Araştırma Makalesi

İslam Hukukunda Belge Tanziminde Kimlik Tespit Aracı Olarak Hilye: Dış Görünüş Tasvirleri

Hilye as an Identification Instrument in Documantation in Islamic Law: Descriptions of Physical Qualities

Özet

İslam toplumlarında, hukukî muameleleri kayıt altına almak üzere yazılı belge düzenlenmesine ayrı bir önem verilmiş, muhtemel sahtekârlıkları önlemek üzere belgenin yazımında uzmanları tarafından anlaşılabilen özel bir dil oluşturulmaya çalışılmıştır. Bu çerçevede şürût uzmanları, düzenlenen belgelerde tarafların kimliklerinin tespitinde ve bazı muamelelerde sözleşme konusunun tanımlanmasında ad, nesep, meslek gibi unsurların yanında fiziksel özellikler ve kusurların betimlemesine de yer vermişler, bu özelliklerin ifade edilmesinde ortak bir dil kullanmaya gayret göstermişlerdir. Söz konusu tasvirler şürût eserlerinde çoğunlukla hilâ/hulâ başlığı altında ele alınmıştır. Şürût uzmanları fiziksel özelliklerin tasvirini kimlik tespitinin ana unsurlarından kabul etmezler. Ancak kimlik tespitini kolaylaştıracağı için fiziksel özelliklerin belgede zikredilmesini tavsiye ederler. Bu tanımlamalarda yaş, boy, kafa ve beden yapısı, leke, ben ve organlardaki kusur ve eksikliklerle ilgili ayrıntılı tasvirlere yer verilir. Bu çalışmada, Semerkandî (ö. 550/1155), Tarsûsî (ö. 758/1357), İmâdî (ö. VIII./XIV. yüzyıl), İbn Ferhûn (ö. 799/1397) ve Minhâcî’nin (ö. 889/1484) eserlerinin ilgili bölümleri çerçevesinde söz konusu tasvirler için kullanılan kavramlara ve anlamlarına yer verilecektir.
In Islamic societies, a special emphasis has been placed on documentation to ensure the reliability of legal transactions. In documantation, to prevent possible fraud to be infers a special language understood especially by experts/ professionals. For this purpose the shurût authorities, in identification of parties in documents in addition to name, genealogy and name of profession, make mention of descriptions of physical qualities and defects. They have tried to use a common language to describe these qualities. These descriptions were covered under the hilâ/hulâ heading in shurût works. Shurût authorities do not accept the description of physical qualities from the main elements of identification. However, they recommend that physical qualities be mentioned in the document in order to facilitate identification. These descriptions include detailed descriptions of age, height, head and body structure, spots, stains and flaws and deficiencies in organs. In this article, within the framework of the relevant sections of the works of Samarqandî (d. 550/1155), Tarsûsî (d. 758/1357), Imâdî (d. VIII./XIV. century), Ibn Farhûn (d. 799/1397) and Minhâcî (d. 889/1484), the words used to express these descriptions and their meanings will be listed.

Anahtar Kelimeler

İslam Hukuku, İlm, Belgeleme, Kimlik Tespiti, Hilye
Islamic Law, Ilm Al-Shurût, Documantation, Identification, Hilye

Referanslar

  • Âmir, Muhammed b. Abdullah. İlmü’ş-şürût fi’l-fıkhı’l-İslâmî ve tatbîkâtuhu fî kitâbâti adli’l-Memleketi’l-Arabiyyeti’s-Suûdiyye. Yüksek Lisans Tezi, Câmiatü Ümmü’l-Kurâ, 1991.
  • Atar, Fahrettin. “Şürût ve Sicillât”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 39: 270-273. İstanbul: TDV Yayınları, 2010.
  • Aydın, Bilgin – Tak, Ekrem. İstanbul Kadı Sicilleri Üsküdar Mahkemesi 1 Numaralı Sicil. İstanbul: İsam Yayınları, 2008.
  • Buhârî, Burhâneddin Ömer b. Mâze. Muhîtu’l-Burhânî. Thk. Nuaym Eşref Nur Ahmed. Karaçi: el-Meclisu’l-İlmî, 2000.
  • Ceran, İsmail. “İbnü’l-Münâsıf”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 21: 153-154. İstanbul: TDV Yayınları, 2000.
  • Cezîrî, Ebû’l-Hasan Ali b. Yahyâ b. Kâsım. el-Maksadü’l-mahmûd fî telhîsi’l-ukūd, Vesâiku’l-Cezîrî. Thk. Asuncion Ferreras, Madrid: el- Meclisü’l-A’la li’l-Ebhasi’l-İlmiyye el-Vekâleti’l-İsbâniye li’t-Teâvünü’d-Devlî, 1998.
  • Ekremî, Şemseddin. el-Basît fi’ş-şürût. Dirâse, tahkîk ve neşr, Muhammed Abdülazîz Emânî. Câmiatü Kâhire, 2010.
  • Hallaq Wael B. “Model Shurut Works and the Dialectic of Doctrine and Practice”. Islamic Law and Society 2/2 (1995): 109-134.
  • Huceylî, Abdullah b. Muhammed b. Sa’d. İlmü’t-tevsîki’ş-şer’î. Riyad: Mektebetü’l-Melik Fahd el-Vataniyye, 2003.
  • İbn Ferhûn, Ebü’l-Vefâ Burhâneddin İbrâhim b. Ali b. Muhammed. Tebsıratü’l-hükkâm fî usûli’l-akzıye ve menâhici’l-ahkâm. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1995.
  • İbn Manzûr, Ebü’l-Fazl Muhammed b. Mükerrem el-Ensârî. “ş-r-t”. Lisânü’l-Arab. 7: 82. Haz. Emin Muhammed Abdülvehhab, Muhammed es-Sadık el-Ubeydi. Beyrut: Dârü’l-İhyâi’t-Türâsi’l-Arabî, 1997.
  • İmâdî, Celaleddin b. Muhammed el-Hanefi. Gurerü’ş-şürût ve dürerü’s-sümût. Ayasofya, 1040: 12a-128a. Süleymaniye Kütüphanesi.
  • Kaya, Süleyman. “Mahkeme Kayıtlarının Kılavuzu: Sakk Mecmuaları”. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi 3/5. (Bahar 2005): 379-416.
  • Mergînânî, Zahîrüddin. Fetâva’z-Zahîriyye. Manisa İl Halk Kütüphanesi, 794/2. Manisa İl Halk Kütüphanesi.
  • Minhâcî, Şemseddin Muhammed b. Ahmed el-Asyûtî. Cevâhirü’l-ukūd ve mu’înü’l-kudât ve’l-muvakkı’în ve’ş-şuhûd. 2. Baskı t.y. y.y.
  • Önder, Muharrem. “Ebu Cafer et-Tahâvî (239–321/853-933) ve Şurût ilmi”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 11. (Nisan 2008): 365-397.
  • Saylan, Şenol. Celâleddîn el-İmâdî’nin Gurerü’ş-Şürût ve Dürerü’s-Sümût Adlı Eserinin Tahkîk ve Tahlîli. Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, 2012.
  • Saylan, Şenol. “İslam Hukukunda Belge Tanzimi: İlm-i Şürût (Belgeleme İlmi)”. I. Türk Hukuk Tarihi Kongresi Bildirileri (İstanbul, 21-22 Aralık 2012). Ed. Fethi Gedikli. 377-384. İstanbul: On İki Levha Yayınları, 2014.
  • Saylan, Şenol. “Hanefî Mezhebi Şürût Literatürü”. IV. Uluslararası Şeyh Şabân-ı Velî Sempozyumu –Hanefîlik, Mâturîdilik- (Kastamonu 05-07 Mayıs 2017). Ed. Cengiz Çuhadar vd. 28-46. Kastamonu: Kastamonu Üniversitesi, 2017.
  • Semerkandî, Ahmed b. Muhammed Hâkim. Kitâbu Rusûmi’l-kudât. Thk. Muhammed Casim el-Hadîsî. Bağdad: Vizâretü’s-Sekâfe ve’l-İ’lâm, 1985.
  • Semerkandî, Ahmed b. Muhammed Hâkim. Kitabü’ş-şürût ve’l-vesâik. Thk. Yahya Murâd. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, 2004.
  • Semerkandî, Ahmed b. Muhammed Hâkim. Kitâbü’ş-şürût ve ulûmu’s-sukūk. Thk. Ahmed Câbir Bedran. Kahire: Merkezü’d-Dirâsati’l-Fıkhiyye ve’l-İktisâdiyye, 2006.
  • Serahsî, Ebû Bekr Şemsüleimme Muhammed b. Ahmed b. Sehl. el-Mebsût, Beyrut: Dârü’l-Mârife, 1993.
  • Serahsî, Ebû Bekr Şemsüleimme Muhammed b. Ahmed b. Sehl. Usûlü’s-Serahsî. Thk. Ebü’l-Vefa Efgânî, Beyrut: Dârü’l-Mârife, 1973.
  • Şeyh Nizâm. el-Fetâva’l-Hindiyye. Bulak: Matbaatü’l-Kübra’l-Emîriyye, 1310.
  • Tahâvî, Ebû Cafer Ahmed b. Muhammed. eş-Şürûtü’s-sağîr müzeyyelen bimâ usire aleyhi mine’ş-Şürûti’l-kebîr. Thk. Ruhi Özcan. Bağdat: Mektebetü İbn Abbâs, 1974.
  • Tarsûsî, Necmeddin İbrahim b. Ali. el-İ’lâm fî mustalahi’ş-şuhûd ve’l-hükkâm. Thk. Embiya Tunalı. İstanbul: 2006.
  • Tuleytulî, Ebû Ca’fer Ahmed b. Muhammed b. Muğis. el-Mukni’ fî ilmi’ş-şürût. Thk. Francisco Javier Aguirr Sâdâba. Madrid: Consejo Superior de Investiga, 1994.
  • Wakin, Jeanette A. The Function of Documents in Islamic Law: The chapters on sale from Tahawi’s Kitab al-Shurut al-Kabîr. Albany: The University of New-York Press, 1972.
  • Venşerîsî, Ebü’l-Abbâs Ahmed b. Yahyâ b. Abdülvâhid. el-Menhecü’l-fâik ve’l-menhelü’r-râik ve’l-ma’ne’l-lâik bi-âdâbi’l-müvessik ve ahkâmi’l-vesâik. Dirase ve Thk. Abdurrahlan b. Hammûd b. Abdurrahman el-Atram. Dubai: Dârü’l-Buhûs li’d-Dirasati’l-İslâmiyye ve İhyai’t-Türas, 1426/2005.
  • Zebîdî, Ebu’l-Feyz Murtazâ Muhammed b. Muhammed. “h-l-y”. Tâcü’l-arûs min cevâhiri’l-Kāmûs. 37: 469-474. Matbaatü Hükûmeti’l-Kuveyt, 1969.
  • Zebîdî, Ebu’l-Feyz Murtazâ Muhammed b. Muhammed. “v-ş-y” Tâcü’l-arûs min cevâhiri’l-Kāmûs. 40: 201-207. Matbaatü Hükûmeti’l-Kuveyt, 1969.
  • Zebîdî, Ebu’l-Feyz Murtazâ Muhammed b. Muhammed. “n-a-t”. Tâcü’l-arûs min cevâhiri’l-Kāmûs. 5: 123-125. Matbaatü Hükûmeti’l-Kuveyt, 1969.
  • Zerîkî, Cum’a Mahmûd. et-Tevsîkü’l-ıkārî fî’ş-Şerîati’l-İslâmiyye, Trablus: el-Münşeetü’l-Amme, 1985/1394.

Detaylar

Sayı
Cilt: 18, Sayı: 2, Kış 2018
Gönderildi
09.10.2018
Yayınlanmış
31.12.2018
Dergi Bölümü
Araştırma Makalesi
Bilim dal(lar)ı
Temel İslam Bilimleri,
İslam Hukuku

Nasıl Atıf Yapılır

Saylan, Şenol. “İslam Hukukunda Belge Tanziminde Kimlik Tespit Aracı Olarak Hilye: Dış Görünüş Tasvirleri”. Marife 18/2. 31 Aralık 2018. 551-570. https://www.marife.org/marife/article/view/817.