muhtar. Thk. Muhammed Adnan Derviş. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ilmiyye, 1997.
  • Meydânî, Abdulğanî el-Ğanîmî. el-Lubab fi şerhi’l-Kitab. Thk. Abdurrezzak el-Mehdî. Beyrut: Dâru’l-kitâbi’l’Arabî, 2010.
  • Müzenî, Ebu İbrahim İsmail b. Yahya b. İsmail. Muhtasaru’l-Müzenî fi fürûi’ş-Şâfiiyyeti. Thk. Muhammed Abdülkadir Şahin. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1998.
  • Nesâi, Ebu Abdurrahman Ahmed b. Şu’ayb. el-Müctebâ mine’s-Sünen; es-Süneni’s-suğrâ. Thk. Abdülfettah Ebû Ğudde. Halep: Mektebetü’l-metbûâti’l-İslâmiyye, 1986.
  • Nevevî, Ebû Zekeriyya Yahya b. Şerif b. Mürî. el-Mecmû’ şerhu’l-Mühezzeb. Beyrut: Dâru’l-fikr, ty..
  • Özdirek, Recep, İslam Hukukunda Akdin Sınırları, İstanbul: Yedirenk yayınları, 2010.
  • Remlî, Ebû Abdillâh Şemsüddîn Muhammed b. Ahmed b. Ahmed b. Hamza er-Remlî el-Menûfî el-Ensârî el-Mısrî. Nihâyetü’l-muhtâc ilâ şerhi’l-Minhâc. 3. Baskı. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ilmiyye, 2003.
  • Sahnûn, Ebû Saîd Abdisselam b. Saîd et-Tenûhî. el-Müdevvenetü’l-kübrâ. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1994.
  • Samar, Mahmut. İslam Hukukunda Akitlerin Birleştirilmesi (Safkateyn) yasağı ve Günümüz Finans Uygulamalarına Etkisi. Doktora Tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi, 2018.
  • San’ânî, Ahmed b. Kasım el-İnsî el-Yemenî. et-Tâcu’l-müzehheb li ahkâmi’il-mezheb, şerhu metni’l-Ezhâr fi Fıkhî’l-eimmeti’l-ethâr. San’â: Dâru’l-Hikmeti’l-Yemâniyye, 1993.
  • Senhûrî, Abdurrezzâk Ahmed. Mesâdiru’l-hak fi’l-fıkhî’l-İslamî. Beyrut: Menşûrâtü’l-Halebî, 1998.
  • Serahsî, Şemsu’l-eimme Muhammed b. Ahmed b. Sehl. el-Mebsût. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 1989.
  • Suyûtî, Celâlüddîn Abdurrahman. el-Eşbâh ven-nazâir fi kavâid ve fürû’ fıkhî’ş-Şâfiiyye, Riyad y.y., 1997.
  • Şabân, Zekiyuddîn. İslam Hukuk İlminin Esasları. Trc. İbrahim Kâfi Dönmez. Ankara: TDV yayınları, 2010.
  • Şâtıbî, Ebû İshak İbrahim b. Musa. el-Muvâfakât. Trc. Mehmet Erdoğan. İstanbul: İz yayıncılık, 2010.
  • Şâzelî, Hasan Ali. Nazariyyetu’ş-şart fi’l-Fıkhi’l-İslamî: Dirâse mukârene beyne’l-fıkhi’l-islâmî ve’l-Kânûn. Kahire: y.y., ty..
  • Şemmâhî, Âmir b. Ali. Kitabü’l-îzâh (Muhammed b. Ömer el-Kasabî haşiyesi ile birlikte). 5. Baskı. Ammân: y.y., 2005.
  • Şeybânî, Muhammed b. Hasan. el-Asl (el-Mebsût). Thk. Mehmet Boynukalın. Beyrut: Dâr İbn Hazm, 2012.
  • Şîrâzî, Ebu İshak İbrahim b. Ali b. Yusuf. el-Mühezzeb fî fıkhî’l-imam eş-Şâfiî. Thk. Zekeriyya Umeyrât. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ilmiyye, 1995.
  • Şirbînî, Muhammed b. Hatîb. Muğni’l-muhtâc ila ma’rifeti me’âni’l-Minhâc. Thk. Muhammed Halil ‘Aytânî. Beyrut: Dâru’l-Ma’rife, 2014.
  • Taberânî, Ebû’l-Kasım Süleyman b. Ahmed b. Eyyub b. Mutayr el-Lahmî. el-Mu’cemü’l-evsat. Thk. Tarık b. İvazullah b. Muhammed - Abdülmuhsin b. İbrahim el-Huseynî. Kahire: Dâru’l-Harameyn, ty..
  • Tirmizî, Ebu İsa Muhammed b. İsa b. Serve. el-Câmi’u’l-kebîr; Sünenü’t-Tirmizî. Thk. Beşşâr Avvâd Ma’rûf. Beyrut: Dâru’l-Ğarbi’l-İslâmî, 1998.
  • Zerkâ, Mustafa Ahmed. el-Medhalü’l-fikhiyyu’l-’âm. Dimeşk: Dâru’l-Kalem, 1998.
  • Zeydân, Abdülkerîm. el-Medhal lidirâseti’ş-Şeriati’l-İslamiyye. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2002.
  • Zeydân, Abdülkerîm. el-Vecîz fî şerhi’l-kav âidi’l-fıkhîyye. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2014.
  • Zeydân, Abdülkerim. el-Vecîz fî usuli’l-fıkh. Beyrut: Müessesetü’r-Risâle, 2012.
  • Zuhayli, Vehbe. el-Fıkhu’l-İslamî ve edilletüh. Dımeşk: Dâru’l-Fikr, 1989.
  • Zuhayli, Vehbe. el-Fikhu’l-Mâlikiyyü’l-müyesser. Dımaşk: Dâru’l-Kelimi’t-Tayyib, 2010.

Detaylar

Sayı
Cilt: 18, Sayı: 2, Kış 2018
Geliş Tarihi
16.09.2018
Kabul Tarihi
16.10.2019
Yayın Tarihi
31.12.2018
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
İslam Hukuku

Nasıl Atıf Yapılır

Samar, Mahmut. “İslam Borçlar Hukukunda Akitlere Etkisi Bakımından Takyîdî Şartlar”. Marife 18/2. 31 Aralık 2018. 501-526. https://doi.org/10.33420/marife.460423.
Özet Görüntüleme: 41
PDF İndirme: 13

Dosya İndirmeleri

Dosya indirme bilgisi bulunmuyor.
DergiPark İstatistikleri: